Η Ιστορία σαν φάρσα

Η ανήμπορη σιγή μπροστά στην πραγματικότητα

«Εδώ δεν υπάρχει τίποτε νεότερο, φοβούνταν ταραχές, αλλά, νομίζω, χωρίς λόγο. Θα υπάρξει έλλειψη χρημάτων αν δεν καταβληθεί επιτέλους η τρίτη δόση του δανείου(…)» (Ανέκδοτες επιστολές της στον πατέρα της, 1836-1853, Εστία).

Βιώνουμε ξανά την εθνική μετεπαναστατική αγωνία για την επόμενη δόση του δανείου. Και την ώρα που κόβονται κομμάτια από το σώμα μας -σχολεία, πανεπιστήμια, νοσοκομεία- το μόνο χειρότερο από τον ακρωτηριασμό είναι ο μάταιος ακρωτηριασμός. Είναι αφόρητη η αίσθηση πως μπορεί η θυσία να χάνεται σε ένα ιστορικό κενό, σε μια μαύρη τρύπα.

Αλλού την ίδια ώρα δονούνται στους δρόμους. Χιλιάδες Indignados στις πλατείες της Ισπανίας επιδεικνύουν την ισχύ της οργής και προσπαθούν να διανοίξουν έναν πολύβουο δρόμο. Δεν μοιάζει να ξέρουν ούτε εκείνοι όμως προς τα πού, άρα μάταια περιμένουμε να μας δείξουν το δρόμο μέχρι τέλους. Πορευτήκαμε άλλωστε πολύ αυτά τα χρόνια, τώρα μοιάζουμε τυλιγμένοι σε μια γάζα, σε ένα βαμβάκι με χλωροφόρμιο. Σιγή, αδρανείς αισθήσεις, εξωτερική ακαμψία και μέσα ουρλιάζει εκείνος ο φόβος που τον ξέρουν καλά μόνο όσοι έχουν κυλίσει με το φορείο προς κρύο υπόγειο χειρουργείο.

Παράξενη η σιγή μας, ανήμπορη. Τις προάλλες σε εκδήλωση παρουσίασης βιβλίου -σημαντικό το βιβλίο, σπουδαίος κι αγαπητός ο συγγραφέας- ήταν όλοι εκεί: οι δάσκαλοί μας, οι διανοούμενοί μας, άνθρωποι που αγαπάμε, διαβάζουμε κι ακολουθούμε από τη Μεταπολίτευση ως σήμερα. Άνθρωποι κριτικοί, αντιδογματικοί, όλος σχεδόν ο εν ζωή νομικός και ιστορικός πλούτος της σκέψης μας. Μίλησαν ωραία, εύστοχα και διεισδυτικά. Όμως, να πάρει, έτσι θα μιλούσαν και πέντε χρόνια πριν. Η αγωνία της έρημης, σχεδόν πτωχεύσασας, οδού Πανεπιστημίου εκείνο το ανοιξιάτικο απόγευμα δεν τρύπωσε στην αίθουσα. Κι αν τρύπωσε, έμεινε αμήχανη και σιωπηλή σε κάποια γωνία.

Η χώρα ασθμαίνει. Οι άδειοι δρόμοι δε σημαίνουν μόνο κρίση, κομμένους μισθούς και κλειστά μαγαζιά. Δεν είναι μόνο ο φόβος της εγκληματικότητας, των παρακρατικών και των κουκουλοφόρων. Οι άδειοι δρόμοι είναι και κουρασμένη αναμονή, απηυδισμένο αναμάσημα των ίδιων κοινοτοπιών. Είναι το ανεπίγνωστο αλλά ταυτόχρονα συνειδητό ξεγύμνωμα των λέξεων από το νόημά τους: συναίνεση, μεταρρύθμιση, εξυγίανση, θυσίες αλλά και αντίσταση, το δίκιο του εργάτη, εμπρός λαέ. Η πραγματικότητα κάνει τις λέξεις μας να ντρέπονται.

Σωπαίνει κι η οργισμένη ειρωνεία που συνόδεψε το έθνος από τα πρώτα μετεπαναστατικά του χρόνια. Ο Σπ. Τρικούπης (Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, τ. Γ σελ. 249) αναφέρει ότι το 1825 στάλθηκε ο Αλ. Κοντόσταυλος στην Αμερική για να χειριστεί προβλήματα με την αγορά πολεμικών πλοίων για τον αγώνα. Το ταξίδι ακολούθησαν φήμες για αθέμιτο πλουτισμό. Οι Αθηναίοι περνούσαν έξω από το μέγαρο Κοντόσταυλου (όπου χτίστηκε μετά η Παλαιά Βουλή) κι έλεγαν «Ο οίκος σου Κοντόσταυλε/ μακρόθεν ομοιάζει/ τρίκροτον της Αμερικής/ εξ’ ου αυτός πηγάζει». Με τα πολεμικά καράβια έχτιζαν ύποπτες οικίες και τότε, δυο αιώνες πριν από τα σημερινά υποβρύχια! Μας το θυμίζει κι αυτό η Αμαλία στις επιστολές της, όπως και ότι «το να βρεις καλούς υπουργούς είναι γενικά δύσκολο και δυσκολότερο από όλα έναν υπουργό των Οικονομικών. Αχ, ο καημένος ο άνδρας μου παλεύει με τρομακτικές δυσκολίες».

Πλέουμε μέσα στην απόλυτη σιγή κι ο καπετάνιος θυμίζει ολοένα και περισσότερο τους στίχους του Σκαρίμπα: «Μα εκεί που ενώ το πλοίο πλέει ή δεν πλέει / τον πλοίαρχο κρατεί αχνή και κρύα / γροίκησα σαν κάποιο τίναγμα, του λέει / μα βέβαια, βυθιζόμεθα κυρία».

Advertisements

5 thoughts on “Η Ιστορία σαν φάρσα

  1. Νομίζω πως μας έχει παραλύσει ο φόβος του καινούργιου κι όχι του ναυαγίου. Εξ ου και όλοι μας περιγράφουμε με υπέροχο, άλλοτε λυρικό – όπως καλή ώρα εσύ τώρα – κι άλλοτε ρεαλιστικό τρόπο το ναυάγιο, αλλά δεν έχουμε ούτε μια λέξη να πούμε για το νησί (αυτό το ακατοίκητο αύριο) που περιμένει να μας περιθάλψει. Κι έτσι όλοι, σπουδαίοι και μη, δάσκαλοι και μαθητές, καλλιτέχνες και διανοητές, μιλάμε την νοσταλγική γλώσσα του χθες που αδυνατεί έστω και να εκφέρει ένα απλό μακρινό χαιρετισμό στο αύριο – πόσω μάλλον να το καλωσορίσει.

    Οι κινέζοι, έχω ακούσει πως εύχονται, να μη ζήσει κανείς σε ενδιαφέρουσες εποχές. Εμάς ήταν γραφτό μας σε τέτοια εποχή να ζήσουμε…

  2. Η σιωπή έσπασε εχθές — έστω κι αν δεν καταλαβαίνουμε ακόμα τι λένε οι «Indignados» της Ελλάδας…

    Όσο για την Ιστορία, η τραγικότερη πλευρά της φάρσας είναι ότι κάτι ολίγιστα και παντελώς αποτυχημένα ανθρωπάκια κυβερνάν τη χωρα γιατί είχαν διάσημους ή διάσημους μπαμπάδες, παππούδες, θείους κλπ, και λέγονται Παπανδρέου ή Πάγκαλος ή Παπακωνσταντίνου ή…

  3. Είναι φυσικό οι λέξεις να χάνουν το νόημα τους όταν αποκτούν αξία οι αριθμοί. Στην εποχή μας οι άνθρωποι που διοικούν κοιτάζουν διαγράμματα του EXCEL, εκφράζονται με ποσοστά, έτσι ψυχρά και «λογικά» και χορηγούν φάρμακα (βλέπε δάνεια) και συνταγές (βλέπε ιδιοτικοποιήσεις) που έμαθαν σε πανεπιστήμια, εξίσου ψυχρά και λογικά. Εκεί έμαθαν να κάνουν πρόσθεση, αφαίρεση, διαίρεση σε όλα : έσοδα, έξοδα, ανθρώπους. Οι λέξεις λοιπόν προσλαμβάνονται ώς παροχυμένες και αυτός που τις ξεστομίζει ως γραφικός. Αν αυτό είναι το «θαυμαστό καινούργιο νησί» ας το κρατήσουν για την πάρτη τους.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s