Οι πλατείες ως τοπία αγανάκτησης

«Η μεγάλη γιορτή της διαμαρτυρίας» έγραφαν Τα Νέα πρωτοσέλιδα (30/5). Ορθά. Η επίμονη, επαναλαμβανόμενη και μη κεντρικά καθοδηγούμενη συγκέντρωση δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων δεν αποτελεί αμελητέο γεγονός. Αυτή η κινητικότητα, έτσι κι αλλιώς προτιμότερη από την παγωμάρα του φόβου, μπορεί να κρύβει δυναμική απρόβλεπτη ακόμα. Και πάντως, το πλήθος στις πλατείες σχετίζεται με τον μέγιστο κοινό διαιρέτη που διδαχτήκαμε στην αριθμητική του δημοτικού σχολείου. Δηλαδή, πόσο ψηλά τίθεται ο πήχης των κοινών στοιχείων που ενώνουν τις χιλιάδες ανθρώπων. Αν ο πήχης μένει στο ελάχιστο, στο συλλογικό θυμικό ενός λαού τραυματισμένου και οργισμένου, τότε εύλογα συγκεντρώνονται δεκάδες χιλιάδες. Και λίγοι είναι. Όσο (και αν) όμως ο πήχης ανεβαίνει, τότε τα πράγματα αλλάζουν. Γιατί τότε αναπόφευκτα αυτή η μεγάλη σύναξη θα αποκτά πρόσημο.

Η μιντιακή απεικόνιση του συμβάντος της πλατείας Συντάγματος αλλά και πολλοί συμμετέχοντες προτάσσουν το στερητικό άλφα ως στίγμα αυτής της σύναξης. Την προβάλλουν ως α-κομματική, α(ν)-ιδεολογική, α-ταξική και α-πολιτική. Τα μεγάλα, ηλεκτρονικά κυρίως, ΜΜΕ φέρονται ωσάν οι δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι να προέκυψαν από παρθενογένεση, σε ένα ιστορικό κενό. Αντιμετωπίζουν τη διαμαρτυρία σαν να μην έχουν κυλήσει οι τελυταίες δεκαετίες στον τόπο αυτό: εκλογές, κυβερνήσεις, αντιπολιτεύσεις, κινήματα, αγώνες, συγκρούσεις, ιδεολογίες. Γιατί όλα αυτά θα ρυτίδωναν το προσωπείο μιας ομογενοποιητικής, απολιτίκ αγανάκτησης και θα απομείωναν τη lifestyle αντιμετώπισή της.

Οι πιο παρατηρητικοί όμως έχουν διαπιστώσει ότι στο Σύνταγμα υπάρχουν δύο πλατείες. Η πάνω πλατεία ρέπει προς συμπεριφορές κερκίδας: γηπεδικά συνθήματα, μούντζες προς τη Βουλή, ομοιώματα από κρεμάλες και φτηνός «ελληναράδικος τσαμπουκάς». Στην κάτω πλατεία τα πράγματα είναι αλλιώς. Εκεί οι συμμετέχοντες εμπλέκονται ενεργά, αυτοοργανώνονται σε ομάδες, συζητούν σε ανοιχτές συνελεύσεις. Το αν θα αρθρωθεί νέος, συνεκτικός και στοχευμένος συλλογικός λόγος, το αν η άσκηση πολιτικής μέσω της επανάκτησης του δημόσιου χώρου θα οδηγήσει κάπου ή θα μείνει λυρική αυταρέσκεια είναι ακόμα ασαφές. Προς το παρόν, η αμηχανία κομματικών και συνδικαλιστικών σχημάτων απέναντι στο καινοφανές γεννά κάποιες ελπίδες. Και βέβαια, για να μορφοποιηθεί η διαμαρτυρία με ουσιαστικό τρόπο, πρέπει να τεθούν ερωτήματα υπαρξιακής φύσης για την ίδια τη σύνθεση του διαμαρτυρόμενου πλήθους.

Χωράνε στην πλατεία τα ρετιρέ του δημοσίου μαζί με τη γενιά των 500 ευρώ; Χωράνε εκπρόσωποι των πιο προστατευμένων συντεχνιών αλλά και της πιο ευέλικτης εργασίας; Χωράνε μαζί φοροφυγάδες και φορολογούμενοι; Χωράνε εκείνοι που επί δεκαετίες έκαναν καταναλωτική στάχτη και μπούρμπερη ευρωπαϊκά κονδύλια και αγροτικές επιδοτήσεις μαζί με τους ανέργους που θυσιάζονται στο βωμό του Μνημονίου χωρίς να έχουν καρπωθεί τίποτα; Χωράει στην πλατεία ο αγανακτισμένος «εθνικός μουσικοσυνθέτης» που δίνει μάχες υπέρ βωμών και εστιών την ώρα που διεκδικεί υψηλόποσα αναδρομικά βουλευτικών αποζημιώσεων; Για να παραφράσουμε τη ρήση της χρονιάς, «όλοι αυτοί μαζί τα φάγανε;»

Όταν βρεθούμε αντιμέτωποι με αυτά τα ερωτήματα θα έχει έρθει η ώρα για το μεγάλο μας «κοινωνικό ξεκαθάρισμα». Προς το παρόν είναι σημαντικό πως διατυπώνεται επιτακτικά και με ειρηνικό τρόπο, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, το αίτημα επανάκτησης του χώρου της πολιτικής που έχει κυριευθεί σχεδόν άνευ όρων από τις δυνάμεις της αγοράς. Είναι το κυρίαρχο δημοκρατικό αίτημα της εποχής μας, ο δρόμος που μπορεί να αποκαταστήσει στοιχειωδώς σχέσεις εμπιστοσύνης στις διαδικασίες αντιπροσώπευσης.

Αυτό το αίτημα δεν μπορεί όμως να στρέφεται μόνο έξω από εμάς, σε μακρινούς υπαίτιους των δεινών μας. Προϋπόθεση της υπέρβασης ο γενναίος αναστοχασμός που θα φέρει την αναγνώριση μιας απλής αλήθειας: το εκτρωματικό, διεφθαρμένο, αντιπαραγωγικό, πελατειακό κράτος δεν δημιουργήθηκε μόνο από τις μερικές εκατοντάδες ανθρώπων που εκλέχτηκαν στο μεταπολιτευτικό κοινοβούλιο.

Όσοι αρκούνται να φτύνουν τα βουλευτικά αυτοκίνητα για τη ζημιά που τάχα έγινε ερήμην ημών των υπολοίπων εξαντλούν την οργή τους σε μια ανόητη, εκτονωτική αυταπάτη. Αυτοί θα αποτελούν πάντα βολικό άλλοθι και μέρος του προβλήματος. Αντίθετα, όσοι διαμαρτύρονται στην πλατεία αλλά παράλληλα βιώνουν μια συλλογική εσωτερική αλλαγή ίσως αποτελούν μέρος μιας κάποιας λύσης. Πάνω απ΄όλα, θα είναι ασυγχώρητος αυτοακρωτηριασμός να καταφέρουν τόσοι άνθρωποι να συνδιαμορφώσουν κοινά αιτήματα κι αυτά εντέλει να μην πάνε πέρα από τα τοκοχρεολύσια.

Advertisements

9 thoughts on “Οι πλατείες ως τοπία αγανάκτησης

    1. Ευχαριστώ! Γενικά το θέμα αυτό έχει προκαλέσει ενδιαφέροντα κείμενα πάντως, τόσο στα blogs όσο και σε εφημερίδες όπως πχ στα σημερινά ΝΕΑ

  1. Πολύ καλή και ενδιαφέρουσα προσέγγιση.

    Πάντως, το πιο σημαντικό είναι πως κάτι συμβαίνει, υπάρχει μια κίνηση που έχει αφήσει άναυδους, άφωνους και έχει φέρει σε πλήρη αμηχανία αυτούς που συνήθως τα ξέρουν όλα. Είναι τόσο όμορφη αυτή η αμηχανία τους που καταλήγουν να μας φαίνονται ακόμα κι αυτοί οι ξερόλες της επανάστασης συμπαθητικοί μέσα στην σαστιμάρα τους…

    1. Εγώ πάντως, μονίμως γκρινιάρης και ανησυχών, δεν μπορώ να παραβλέπω μια επικίνδυνα ευρεία έξαρση επικίνδυνου λαϊκισμού με κορυφαίους εκφραστές τους ΣΠίθες. Και κυρίως, το γεγονός ότι είμαστε απολύτως ανοιχτοί σε κάθε είδους προβοκάτσιες

  2. Οι ανησυχίες σου είναι βάσιμες. Αλλά κάθε είδους αντίδραση/εξέγερση εμπεριέχει την πιθανότητα αρνητικών ή και επικίνδυνων φαινομένων. Γι αυτό και είναι καλό οι κοινωνίες να μη φτάνουν σε αυτά τα οριακά σημεία όπου τα πάντα είναι πιθανά. Όταν όμως φτάσουν, όπως συμβαίνει με τη δική μας, είναι και μια μοναδική ιστορική στιγμή για να διαπιστώσει κανείς πέραν πάσης αμφιβολίας ποιες θεωρίες, πολιτικές και ιδέες στέκουν ξεβράκωτες μπροστά στην πραγματικότητα. Κι αυτό δεν είναι καθόλου λίγο…

  3. Μια παρατηρηση αρχικα.. στην κατω πλατεια στο συνταγμα (γενικα το φαινομενο της διασπασης σε 2 πλατειες εχει παρατηρηθει και στη θεσσαλονικη και στην πατρα) γινονται συλλογικες προσπαθειες ( επιτροπες πολιτισμου, κουζινας, δρασεων κλπ ), καθως και λαικές συνελευσεις, ακριβως γιατι εκει ειναι ενα μερος του κοσμου που σε πολυ γενικα πλαισια κινειται ή κινουνταν στην αριστερα ευρυτερα (παλιοι – νεοι συνασπισμενοι, συριζεοι, μελη των οργανωσεων της Αντ.αρ.συα, παλιοι κουκουεδες κοκ).
    αυτοι οι ανθρωποι, αναμεσα τους κ γω, χωρις να προβαλλουν την κομματικη τους ταυτοτητα, προσπαθουν να μιλησουν με αυτον τον κοσμο που ειναι στην πλατεια, να του αναδειξουν τη σημασια της λαικης συνελευσης και γενικα της ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ διεκδικησης.
    Αρα πρωτο φαουλ του άρθρου στην 3η παραγραφο. Προσωπικα, αν ολοι εμεις στις πλατειες συμφωνησουμε στο απλό (όσο και σύνθετο) αιτημα να φυγουμε απ το μνημονιο θα ειμαι χαρουμενος . Θεωρω οτι μεχρι εκει μπορει να φτασει αυτο το πραγμα ακριβως λογο της συνθεσης του τοσο σε κοινωνικο, όσο και σε ιδεολογικο υποβαθρο.
    Άρα εδω έρχομαι να βρω το 2ο φαουλ στο αρθρο στην 4η παραγραφο. Μεγα λαθος τη συγκεκριμενη χρονικη στιγμη που συνεβει κατι το μεγαλο και το αυθορμητο. Ναι, στις πλατειες χωρανε ολοι αυτοι. Γιατι δεν μπορει να μιλαει κανείς για ταξικη συνειδηση, την ωρα που δεν υπαρχει συλλογικη συνειδηδη. Και αυτη χτιζεται μερα με τη μερα στις πλατειες. Μακαρι τα «ρετιρε των δημοσιων και οι εκπροσωποι των προισταμενων συντεχνιων» να ξημερωβραδιαζονται στις πλατειες, να καθονται εκει μεχρι τις 2 οταν συντασσεται το κειμενο της συνελευσης.
    Η πρωτεραιοτητα που δινεται στο «κοινωνικο ξεκαθαρισμα» μου θυμιζει τη σταση της κοινωνιας απεναντι στους μεταναστες: ζητα πολλες φορες να μεινουν οι «δουλευταραδες (δηλαδη η ωραια μαυρη και ανασφαλιστη εργασια που ολους μας βολευει) και να φυγουν οι «κακοι», αυτοι που εχουν φτιαξει γκετο κλπ. Αδυνατει να δει οτι οι ανθρωποι αυτοι είναι άμεσα προιόντα μιας παγκόσμιας πολιτικης που οδηγεί στην εξαθλίωση, την ταπείνωση και τη φτώχια. Έτσι και ο συντάκτης αδυνατεί να δει το ρόλο όχι «όλων όσοι πέρασαν απ το κοινοβούλιο», αλλά του ίδιου του συστήματος στη διαμόρφωση του πελατειακού κράτους.
    Κ. Παπαιωάννου χαίρομαι που έστω και μέσω του blog σας κραταω μια επαφή με σας , τρία χρόνια μετά την εισαγωγή μου στο πανεπιστήμιο. Γιάννης Μάντζαρης

  4. Γιάννη πολύ χαίρομαι για τη διαδικτυακή πολιτική συζήτηση.
    Οι πλατείες αποτελούν ήδη σημαντικό συμβάν και επηρεάζουν το πολιτικό σκηνικό παντοιοτρόπως.
    Για τη σύνθεση του κόσμου θα μου επιτρέψεις να συνεχίσω να έχω πολλές σκέψεις. Και βέβαια το ξεκαθάρισμα δεν έχει καμιά σχέση με τη ρατσιστική διαδικασία που περιγράφεις. Μιλάω περισσότερο για μια σχεδόν νομοτελειακή εξέλιξη αν τα πράγματα πάνε προς το πολύ χειρότερο, οπότε και η αναζήτηση υπευθύνων δε θα σταματάει τόσο εύκολα στο «σύστημα» και τους «κλέφτες», και μιλάω ακόμα για μια αναγκαιότητα στο βαθμό που τραγωδία χωρίς κάθαρση δεν υπάρχει. Νομίζω ότι κοιτάμε το θέμα από λίγο διαφορετικές σκοπιές και αυτό δε σημαίνει κατ’ ανάγκη διαφωνία. Αν πάλι αυτό σημαίνει, ακόμα μεγαλύτερη η χαρά μου για την εμφάνισή σου

    1. κ. Παπαϊωάννου, είμαι βέβαιος πως δεν υπάρχει δομική διαφωνία, παρόλο που αναγνωρίζω πως το ύφος του σχολίου μου ήταν ανατίστοιχα “επιθετικό”. Μάλλον παρασύρθηκα από το δελτίο ειδήσεων του mega και τη κριτική του στους δημοσίους υπαλλήλους (με αφορμή τις συγκεντρώσεις στις πλατείες) και το γεγονός πως εκείνη τη στιγμή, ο πατέρας μου δεν είχε γυρίσει ακόμα σπίτι… Θεωρώ πως μπροστά μας είναι το μεγαλύτερο πείραμα άμεσης δημοκρατίας και αυτοοργάνωσης των τελευταίων χρόνων. Μακάρι αυτό να μην μείνει, όπως αναφέρετε, στους τοκους και στο απεχθές χρέος. Θα είναι κρίμα να μην καταφέρει να βάλει τα ,ίσως όχι τόσο σταθερά, πρώτα θεμέλια για την οικοδόμηση μιας κοινωνίας με αλληλεγγύη, με συλλογικότητα και -γιατί όχι- μη εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Και μια τέτοια διαδικασία προφανώς εγκολπώνει και το “κοινωνικό ξεκαθάρισμα”, αλλά με όρους αλλαγής ή ,καλύτερα, διαμόρφωσης συνειδήσεων (συλλογικών και όχι ατομικών). Απλώς, θεωρώ πως σε αυτή τη φάση το να στραφεί ένα πληττόμενο μέρος της κοινωνίας απέναντι σε ένα άλλο, περισσότερο ή λιγότερο πληττόμενο, μόνο κακό θα κάνει. Για να κάνω έναν υπερβολικό ίσως παραλληλισμό, ένας σκλάβος του αμερικάνικου νότου, πιθανότατα φθονούσε έναν άλλο που απολάμβανε περισσότερα προνόμια. Ωστόσο το επίδικο δεν ήταν να διεκδικήσουν και οι δύο την ελευθερία τους;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s