Η πολιτική της μικρής πράξης

Η έννοια της πολιτικής εκδήλωσης ταυτίστηκε στις πρώτες μεταπολιτευτικές γενιές με τα γήπεδα του Μίκη, τις πορείες προς την αμερικάνικη πρεσβεία, τις πλατείες που δονούσε ο λόγος του αρχηγού. Τα χρόνια πέρασαν, τα γήπεδα, οι λεωφόροι κι οι πλατείες άδειασαν. Η πορεία αραίωσε ξέπνοη. «Τα καλύτερα παιδιά κουράστηκαν και γύρισαν στο σπίτι», προφήτευε ο Σαββόπουλος ήδη από το ’69, όταν δε φιλοδοξούσε ακόμα να γίνει ένας γλυκερός «εθνικός παππούς».

Η κρίση των μεταπολιτευτικών συλλογικοτήτων δε σήμανε και αντίστοιχη κρίση της πολιτικής πράξης. Νέα πολιτικά υποκείμενα εμφανίζονταν διαρκώς. Εκείνο που έμενε ίδιο ήταν το λεκτικό εκκρεμές της πολιτικής διαμαρτυρίας, συνήθως κινούμενο μεταξύ διακηρυγμένης εναντίωσης και αρθρωμένης διεκδίκησης.

Παράλληλα και υπόγεια όμως προχωρούσε η διαμόρφωση μιας μορφής συλλογικότητας που κοίταζε όλο και περισσότερο στην πολιτική της μικρής πράξης. Μικρή πολιτική πράξη από τους μικρούς ως απάντηση στην μικροπολιτική των μεγάλων. Πολιτικό «do it yourself» (κάντο μόνος σου) σε αντιδιαστολή με τη λατρεία των συμπαγών μαζικών όγκων που σκίαζαν τις δεκαετίες του 70 και του 80. Αφού οι όγκοι ζάρωσαν από τις διαψεύσεις, τα πελατειακά δίκτυα και την μετεξέλιξη των ηγητόρων τους σε ιμάντες εκείνου του συστήματος που πριν κατήγγελλαν, το πολιτικό do it yourself άρχισε να απενοχοποιείται. Η κολυμπήθρα της μαζικότητας και η ρητορική της διεκδίκησης δεν αρκούσαν και δε χρειάζονταν πλέον για να νομιμοποιηθεί η καθημερινή πολιτική πράξη.

Οι νέες συλλογικότητες της πόλης πολλαπλασιάστηκαν μετά τους Ολυμπιακούς. Κάποιες ριζοσπαστικοποιήθηκαν μετά τον Δεκέμβριο ’08. Είχαν εξαρχής οι περισσότερες ιδιαίτερη σχέση με το χώρο: την πλατεία, τη γειτονιά και την πόλη. Έφεραν στη γερασμένη σκηνή της Αθήνας τον φρέσκο αέρα και την αισθητική μιας πρωτοπορίας που παρέπεμπε στις μητροπόλεις της Ευρώπης.

Τελευταία ξεχύνεται στην πόλη κι ένας ποπ εικονοπλαστικός ακτιβισμός με κεράκια, μουσικές και δρώμενα. Τα μίντια τον λατρεύουν γιατί δεν έχει αιχμές. Δέχτηκε αμέσως αφ’ υψηλού και τα πυρά της αριστερής πουριτανικής αγωνιστικότητας. Στενόκαρδη η επίθεση, εύλογος από την άλλη κάποιος σκεπτικισμός: ο απολιτίκ lifestyle ακτιβισμός δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη διεκδικητική πολιτική δράση.

Υπάρχει όμως χώρος για όλα τα λουλούδια που θέλουν να ανθίσουν. Έστω και αφελώς, ελπίζουμε στο κοινό τους λίπασμα, την εξάπλωση μιας διεκδίκησης με έργα που από τη ρηματική διεκδίκηση του δημόσιου χώρου περνά στην έμπρακτη και κυρίως υπεύθυνη επανάκτησή του. Ομάδες πολιτών παίρνουν το εγκαταλελειμμένο οικόπεδο και το κάνουν πάρκο. Παίρνουν τον σκουπιδότοπο και τον κάνουν μικρή πλατεία. Παίρνουν τον δρόμο που λυμαίνονται οι μαφίες των παρκαδόρων και τον κάνουν χώρο συνεύρεσης. Αλλάζουν έτσι την ίδια την έννοια του δημόσιου. Δημόσιο ήταν αυτό που (υποτίθεται πως) ανήκε σε όλους, άρα δεν ανήκε σε κανέναν και κατέληγε στη δυσωδία ή στον καταπατητή. Οι ομάδες της πόλης θυμίζουν ότι δημόσιο είναι μόνο εκεί όπου ζουν και κινούνται άνθρωποι. Αλλάζουν έτσι μαζί και την έννοια της πολιτικής δράσης χτίζοντας νέα «εμείς», καχεκτικά και ασαφή ακόμα, αλλά πάντως νέα.

Πρόκειται για ένα αύριο που αχνοφέγγει και αναζητά τους δρόμους μιας νέας αλληλεγγύης. Η πόλη δοκιμάζεται σκληρά και χρειάζεται αυτή την αλληλεγγύη της πράξης. Ας λειτουργήσει παράλληλα με τις παραδοσιακές διαδρομές, με τη μεγαλοσχημοσύνη της θεσμικής φιλανθρωπίας, με τη δυναμική της μαζικής διαμαρτυρίας. Αν πετύχει, θα είναι ίσως το μόνο κέρδος από την κρίση και την επέλαση του ζόφου.

Οι νέες ομάδες της πόλης ακροβατούν σήμερα ανάμεσα στις διαψεύσεις του ηρωικού χτες και τον παραιτημένο αυτοοικτιρμό του αύριο. Μας λένε πως κάπου εκεί έξω η πόλη δονείται.

Advertisements

13 thoughts on “Η πολιτική της μικρής πράξης

  1. Δεν έχεις καθόλου άδικο. Ομάδες αναζητούν τρόπο έκφρασης. ια νέα κοινωνική αντίθεση ίσως ετοιμάζεται να εμφανιστεί. Το 2008-09 βρήκαν τρόπο να συκοφαντήσουν και να φοβίσουν όσους αντιστάθηκαν. Μέσα σε 35 χρόνια βρήκαν τρόπο να αποπροσανατολίσουν όσους ήλπιζαν σε μία αλλαγή. Λίγο η κατανάλωση, λίγο το ρουσφέτι όλοι μαζεύτηκαν. Είμαστε σε αναμονή μιας νέας εξέγερσης. Οι ομάδες ετοιμάζονται, οργανώνονται κι αναμένουν.

  2. Aγαπητέ κύριε Παπαϊωάννου,

    Εξαιρετική η θεματολογία του blog και η ποιότητα των κειμένων σας. Για αυτό και σας καλούμε να συμμετέχετε, εφόσον επιθμείτε, και στη δική μας προσπάθεια, του http://www.pressinaction.gr.
    Αρκετοί πλέον συμφωνούν ότι η κρίση που περνά η Ελλάδα δεν είναι μόνον οικονομική. Είναι κυρίως θεσμική, ηθική, κοινωνική για λόγους που οι περισσότεροι αντιλαμβανόμαστε και έχουμε αναλύσει. Ταυτόχρονα μια άνευ προηγουμένου κρίση διέρχονται και τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, κυρίως ο έντυπος Τύπος, ενώ στο διαδίκτυο παράλληλα με τις on line εκδόσεις αναπτύσσεται η «δημοσιογραφία των πολιτών».

    Στη Θεσσαλονίκη κυριαρχεί ένας συντηρητισμός και μια εσωστρέφεια, που δεν επιτρέπουν εύκολα την ανάπτυξη δημιουργικών δυνάμεων, να ακουστεί η «άλλη πόλη» .

    Με αυτές τις σκέψεις με μια ομάδα δημοσιογράφων και πανεπιστημιακών δασκάλων πήρα την πρωτοβουλία για τη δημιουργία ενός site, όπου θα σχολιάζονται θέματα της τρέχουσας επικαιρότητας για την πόλη και τον κόσμο, urbi et orbi.

    Ό,τι μας προβληματίζει, για ό,τι συμβαίνει γύρω μας, σκέψεις, απόψεις, παρατηρήσεις, ιστορίες, η αθέατη πλευρά των γεγονότων, ακόμη και χρηστικές πληροφορίες που μπορούν να συμβάλουν στην αλλαγή της καθημερινότητάς μας, στην καλλιέργεια μιας κριτικής συνείδησης βρίσκονται στο επίκεντρο του http://www.pressinaction.gr.

    Ένα site που φιλοδοξεί να γίνει βήμα έκφρασης των ενεργών πολιτών, αυτών που δεν βολεύονται στον καναπέ τους και ανησυχούν για το παρόν και το μέλλον του τόπου μας, αλλά και του «παγκόσμιου χωριού» με έμφαση στην υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

  3. «… ο απολιτίκ lifestyle ακτιβισμός δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη διεκδικητική πολιτική δράση».
    Συμφωνώ, πριν αρπάξουμε τη σκούπα να ξεβρωμίσουμε τη γειτονιά, ας φωνάξουμε «Μπάτσοι, γουρούνια, δολοφόνοι» (ή καλύτερα ας σπάσουμε τα μάρμαρα της Ακαδημίας) για να πολιτικοποιηθούμε…

    1. Αν αυτό καταλάβατε ως στίγμα και πνεύμα του κειμένου (το οποίο παρεμπιπτόντως αποτελείται από πολλές φράσεις, όχι μόνο μια), φοβάμαι ότι δεν μπορώ να σας βοηθήσω. Ευχαριστώ για το σχόλιο πάντως.

      1. Κύριε στρεψοδίκη, επί του συγκεκριμένου και όχι επί του όλου σχολίασα… Ο ορθός λόγος (και το fair play) επιβάλλει απάντηση επί του συγκεκριμένου, και όχι υπεκφυγή… Δεν πειρἀζει, άλλη φορά, που θα μάθετε να συζητάτε!

  4. Παρακάμπτω λοιπόν τον τόνο σας (απορώ πού βρίσκετε τέτοια ένταση μετά από τόσο σκούπισμα) για να σας πω τα εξής επί του συγκεκριμένου: πέρα από τις συμβολικές κινήσεις επανάκτησης του δημόσιου χώρου όπως είναι οι βραδινές συγκεντρώσεις στις πλατείες και πέρα από τις συμβολικές και ουσιαστικές κινήσεις βελτίωσης της ζωής στις γειτονιές με τον καλλωπισμό, καθάρισμα βάψιμο και λοιπά που καθόλου δεν υποτιμώ -ίσα ίσα- υπάρχει και η αμιγώς πολιτική διεκδικητική δράση.
    Δεν είναι ανταγωνιστικά τα δυο, αυτό προσπαθεί να πει το κείμενο (αν κρίνω από την αντίδρασή σας δεν το κατάφερε) αρκεί να μη θεωρεί κανείς ότι το ένα υποκαθιστά το άλλο. Τότε γίνονται ανταγωνιστικά. Για παράδειγμα, καμία σκούπα δεν μπορεί να αντιδράσει στην αποδιάρθρωση των εργασιακών σχέσεων ή στις μειώσεις μισθών. Αλλά και καμιά απεργία για τις απολύσεις δεν πρόκειται να καθαρίσει το οικόπεδο στη γειτονιά σας.
    Τώρα, γιατί ως πολιτική δράση εσείς εννοείτε τη ρίψη μαρμάρων της οδού Ακαδημίας και τα υβριστικά τραγουδάκια προς τα ΜΑΤ αυτό δεν το αντιλαμβάνομαι και να σας πω την αλήθεια δεν με ενδιαφέρει κιόλας.

    1. Ευχαριστώ για την απάντηση και την βιτριολική σας ευγένεια, χαρακτηριστική άλλωστε του επαγγέλματος… Συγχωρήστε με για την ένταση, ίσως οφείλεται στην βεβαιότητα ότι οι επαγρυπνούσες δυνάμεις της επανάστασης μετά δυσκολίας ανέχονται ημάς τους σαρωθροφόρους και αναμένεται οσονούπω προπηλακισμός μας… Παρεμπιπτόντως δεν εννοώ την οδό Ακαδημίας αλλά το κτήριο της Ακαδημίας, το οποίο έχει ήδη απωλέσει μέρος των μαρμάρων του, προς εκσφενδονισμόν των προς τους μπάτσους και προπάντων προς τέρψιν των επαναστατικών στρατευμάτων…

  5. Βρήκα εξαιρετικό το κείμενο. Η δράση μικρής κλίμακας έχει νομίζω ιδιαίτερη σημασία ειδικά για την ελληνική πραγματικότητα. Αν εστιάσουμε σε κλίμακα θα δούμε ότι η ελληνική πόλη είναι κατακερματισμένη σε μικρά οικόπεδα άρα μικρές ιδιοκτησίες σε αντιδιαστολή με το καθεστώς μεγάλης γαιοκτησίας που επικρατεί στις περισσότερες δυτικές κοινωνίες. Στην Ελλάδα είναι χαρακτηριστικό ότι ποτέ δεν βρήκαν εφαρμογή μεγάλης κλίμακας πολιτικές διαχείρισης του δημόσιου χώρου. Αυτό στο οποίο συχνά αναφερόμαστε ως κακοδαιμονία της έλλειψης πολεοδομικού σχεδιασμού είναι προϊόν αυτής ακριβώς της διασποράς της μικροїδιοκτησίας. Αν όμως αντιστρέψουμε την οπτική θα δούμε ότι είναι ακριβώς αυτή η μικροїδιοκτησία που συνεπάγεται και διευρυμένα δικαιώματα επί των πολιτικών διαχείρισης του δημόσιου χώρου. Αυτό από το οποίο πάσχουμε είναι ότι δεν έχουμε συνειδητοποιήσει την δυναμική που περικλείει εκείνο που συνήθως θεωρούμε ως εγγενές μας μειονέκτημα. Ότι περιγράφετε ως νέες συλλογικότητες πιστεύω πως αποτελούν τις πρώτες ενδείξεις κατάκτησης μιας τέτοιας συνείδησης, ότι δηλαδή στην ελληνική κοινωνία είναι μόνο οι πολλές μικρές δράσεις που μπορούν να αλλάξουν τον καταστατικό χάρτη της πόλης. Αν αυτό διευρυνθεί ως αντίληψη και τροφοδοτήσει νέες πρακτικές θα οδηγήσει όχι μόνο σε μια πόλη που όπως λέτε θα βρίσκεται πιο κοντά στις άλλες ευρωπαϊκές μητροπόλεις αλλά σε μια αστική πραγματικότητα που θα έχει κάτι πραγματικά ιδιόμορφο και καινοτόμο να επιδείξει, έναν νέο αστικό πολιτισμό που δεν προκύπτει από μεγάλες εκ των άνω επιβεβλημένες χειρονομίες αλλά αντίθετα από την δυναμική των πολιτών που διαμορφώνουν εναλλακτικά σενάρια δράσης-τρόπου ζωής καθώς μετασχηματίζουν οι ίδιοι την πόλη τους.

    1. Αμήν! Με συγκινεί η αισιοδοξία σας. Έχετε μάλλον το χάρισμα να βλέπετε σε ολοκληρωμένη προβολή αυτό που κάποιοι άλλοι υποπτεύονται από θραύσματα της πραγματικότητας. Ευχαριστώ επίσης για τα καλά σας λόγια.

  6. πολλές μικρές πράξεις κάνουν μια μεγάλη: πρόκειται για μια τεράστια δύναμη αλλάγής, που αν το συνειδητοποιήσουμε θα αλλάξουν πολλά–αρκεί να καταλάβουμε πόση δύναμη κρύβεται μέσα σε τέτοιες ενέργειες.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s