racismΕξοχότατε κ Πρόεδρε της Δημοκρατίας

Κυρίες και κύριοι

 

Σας ευχαριστώ θερμά που ανταποκριθήκατε στην πρόσκληση να παρευρεθείτε στην σημερινή εκδήλωση.  Αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για το ΕΣΡΜ που ξεκινά τις εργασίες του στον τόπο αυτόν και με την παρουσία όλων σας.

Η παρουσία σας εδώ σήμερα αποτελεί μια δήλωση. Οι πολιτειακοί και πολιτικοί θεσμοί, οι φορείς της κοινωνίας των πολιτών δηλώνουν πως στέκονται απέναντι στον ρατσισμό και τη μισαλλοδοξία. Οι εκπρόσωποι της νομοθετικής εξουσίας, οι πολιτικές δυνάμεις, οι θρησκευτικοί ηγέτες, η ηγεσία της δικαιοσύνης, εκπρόσωποι των σωμάτων ασφαλείας, ανεξάρτητες αρχές, τοπική αυτοδιοίκηση, οι πολίτες είμαστε εδώ για να κρατήσουμε ζωντανή τη μνήμη σε έναν ιστορικό τόπο μαρτυρίου και να δηλώσουμε πως η προστασία της δημοκρατίας περνά μόνο μέσα από τον σεβασμό του  άλλου, του διαφορετικού, του αδύναμου. Ποιος τόπος από ετούτον εδώ συμβολίζει περισσότερο την περιφρόνηση του άλλου; Ποια άλλη ανθρώπινη πράξη από τον έσχατο βασανισμό του ανθρώπινου σώματος μπορεί να συμπυκνώσει την καταρράκωση κάθε ίχνους αξιοπρέπειας; Εδώ λοιπόν επιλέξαμε να συγκεντρωθούμε. Για να  θυμηθούμε τα δεινά της δικτατορίας. Για να τονίσουμε πως η αντιμετώπιση του ρατσισμού και των διακρίσεων αποτελεί οξυγόνο της δημοκρατίας. Ας θυμηθούμε τον Νορμπέρτο Μπόμπιο που μιλούσε για την ασύγκριτη υπεροχή της δημοκρατίας, ακόμα και της πιο ξεχαρβαλωμένης, έναντι του φασισμού και του ρατσισμού.

Πριν από λίγες ημέρες είδαμε στον Πειραιά την πρώτη ανασύνταξη των οργανωμένων ομάδων ρατσιστικής βίας. Είδαμε επιθέσεις κατά λειτουργών του τύπου. Είδαμε ξανά εικόνες ρατσιστικής και νεοναζιστικής βίας. Σήμερα δίνουμε μια δημοκρατική απάντηση στα λόγια και τα έργα του μίσους. Αυτό κάνουμε, αυτό οφείλουμε να κάνουμε. Προτάσσουμε το κράτος δικαίου ως τη μόνη εγγύηση για την ασφάλεια και τη δημόσια τάξη απέναντι σε εκείνους που την επιβουλεύονται με πράξεις βίας. Και θυμίζουμε πως το κράτος δικαίου οφείλει να αμύνεται όταν απειλείται.

Η χώρα περνάει μια από τις πιο δύσκολες περιόδους της ιστορίας της. Καλείται να σταθεί όρθια σε συνθήκες ακραίας ύφεσης και δημοσιονομικής ασφυξίας. Καλείται ταυτόχρονα να αντεπεξέλθει στις μεγάλες προκλήσεις που εκ των πραγμάτων θέτει το προσφυγικό φαινόμενο. Και μάλιστα, χωρίς να κάνει εκπτώσεις στον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου. Θα μου επιτρέψετε όμως να επισημάνω ότι η τρέχουσα ευρωπαϊκή πολιτική επιφέρει σοβαρές ρηγματώσεις στο διεθνές πλαίσιο προστασίας των προσφύγων. Το μεγάλο στοίχημα για τη χώρα μας είναι να μην αποτελέσει το προπύργιο αυτής της πολιτικής.

Σε κάθε περίπτωση, για να τα καταφέρουμε δεν αρκεί η επίκληση του ανθρωπισμού. Η έμπρακτη αλληλεγγύη απλών ελλήνων πολιτών αποτελεί βεβαίως ένα μεγάλο εθνικό κεφάλαιο. Η στροφή της ελληνικής κοινωνίας τον τελευταίο χρόνο προς τους πρόσφυγες και τους μετανάστες και όχι εναντίον τους συνιστά την καλύτερη απάντηση στο ρατσισμό. Για τον λόγο αυτόν ακριβώς χρειάζεται προσοχή όταν στιγματίζονται οι υπαρκτές στρεβλώσεις κάποιων εθελοντικών δράσεων και οργανώσεων. Δεν πρέπει επουδενί να οδηγηθούμε σε συλλήβδην απαξίωση ή και στιγματισμό της ίδιας της αλληλεγγύης. Ας αναρωτηθούμε πώς θα ήταν η κατάσταση τους τελευταίους μήνες χωρίς τις οργανώσεις, χωρίς έλληνες και ξένους πολίτες που συνέδραμαν καθημερινά, χωρίς την κοινωνία. Το κράτος οφείλει να κάνει τη δουλειά του και η κοινωνία των πολιτών τη δική της, με συνεργασία, συντεταγμένα και συνείδηση των διακριτών τους ρόλων.

Σε αυτές τις δύσκολες συνθήκες, στην ύφεση και την ανεργία, στον φόβο του ξένου, στην απειλή της τρομοκρατίας βρίσκει εύφορο έδαφος ο ρατσισμός. Το έχει δείξει η ευρωπαϊκή ιστορία του 20ου αιώνα, το έδειξε και η πολύ πρόσφατη ελληνική ιστορία. Οι ιδέες του μίσους, της φυλετικής καθαρότητας, της απόλυτης εθνικής ομοιογένειας, η κοινωνική μνησικακία, η κατασκευή «εχθρών» κερδίζουν έδαφος όταν το κοινωνικό σώμα είναι τραυματισμένο. Η αναζήτηση αποδιοπομπαίων τράγων εκκινείται από την προστασία της απειλούμενης καθαρότητας με τρόπο που μπορεί να περιλάβει τα πάντα: το εθνικά, φυλετικά, υγειονομικά, ηθικά, ψυχικά και πνευματικά καθαρό.

Στη δίνη της κρίσης, οι τομές γίνονται βαθύτερες. Οι ρομά, οι άνθρωποι με αναπηρία, οι ψυχικά ασθενείς, οι κάθε λογής στιγματισμένοι βιώνουν πολλαπλούς αποκλεισμούς και διακρίσεις στον υπέρτατο βαθμό.

Κυρίες και κύριοι

Το ΕΣΡΜ ξεκινά σήμερα τις εργασίες του. Για το πεδίο των αρμοδιοτήτων του και τη σύνθεσή του πήραμε υπόψη μας τις σχετικές συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης. Δεν θα είναι ένα διακοσμητικό όργανο. Πέρα από τον προφανή συμβολισμό που εκπέμπει η ίδια η σύσταση ενός εθνικού οργάνου για τον ρατσισμό, θα επιδιώξουμε την παραγωγή συγκεκριμένου έργου ως προς τον σχεδιασμό πολιτικών πρόληψης και καταπολέμησης του φαινομένου, την επίβλεψη της εφαρμογής της νομοθεσίας κατά του ρατσισμού και τη συμμόρφωσή της με το διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο. Χρειάζεται συντονισμός της δράσης των εμπλεκόμενων φορέων και ενίσχυση της συνεργασίας με την κοινωνία των πολιτών. Χρειάζονται μέτρα για την προσαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας και της διοικητικής πρακτικής προς τις διατάξεις του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου και τις συστάσεις των διεθνών οργανισμών. Πολιτικές κατά του ρατσισμού και της ξενοφοβίας σε όλο το φάσμα της κυβερνητικής πολιτικής και της δημόσιας διοίκησης. Πρωτοβουλίες για την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης με τη συνδρομή των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Πρόληψη και αντιμετώπιση της ρατσιστικής βίας και της ρητορικής του μίσους και ενίσχυση των μηχανισμών καταγραφής. Εντέλει, χρειάζεται Εθνικό Σχέδιο Δράσης κατά του Ρατσισμού, με συστηματική παρακολούθηση εφαρμογής, τακτική επικαιροποίηση και αξιολόγηση.

Πριν από λίγες μέρες στην υπόθεση Sakir κ. Ελλάδας το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καταδίκασε τη χώρα μας για την απουσία πλήρους και αποτελεσματικής διερεύνησης πιθανού ρατσιστικού κινήτρου στην σε βάρος του προσφεύγοντος επίθεση από ομάδα δραστών.

Είναι επιτακτικό καθήκον όλων μας να μην επιτρέψουμε ξανά την ακύρωση της έννομης προστασίας για οποιοδήποτε πρόσωπο βρίσκεται στην επικράτεια της χώρας.

 

Με τη σκέψη αυτή, επιτρέψτε μου να πω πως η σημερινή εκδήλωση έχει στα μάτια μου έναν ακόμα σκοπό. Αποτελεί μια συγγνώμη της πολιτείας. Ζητάμε σήμερα συγγνώμη από τα θύματα του ρατσισμού και των διακρίσεων. Μια συγγνώμη ιδίως από τα θύματα της ρατσιστικής βίας και τις οικογένειές τους. Μια δημόσια συλλογική συγγνώμη για τον Σαχζάτ Λουκμάν, τους Αιγύπτιους αλιεργάτες, τα ανώνυμα θύματα της ομοφοβικής και τρανσοφοβικής βίας, τους άγνωστους μουσουλμάνους που έχουν πέσει θύματα πογκρόμ στους δρόμους της πρωτεύουσας, σαν το πογκρόμ του 2011 που παρακολουθήσαμε όλοι στις τηλεοράσεις μας. Μια συγγνώμη για τα θύματα που φοβήθηκαν να καταγγείλουν όσα έπαθαν. Αλλά και μια συγγνώμη για τον Παύλο Φύσσα, εμβληματικό θύμα της μισαλλοδοξίας. Μια συγγνώμη για τους ανθρώπους που έχουν προπηλακιστεί στους δημόσιους χώρους, που έχουν κακοποιηθεί στα μέσα μεταφοράς. Μια συγγνώμη για τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που στοχοποιήθηκαν. Μια συγγνώμη για τους χώρους λατρείας που βεβηλώθηκαν.

Αργήσαμε πολύ μέχρι να αντιδράσουν οι θεσμοί, μέχρι οι διωκτικές αρχές και η δικαιοσύνη να αντιμετωπίσουν το έγκλημα με ρατσιστικά χαρακτηριστικά ως αυτό που πραγματικά είναι, βαριά και ενδεχομένως οργανωμένη μορφή εγκλήματος που βάλλει κατά μεμονωμένων προσώπων και της δημόσιας τάξης. Για τούτο τον λόγο βλέπω τη σημερινή μέρα και ως μια μέρα θεσμικού αναστοχασμού. Τι έφταιξε κι αδρανήσαμε για χρόνια; Πώς θα διασφαλίσουμε ότι αυτό δεν θα επαναληφθεί; Πώς θα αποτελέσουν η αποδόμηση των στερεοτύπων και ο σεβασμός κάθε ετερότητας καθημερινό στόχο της εκπαιδευτικής πράξης; πώς θα στρατευθούν όλα τα θρησκευτικά δόγματα στον αγώνα του αλληλοσεβασμού και της ανεκτικότητας; Πώς θα απομονωθούν όσοι θρησκευτικοί λειτουργοί σπέρνουν τη μισαλλοδοξία; Πώς θα διασφαλίσουμε τη διαφάνεια και τη λογοδοσία στη δράση των κρατικών οργάνων, αν όχι με τη δημιουργία ενός πραγματικά ανεξάρτητου μηχανισμού διερεύνησης καταγγελιών για αυθαιρεσία, όπως επίμονα διαρκώς συστήνουν όλα τα εθνικά και διεθνή ελεγκτικά όργανα;

Εν κατακλείδι, αντιμέτωποι με το ρατσιστικό φαινόμενο καλούμαστε τον κριτικό μας αναστοχασμό να τον μετατρέψουμε σε θετικές πράξεις. Θεωρώ δεδομένο πως ο καθένας από εμάς έχει τις δικές του ιδέες, τους φόβους και τις προκαταλήψεις του. Αλίμονο. Τα δικά του ιερά και όσια. Παρ’ όλα αυτά, έκαστος εξ ημών με το θεσμικό του ρόλο καλείται πάνω από όλα να υπηρετήσει την πιο θεμελιώδη συνταγματική επιταγή, την προστασία της αξιοπρέπειας του ανθρώπου. Του κάθε ανθρώπου. Αυτό είναι το καθήκον μας.

Στην προσπάθεια αυτή είμαι βέβαιος πως το ΕΣΡΜ θα σας βρει αρωγούς.

Σας ευχαριστώ