Παραιτήθηκα από τη θέση του Γενικού Γραμματέα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Υπουργείο Δικαιοσύνης κλείνοντας έναν κύκλο 20 μηνών. Η θέση αυτή ήταν για μένα ευθύνη και τιμή. Μετά από χρόνια συμμετοχής στην κοινωνία των πολιτών, στους εθνικούς και διεθνείς μηχανισμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στις παγκόσμιες οργανώσεις αλληλεγγύης, βρέθηκα να υλοποιώ από θεσμική θέση αυτά για τα οποία αγωνιζόμουν. Φυσικά, στο μέτρο των δυνάμεών μου και με τους περιορισμούς της συγκυρίας –οικονομικής και πολιτικής.

Στους 20 αυτούς μήνες κάναμε πολλά. Νομοθετήσαμε το νέο Σύμφωνο Συμβίωσης και καταργήσαμε τη διάκριση που υπήρχε τόσα χρόνια σε βάρος συμπολιτών μας.

Δημιουργήσαμε το Εθνικό Συμβούλιο κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας και ενισχύσαμε την αντιρατσιστική νομοθεσία. Δώσαμε το μήνυμα ότι ο ρατσισμός δεν είναι ανεκτός. Συνεργαστήκαμε με όλους τους αρμόδιους φορείς για την καταπολέμηση της ρατσιστικής βίας και της ρητορικής του μίσους. Σε αυτά τα θέματα κανείς δεν έχει ασυλία.

Πήραμε μέτρα για τη λογοδοσία. Το νομοσχέδιο που ιδρύει έναν ανεξάρτητο μηχανισμό διερεύνησης περιστατικών αυθαιρεσίας από τα σώματα ασφαλείας και τους υπαλλήλους στις φυλακές έχει προωθηθεί στη Βουλή. Η ψήφισή του θα αποτελέσει εμβληματικό βήμα για την καταπολέμηση της αυθαιρεσίας και της ατιμωρησίας κρατικών οργάνων, φαινόμενο που δεν μπορεί να γίνεται ανεκτό. Έχει επίσης προωθηθεί στη Βουλή το νομοσχέδιο για την διεύρυνση της αρχής ίσης μεταχείρισης, ενώ το νομοσχέδιο για τη νομική αναγνώριση της Ταυτότητας Φύλου σύντομα θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση. Όταν ψηφιστούν θα έχουμε κάνει άλλο ένα σημαντικό βήμα κατά των διακρίσεων.

Εκπροσωπήσαμε τη χώρα στις αξιολογήσεις ενώπιον των οργάνων των Ηνωμένων Εθνών. Μιλήσαμε με ειλικρίνεια για τα προβλήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αναλάβαμε δεσμεύσεις. Σε συνεργασία με τα συναρμόδια υπουργεία εργαστήκαμε για να τις υλοποιήσουμε.

Δουλέψαμε στην κατεύθυνση μιας Δικαιοσύνης φιλικότερης προς τα παιδιά-θύματα και μάρτυρες αποτρόπαιων εγκλημάτων για να μη θυματοποιούνται ξανά κατά την απονομή της Δικαιοσύνης.  Η προσήλωση πολλών ανθρώπων σε αυτό το στόχο, με προεξάρχουσα την Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, είμαι σίγουρος ότι θα αποφέρει καρπούς.

Προωθήσαμε την εκτέλεση των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου η οποία συχνά καθυστερεί. Το νομοσχέδιο για το Μηχανισμό Εποπτείας της συμμόρφωσης στις αποφάσεις του ΕΔΔΑ είναι έτοιμο για ψήφιση από τη Βουλή.

Εύχομαι στη νέα ηγεσία του Υπουργείου καλή επιτυχία στο δύσκολο έργο της. Είμαι βέβαιος πως θα έχει ως γνώμονα την έγκαιρη απονομή δικαιοσύνης και το σεβασμό στην ανεξάρτητη κρίση των δικαστών. Εύχομαι επίσης να συνεχίσει το έργο της θεσμικής θωράκισης των δικαιωμάτων που είναι σήμερα πιο επίκαιρο από ποτέ. Να διασφαλίσει την πρόσβαση των πιο αδύναμων στη Δικαιοσύνη και στα δικαιώματα. Να επιμείνει στην καταπολέμηση του ρατσισμού και των διακρίσεων. Να στηρίξει και να συνεχίσει το έργο που έχει γίνει στις φυλακές. Όλα αυτά αποτελούν γνωρίσματα μιας αναγκαίας προοδευτικής πολιτικής. Ακόμα και –ή ιδίως- σε καιρούς δοκιμασίας των κοινωνικών δικαιωμάτων.

Φυσικά, η διασφάλιση των δικαιωμάτων απαιτεί διαρκή προσπάθεια και δεν είναι αποκομμένη από την γενικότερη ασκούμενη πολιτική. Οι συνεχιζόμενες πολιτικές λιτότητας μικρά περιθώρια αφήνουν για θετικές παρεμβάσεις στο πεδίο των δικαιωμάτων. Γι’ αυτό τώρα, κάθε υποχώρηση κοστίζει πιο ακριβά, είτε αφορά στις σχέσεις κράτους και Εκκλησίας είτε στα θεμελιώδη δικαιώματα των προσφύγων.

Θέλω να ευχαριστήσω από καρδιάς τον Νίκο Παρασκευόπουλο. Μου εμπιστεύτηκε τον τομέα των δικαιωμάτων του ανθρώπου και μου άφησε μεγάλο περιθώριο ανάληψης πρωτοβουλιών. Η συνεργασία μαζί του υπήρξε εξαιρετική, όπως και με τους άλλους Γενικούς Γραμματείς του Υπουργείου. Αποτελέσαμε μια ομάδα χωρίς ανταγωνισμούς και διαγκωνισμούς. Ευχαριστώ επίσης ολόψυχα τους επιστημονικούς μου συνεργάτες: τη Μαρία Ρωσσίδη που εργάστηκε μαζί μου όλο το διάστημα αυτό καθώς και τον Βαγγέλη Ξηνταρόπουλο, την Ειρήνη Βλάχου και πιο πρόσφατα τη Σταυρούλα Κίτσου. Η επιστημονική τους στήριξη υπήρξε υποδειγματική. Συνεργάστηκα ακόμα με την Αγγελική Βασιλάκη, διαρκή υπεύθυνη της γραμματειακής υποστήριξης και ψυχή του γραφείου. Πιο πρόσφατα είχαμε την υποστήριξη της Κυριακής Γαρούμπη. Όλοι τους υπήρξαν υποστηρικτικοί, παραγωγικότατοι, αφοσιωμένοι στην κοινή μας προσπάθεια, μια ομάδα με γνήσιο ενδιαφέρον για τα δικαιώματα. Ευχαριστώ ακόμα το προσωπικό του Υπουργείου για την εξαιρετική συνεργασία. Υπάρχουν ανάμεσά τους πολλοί εξαιρετικοί δημόσιοι λειτουργοί με αφοσίωση και συναίσθηση καθήκοντος. Διαψεύδουν με καθημερινή κοπιώδη προσπάθεια σε αντίξοες συνθήκες τους ανόητους μα πολιτικά βολικούς μύθους για τη δημόσια διοίκηση.

Έκλεισε σήμερα για μένα ένας εποικοδομητικός κύκλος 20 μηνών. Φεύγω βέβαιος πως θα συναντηθούμε ξανά σε άλλα πεδία προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου.

Κωστής Παπαϊωάννου