Ο Arsen Lupin και η «συμμορία των νυχτερινών εργατών»

Η σειρά Lupin, διασκευασμένη μεταφορά των περιπετειών του γνωστού κοσμοπολίτη απατεώνα, συζητιέται και αποκτά φίλους. Την βρήκα απλώς συμπαθητική. Είναι όμως καλή αφορμή να θυμηθούμε τον άνθρωπο που ενέπνευσε τον λογοτεχνικό ήρωα Arsen Lupin. «Ο αριστοκράτης λωποδύτης» βασίστηκε στον Alexandre Jacob, γνωστό ως Marius Jacob. Γάλλος ιλεγκαλιστής, αναρχικός και διαρρήκτης, ο Ζακόμπ γεννήθηκε το 1879. Παιδί της εργατικής τάξης, 12 χρονών σαλπάρει, φτάνει στην Αυστραλία. Γρήγορα  εγκαταλείπει τη ζωή του ναυτικού: «Είδα τον κόσμο, δεν είναι όμορφος». Πρόλαβε να μπλεχτεί και σε μια πειρατεία, πρακτική που απορρίπτει ως υπερβολικά βίαιη. Γίνεται τυπογράφος, έρχεται σε επαφή με τον αναρχισμό τυπώνοντας φυλλάδια του Κροπότκιν. Έφηβος ακόμα, ανατινάζει εκλογικές κάλπες κοντά στη Μασσαλία. Φυλακίζεται για 6 μήνες.

Μετά αρχίζει τις κλοπές. Τρικ πρωτότυπα, τεχνάσματα με στιλ και χιούμορ: περισσότερες από 150 διαρρήξεις σε εκκλησίες και αρχοντικά. Το 1899 σε ηλικία 20 χρόνων μεταμφιεσμένος σε αστυνομικό «κατέσχεσε» πολύτιμους λίθους από ενεχυροδανειστήριο της Μασσαλίας. Ακολουθεί  το μεγάλο σχέδιο: ληστεία στο καζίνο του Μόντε Κάρλο. Ο Ζακόμπ υποκρίνεται επιληπτική κρίση, ο συνεργός του αδειάζει την μπάνκα. Σύλληψη, 5 χρόνια φυλακή. Με υποκριτική μαεστρία «παίζει» τον διανοητικά καθυστερημένο, μεταφέρεται στο άσυλο και δραπετεύει.

Μετά το 1900 αποκτά συνεργούς κομπάρσους, γίνονται η «συμμορία των νυχτερινών εργατών». Δε θέλει όπλα, έχει τις μεταμφιέσεις: παπάς, αξιωματικός των Ουσάρων, πλούσιος κοσμοπολίτης. Γίνεται ο σκοτεινός ταξιδιώτης του σιδηροδρόμου, μετακινείται διαρκώς στην επαρχία, αδειάζει κατοικίες ιερέων, δικαστών και στρατιωτικών. Δεν πειράζει σπίτια αστών που παράγουν έργο χρήσιμο, γιατρών, αρχιτεκτόνων, καλλιτεχνών. Και πάντα αφήνει σημείωμα με το ψευδώνυμο «Αττίλας» και ιδεολογικές χιουμοριστικές δηλώσεις. «Στους ειρηνοδίκες κάνουμε πόλεμο» έγραφε στο σπίτι του δικαστή, «Παντοδύναμε Θεέ, βρες πάλι τους κλέφτες σου» στον καθεδρικό. 156 διαρρήξεις σε τρία χρόνια. Μέρος της λείας πήγε στη χρηματοδότηση του αναρχικού Τύπου.

Πώς τελειώνει η διαρρηκτική καριέρα; Τον Απρίλιο 1903 στην Αμπεβίλ σε επιχείρηση της αστυνομίας στην οποία σκοτώθηκε αστυνομικός από συνεργό του Ζακόμπ. Ο Ζακόμπ και 23 συνεργοί του οδηγούνται στο κακουργιοδικείο της Αμιένης. Εκεί έδωσε τη μεγάλη του παράσταση. Αρνήθηκε να σηκωθεί όρθιος, να βγάλει το καπέλο, να ορκιστεί. Έκανε τους 156 μάρτυρες κατηγορίας αντικείμενο δημόσιου χλευασμού με λεπτομέρειες μειωτικές, πώς μπήκε στα σπίτια τους,  τι έκλεψε. Και μόλις ο πρόεδρος του δικαστηρίου επιχείρησε να διαφυλάξει τις στοιχειώδεις συμβάσεις της αστικής δικαιοσύνης αποβάλλοντάς τον από την αίθουσα, ο Ζακόμπ είπε απλά: «Εάν υπάρχει κλεψιά είναι διότι υπάρχει πλεόνασμα απ’ τη μια πλευρά και φτώχεια απ’ την άλλη· διότι τα πάντα ανήκουν μόνο σε λίγους. Ο αγώνας θα εξαφανιστεί μόνο όταν οι άνθρωποι θα μοιράζονται την ευτυχία και τη λύπη τους, τον κόπο και τον πλούτο τους, όταν όλα θα ανήκουν σ’ όλους».

Ο 25χρονος ληστής έγινε το πρόσωπο των ημερών, η κοινή γνώμη είδε με συμπάθεια τον αναρχικό διαρρήκτη. Δημοσιογράφοι παρακολουθούν τη δίκη και μεταδίδουν λεπτομέρειες. Ανάμεσά τους ο Μωρίς Λεμπλάν, που έγραψε τις περιπέτειες του «αριστοκράτη λωποδύτη Αρσέν Λουπέν» και τις  δημοσίευσε σε συνέχειες σε λαϊκά έντυπα. Ένας λαοφίλητος λογοτεχνικός ληστής είχε γεννηθεί από τις ιστορίες του Ζακόμπ.

Το δικαστήριο δεν έδειξε την ίδια συμπάθεια: ισόβια καταναγκαστικά έργα. Μεταφέρεται στα 25 του στη Γουινέα, βυθίζεται στην κόλαση, ένας λαϊκός αντιήρωας στον μικρόκοσμο της φυλακής με σκληρούς κακοποιούς, χαφιέδες, συμμορίτες, διεφθαρμένους σωφρονιστικούς. Απομονώνεται, διαβάζει Σπινόζα, Νίτσε, Ντιντερό και ποινικό δίκαιο. Διαρκώς επιχειρεί να αποδράσει, τουλάχιστον 17 απόπειρες, επιπλέον 9 χρόνια κάθειρξη. Ο διάσημος δημοσιογράφος Λοντρ συλλέγει υπογραφές για να κλείσουν τα κάτεργα της Γουινέας. Παράλληλα, ο Ζακόμπ προσπαθεί με δικαστικό αγώνα να μειώσει την ποινή του. Όταν αφήνεται ελεύθερος έχει περάσει τα μισά του χρόνια στα υπερπόντια στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας.  

Επιβιώνει ως πλανώδιος πωλητής εσωρρούχων και πλεκτών. Σχετίζεται ερωτικά με τη γραμματέα του Σελίν, είναι ο πρώτος που διαβάζει το χειρόγραφο «Ταξίδι μέσα στη νύχτα». Στη διάρκεια του ισπανικού εμφυλίου ενισχύει οικονομικά τους αναρχικούς. Σταδιακά αποσύρεται, δηλώνει «συνταξιούχος διαρρήκτης» ή «πρώην καθηγητής ποινικού δικαίου στη Πανεπιστήμιο Καγιέν της Γαλλικής Γουινέας». Βυθίζεται στην κατάθλιψη σχεδόν άπορος και ξεκομμένος από τον κόσμο, ζει σε μια καλύβα στο δάσος Σεν-Ντενί. Νιώθει μια κάποια δικαίωση όταν μαθαίνει ότι ετοιμάζεται η πρώτη βιογραφία του.

Τι άλλο να περιμένει στα 75; Ίσως έναν μεγάλο έρωτα. Τον νιώθει για την Ζο, 55 χρόνια μικρότερή του. Περνάει μαζί της το καλοκαίρι του 1954 και αποχωρεί στις 25 Αυγούστου από τη ζωή με ενδοφλέβια ένεση. Ετοίμασε την αυτοκτονία του με κάθε λεπτομέρεια, σαν να ήταν μια ακόμα ιδιοφυής διάρρηξη. Ο Ζακόμπ έζησε μεταξύ μύθου και πραγματικότητας, φλεγόμενος θιασώτης του αναρχικού ατομισμού που θα επανέρχεται όλο τον 20ο αιώνα, άλλοτε από τους καταστασιακούς κι άλλοτε από τους «Λυσσασμένους» του 1968. Έτη φωτός τον χωρίζουν από τον συμπαθή ιλουστρασιόν Lupin του Netflix.

Υγ. Οι περισσότερες πληροφορίες προέρχονται από το σχετικό λήμμα του Yves Pagès (Ο αιώνας των ανατροπών, Λεξικό των κινημάτων αμφισβήτησης, Larousse, εκδ. Οξύ).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s