Σημαίες, παγόδες και εθνική επιβίωση

Τις παραμονές της έναρξης του ευρωπαϊκού πρωταθλήματος ποδοσφαίρου το 2004 επικρατούσε στην Πορτογαλία έξαψη και ενθουσιασμός. Στο πρώτο ματς όμως η ομάδα ηττήθηκε από την Ελλάδα και βέβαια απλώθηκε στη χώρα κλαυθμός και οδυρμός. Ο βραζιλιάνος προπονητής της πορτογαλικής ομάδας επιχείρησε τότε να τονώσει το ηθικό. Τώρα σας χρειάζεται η ομάδα, είπε στους οπαδούς και τους κάλεσε να κρεμάσουν εθνικές σημαίες σε μπαλκόνια και παράθυρα.

Τι το ήθελε; Αμηχανία και παγωμάρα ακολούθησε τις δηλώσεις του γιατί κανείς δεν είχε σημαίες. Δε συνηθίζεται, του είπαν. Τη λύση έδωσαν οι Κινέζοι μετανάστες. Είδαν την οικονομική ευκαιρία και αμέσως παρήγαγαν εκατοντάδες χιλιάδες σημαίες. Μόνο που στη βιασύνη τους έκαναν ένα λάθος: τα εφτά κάστρα που περιβάλλουν το εθνόσημο αντικαταστάθηκαν από εφτά παγόδες! Και όμως, κανείς δεν έδωσε σημασία. Ακόμα και το λάθος έγινε μέρος της ενθουσιώδους μοναδικότητας των στιγμών. Έτσι, οι Πορτογάλοι ανέμιζαν ανέμελοι στη διάρκεια του Euro σημαίες με παγόδες.

Μας διηγήθηκε αυτή την ιστορία ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες Αντόνιο Γκουτέρες κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Αθήνα. Ιστορία πολλαπλά διδακτική, γιατί αναπόφευκτα θυμίζει ότι στη χώρα μας οι μεγάλες μάχες δίνονται πλέον για θέματα με συμβολικό κυρίως φορτίο, «θέματα σημαίας». Η αναγραφή του θρησκεύματος στις αστυνομικές ταυτότητες. Ο Αλβανός σημαιοφόρος (τώρα το εθνικιστικό φαντασιακό τον θέλει να ηγείται μειονοτικού κόμματος στην Ελλάδα κατ’ εντολήν των ΗΠΑ όπου σπουδάζει!). Το όνομα της γειτονικής χώρας. Η ιθαγένεια των μεταναστών. Χωρίς να είναι ισοβαρή, τα «θέματα σημαίας» έχουν κάτι κοινό: οι πραγματικές τους διαστάσεις είναι πολύ μικρότερες από τη σκιά που ρίχνουν στο συλλογικό φαντασιακό.

Και βέβαια, ένας λαός που φορτώνει σε κάθε «θέμα σημαίας» όλες τις μεταφυσικές και άλλες αγωνίες του καταλήγει να δίνει διαρκώς φαντασιακές ύστατες μάχες εθνικής επιβίωσης. Τρέχει σε συλλαλητήρια για το όνομά του και σε λαοσυνάξεις για την ταυτότητά του. Βιώνει κάθε στιγμή σα να είναι η τελευταία ηρωική και πένθιμη αναλαμπή του μεγαλείου του. Πού καιρός να ασχοληθεί λοιπόν με τα πραγματικά προβλήματα. Με τέτοια δημόσια διοίκηση, οικονομία και κοινωνική αποδιάρθρωση, θυμίζουμε λεωφορείο που τρέχει χωρίς φρένα στην κατηφόρα και οι επιβάτες τσακώνονται για το εικόνισμα στον καθρέφτη του οδηγού.

Να γιατί αποτελεί αισιόδοξη νότα η περιορισμένη σημασία που δίνεται εντέλει στο θέμα της ιθαγένειας των μεταναστών. Χωρίς να υποτιμάται, φαίνεται πως δε θα δοθεί εντούτοις για αυτό άλλη μια «μάχη εθνικής επιβίωσης». Γιατί; Υπάρχουν πολλοί παράγοντες: η απουσία ενός ισχυρού δημαγωγού, λαϊκού ή ρασοφόρου, που θα μετέτρεπε τη μάχη των ταυτοτήτων σε μάχη της ιθαγένειας, η πολιτική συγκυρία, η σχετικά προσεκτική στάση της μείζονος αντιπολίτευσης.

Πέρα όμως από αυτά, διακρίνεται κι ένας στοιχειώδης πραγματισμός. Οι φόβοι ισοσταθμίζονται από την ανάγκη εξορθολογισμού ενός συστήματος με παραλυτικές δυσλειτουργίες. Με άλλα λόγια, ο ανασφαλής νταής που κρύβουμε μέσα μας άρχισε να κουράζεται από την εικοσαετή μάχη με τους εθνικούς ανεμόμυλους και τις σκιές τους.

Advertisements

11 thoughts on “Σημαίες, παγόδες και εθνική επιβίωση

  1. Υπέροχο άρθρο. Δεν φείδομαι επαίνων γιατί εκφράζει ακριβώς αυτό που νιώθω: στην Ελλάδα παλεύουμε με σκιές και φαντάσματα και δεν ασχολούμαστε με πραγματικά προβλήμα, δεν σχεδιάζουμε, δεν βάζουμε μπροστά το ρεαλισμό και την ψύχραιμη λογική θεώρηση των πραγμάτων. Βέβαια έχουμε και πολλούς επαγγελματίες λαϊκιστές, οι οποίοι επιβιώνουν πολιτικά από την φαντασιοπληξία και τις φοβίες των άλλων (και σε βάρος της Ελλάδας), όπως τα μέντιουμ ζούνε από τους δεισιδαίμονες.

  2. Θα ήθελα πολύ να συμμερισθώ την αισιοδοξία σας. Νομίζω όμως ότι η δικαιολογημένη αυτή αισιοδοξία δεν πρέπει να μας αποτρέπει από την επαγρύπνηση και τη συνέχιση του αγώνα.

    Δύο σημαντικά κείμενα ζητούν την υπογραφή σας:

    http://www.petitiononline.com/greekcit/petition.html

    http://www.petitiononline.com/ddpcivil/petition.html
    Απάντηση

  3. Ακριβώς αυτό σκεφτόμουν βλέποντας χθες ένα ντοκιμαντέρ στο κανάλι της βουλής για τα γεγονότα του ’68. Ακριβώς αυτό με τις νάυλον σημαίες και τους εθνικούς ανεμόμυλους! Μου έκανε θλιβερή εντύπωση η ανορθολογική και ξεπερασμένη (και κατά βάθος φασιστική) εμμονή των Τσέχων για τη σημαία τους (και το έθνος τους!) που την ανέμιζαν ενάντια στα σωτήρια τανκς του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Τι κρίμα ο «εθνικισμός» της σημαίας να εναντιώνεται σε ότι πιο όμορφο γέννησε η ανθρωπότητα: την κατάργηση των εθνών και την άνοιξη μιας νέας (προφανώς αταξικής και διεθνιστικής) κοινωνίας!

    Μετά σκεφτηκα και άλλα: Βιετνάμ, Αλγερία, Κύπρος, Γοργοπόταμος… Τόσο αίμα για μια σημαία, μια πατρίδα, ένα έθνος μια… Ελένη!

  4. Ας θυμίσουμε ακόμα μια φορά ότι το ίδιο έθνος είναι έννοια απλά μεταφυσική και ως τέτοια εντάσσεται απλά στο φαντασιακό -πόσο μάλλον η τρισχιλιετής παρουσία και η σχετική περηφάνια για τα κατορθώματα του παρελθόντος. Πολύ ωραίο άρθρο…

  5. Ναι αγαπητέ Κωστή δεν είναι το ίδιο, αλλά τα σύμβολα, όπως η σημαία – ή το έμβλημα της Διεθνούς Αμνηστίας π.χ. – υπάρχουν για να ενεργοποιούν το φαντασιακό μας. Κάποιος που φοράει στο πέτο του το σήμα της Διεθνούς Αμνηστίας είναι το ίδιο βλάκας ή ρομαντικός, ή ακτιβιστής, ή πολίτης, με αυτόν που φοράει την σημαία του έθνους του. Κι οι δυο ενεργοποιούν το φαντασιακό τους που τους ωθεί να πράξουν τα οφειλούμενα στην ουτοπία τους.

    Αν δεν υπήρχε ο «μύθος» δεν θα υπήρχε κι η δράση σε κανένα επίπεδο.

  6. @ο δείμος του πολίτη: ευχαριστώ πολύ
    @Demon: έχει τόσες διαζεύξεις η διατύπωσή σου που δύσκολα ξεφεύγει, πολύ περισσότερο διαφωνεί κανείς. Προφανώς καταλήγουμε στον απόλυτο υποκειμενισμό ως προς την αξιολόγηση του σημαινόμενου κάθε συμβόλου, αν και δύσκολα θα μπορούσα να δεχτώ ότι η σβάστικα σε κονκάρδα έχει κάτι κοινό με το κερί της αμνηστίας σε κονκάρδα, πέρα από την ίδια την έννοια της χρήσης ενός συμβόλου και της αναγωγής σε ένα αξιακό σύστημα. Πάντως, το πνεύμα του κειμένου μου δεν ήταν η απαξλίωση της χρήσης συμβόλων γενικά αλλά μάλλον η αναγωγή του ασήμαντου σε σημαντικό μέσω της συμβολοποίησής του

  7. Οι καιροί είναι πονηροί αγαπητέ φίλε. Πριν δέκα χρόνια θα υπέγραφα σχεδόν με κλειστά μάτια το κείμενό σου αυτό. Σήμερα όμως όχι. Μπορεί να κάνω λάθος φυσικά, αλλά η αίσθηση μου είναι πως η εθνική συνείδηση (δεν μιλώ για εθνικισμούς έτσι;) σήμερα είναι όσο σημαντική ήταν κάποτε η διεθνιστική αφύπνιση. Κι είναι κρίμα που σε ένα τόσο σοβαρό θέμα έχουμε αφήσει το γήπεδο να παίζουν μόνοι τους οι πιο άθλιοι και αστείοι της πολιτικής και κοινωνικής μας ζωής. Ζούμε σε συνθήκες αυτοκρατορίας και η όποια «αντίσταση» δεν μπορεί παρά να έχει και «εθνικό χαρακτήρα».

    (Ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ ας πούμε θα ήταν πιο χρήσιμο να μας έλεγε ένα από τα αμέτρητα ανέκδοτα που είμαι σίγουρος πως έχει υπόψη του, για την απαξίωση του ρόλου του από τις υπερδυνάμεις που διαχειρίζονται το μέλλον του πλανήτη και των ειδών και εθνών που τον απαρτίζουν.)

    Υ.Γ. Χαίρομαι να διαφωνώ μαζί σου…

  8. Α, κι επειδή μ’ αρέσει να διαφωνώ, ξέχασα να γράψω πως όντως είναι ευχάριστη η νότα (που χαλάει από μικρές έως ελάχιστες παραφωνίες) της μελωδίας που ακούγεται στο θέμα της ιθαγένειας των μεταναστών.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s