You are currently browsing the tag archive for the ‘αστυνομική βία’ tag.

racismΕξοχότατε κ Πρόεδρε της Δημοκρατίας

Κυρίες και κύριοι

 

Σας ευχαριστώ θερμά που ανταποκριθήκατε στην πρόσκληση να παρευρεθείτε στην σημερινή εκδήλωση.  Αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για το ΕΣΡΜ που ξεκινά τις εργασίες του στον τόπο αυτόν και με την παρουσία όλων σας.

Η παρουσία σας εδώ σήμερα αποτελεί μια δήλωση. Οι πολιτειακοί και πολιτικοί θεσμοί, οι φορείς της κοινωνίας των πολιτών δηλώνουν πως στέκονται απέναντι στον ρατσισμό και τη μισαλλοδοξία. Οι εκπρόσωποι της νομοθετικής εξουσίας, οι πολιτικές δυνάμεις, οι θρησκευτικοί ηγέτες, η ηγεσία της δικαιοσύνης, εκπρόσωποι των σωμάτων ασφαλείας, ανεξάρτητες αρχές, τοπική αυτοδιοίκηση, οι πολίτες είμαστε εδώ για να κρατήσουμε ζωντανή τη μνήμη σε έναν ιστορικό τόπο μαρτυρίου και να δηλώσουμε πως η προστασία της δημοκρατίας περνά μόνο μέσα από τον σεβασμό του  άλλου, του διαφορετικού, του αδύναμου. Ποιος τόπος από ετούτον εδώ συμβολίζει περισσότερο την περιφρόνηση του άλλου; Ποια άλλη ανθρώπινη πράξη από τον έσχατο βασανισμό του ανθρώπινου σώματος μπορεί να συμπυκνώσει την καταρράκωση κάθε ίχνους αξιοπρέπειας; Εδώ λοιπόν επιλέξαμε να συγκεντρωθούμε. Για να  θυμηθούμε τα δεινά της δικτατορίας. Για να τονίσουμε πως η αντιμετώπιση του ρατσισμού και των διακρίσεων αποτελεί οξυγόνο της δημοκρατίας. Ας θυμηθούμε τον Νορμπέρτο Μπόμπιο που μιλούσε για την ασύγκριτη υπεροχή της δημοκρατίας, ακόμα και της πιο ξεχαρβαλωμένης, έναντι του φασισμού και του ρατσισμού.

Πριν από λίγες ημέρες είδαμε στον Πειραιά την πρώτη ανασύνταξη των οργανωμένων ομάδων ρατσιστικής βίας. Είδαμε επιθέσεις κατά λειτουργών του τύπου. Είδαμε ξανά εικόνες ρατσιστικής και νεοναζιστικής βίας. Σήμερα δίνουμε μια δημοκρατική απάντηση στα λόγια και τα έργα του μίσους. Αυτό κάνουμε, αυτό οφείλουμε να κάνουμε. Προτάσσουμε το κράτος δικαίου ως τη μόνη εγγύηση για την ασφάλεια και τη δημόσια τάξη απέναντι σε εκείνους που την επιβουλεύονται με πράξεις βίας. Και θυμίζουμε πως το κράτος δικαίου οφείλει να αμύνεται όταν απειλείται.

Η χώρα περνάει μια από τις πιο δύσκολες περιόδους της ιστορίας της. Καλείται να σταθεί όρθια σε συνθήκες ακραίας ύφεσης και δημοσιονομικής ασφυξίας. Καλείται ταυτόχρονα να αντεπεξέλθει στις μεγάλες προκλήσεις που εκ των πραγμάτων θέτει το προσφυγικό φαινόμενο. Και μάλιστα, χωρίς να κάνει εκπτώσεις στον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου. Θα μου επιτρέψετε όμως να επισημάνω ότι η τρέχουσα ευρωπαϊκή πολιτική επιφέρει σοβαρές ρηγματώσεις στο διεθνές πλαίσιο προστασίας των προσφύγων. Το μεγάλο στοίχημα για τη χώρα μας είναι να μην αποτελέσει το προπύργιο αυτής της πολιτικής.

Σε κάθε περίπτωση, για να τα καταφέρουμε δεν αρκεί η επίκληση του ανθρωπισμού. Η έμπρακτη αλληλεγγύη απλών ελλήνων πολιτών αποτελεί βεβαίως ένα μεγάλο εθνικό κεφάλαιο. Η στροφή της ελληνικής κοινωνίας τον τελευταίο χρόνο προς τους πρόσφυγες και τους μετανάστες και όχι εναντίον τους συνιστά την καλύτερη απάντηση στο ρατσισμό. Για τον λόγο αυτόν ακριβώς χρειάζεται προσοχή όταν στιγματίζονται οι υπαρκτές στρεβλώσεις κάποιων εθελοντικών δράσεων και οργανώσεων. Δεν πρέπει επουδενί να οδηγηθούμε σε συλλήβδην απαξίωση ή και στιγματισμό της ίδιας της αλληλεγγύης. Ας αναρωτηθούμε πώς θα ήταν η κατάσταση τους τελευταίους μήνες χωρίς τις οργανώσεις, χωρίς έλληνες και ξένους πολίτες που συνέδραμαν καθημερινά, χωρίς την κοινωνία. Το κράτος οφείλει να κάνει τη δουλειά του και η κοινωνία των πολιτών τη δική της, με συνεργασία, συντεταγμένα και συνείδηση των διακριτών τους ρόλων.

Σε αυτές τις δύσκολες συνθήκες, στην ύφεση και την ανεργία, στον φόβο του ξένου, στην απειλή της τρομοκρατίας βρίσκει εύφορο έδαφος ο ρατσισμός. Το έχει δείξει η ευρωπαϊκή ιστορία του 20ου αιώνα, το έδειξε και η πολύ πρόσφατη ελληνική ιστορία. Οι ιδέες του μίσους, της φυλετικής καθαρότητας, της απόλυτης εθνικής ομοιογένειας, η κοινωνική μνησικακία, η κατασκευή «εχθρών» κερδίζουν έδαφος όταν το κοινωνικό σώμα είναι τραυματισμένο. Η αναζήτηση αποδιοπομπαίων τράγων εκκινείται από την προστασία της απειλούμενης καθαρότητας με τρόπο που μπορεί να περιλάβει τα πάντα: το εθνικά, φυλετικά, υγειονομικά, ηθικά, ψυχικά και πνευματικά καθαρό.

Στη δίνη της κρίσης, οι τομές γίνονται βαθύτερες. Οι ρομά, οι άνθρωποι με αναπηρία, οι ψυχικά ασθενείς, οι κάθε λογής στιγματισμένοι βιώνουν πολλαπλούς αποκλεισμούς και διακρίσεις στον υπέρτατο βαθμό.

Κυρίες και κύριοι

Το ΕΣΡΜ ξεκινά σήμερα τις εργασίες του. Για το πεδίο των αρμοδιοτήτων του και τη σύνθεσή του πήραμε υπόψη μας τις σχετικές συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης. Δεν θα είναι ένα διακοσμητικό όργανο. Πέρα από τον προφανή συμβολισμό που εκπέμπει η ίδια η σύσταση ενός εθνικού οργάνου για τον ρατσισμό, θα επιδιώξουμε την παραγωγή συγκεκριμένου έργου ως προς τον σχεδιασμό πολιτικών πρόληψης και καταπολέμησης του φαινομένου, την επίβλεψη της εφαρμογής της νομοθεσίας κατά του ρατσισμού και τη συμμόρφωσή της με το διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο. Χρειάζεται συντονισμός της δράσης των εμπλεκόμενων φορέων και ενίσχυση της συνεργασίας με την κοινωνία των πολιτών. Χρειάζονται μέτρα για την προσαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας και της διοικητικής πρακτικής προς τις διατάξεις του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου και τις συστάσεις των διεθνών οργανισμών. Πολιτικές κατά του ρατσισμού και της ξενοφοβίας σε όλο το φάσμα της κυβερνητικής πολιτικής και της δημόσιας διοίκησης. Πρωτοβουλίες για την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης με τη συνδρομή των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Πρόληψη και αντιμετώπιση της ρατσιστικής βίας και της ρητορικής του μίσους και ενίσχυση των μηχανισμών καταγραφής. Εντέλει, χρειάζεται Εθνικό Σχέδιο Δράσης κατά του Ρατσισμού, με συστηματική παρακολούθηση εφαρμογής, τακτική επικαιροποίηση και αξιολόγηση.

Πριν από λίγες μέρες στην υπόθεση Sakir κ. Ελλάδας το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καταδίκασε τη χώρα μας για την απουσία πλήρους και αποτελεσματικής διερεύνησης πιθανού ρατσιστικού κινήτρου στην σε βάρος του προσφεύγοντος επίθεση από ομάδα δραστών.

Είναι επιτακτικό καθήκον όλων μας να μην επιτρέψουμε ξανά την ακύρωση της έννομης προστασίας για οποιοδήποτε πρόσωπο βρίσκεται στην επικράτεια της χώρας.

 

Με τη σκέψη αυτή, επιτρέψτε μου να πω πως η σημερινή εκδήλωση έχει στα μάτια μου έναν ακόμα σκοπό. Αποτελεί μια συγγνώμη της πολιτείας. Ζητάμε σήμερα συγγνώμη από τα θύματα του ρατσισμού και των διακρίσεων. Μια συγγνώμη ιδίως από τα θύματα της ρατσιστικής βίας και τις οικογένειές τους. Μια δημόσια συλλογική συγγνώμη για τον Σαχζάτ Λουκμάν, τους Αιγύπτιους αλιεργάτες, τα ανώνυμα θύματα της ομοφοβικής και τρανσοφοβικής βίας, τους άγνωστους μουσουλμάνους που έχουν πέσει θύματα πογκρόμ στους δρόμους της πρωτεύουσας, σαν το πογκρόμ του 2011 που παρακολουθήσαμε όλοι στις τηλεοράσεις μας. Μια συγγνώμη για τα θύματα που φοβήθηκαν να καταγγείλουν όσα έπαθαν. Αλλά και μια συγγνώμη για τον Παύλο Φύσσα, εμβληματικό θύμα της μισαλλοδοξίας. Μια συγγνώμη για τους ανθρώπους που έχουν προπηλακιστεί στους δημόσιους χώρους, που έχουν κακοποιηθεί στα μέσα μεταφοράς. Μια συγγνώμη για τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που στοχοποιήθηκαν. Μια συγγνώμη για τους χώρους λατρείας που βεβηλώθηκαν.

Αργήσαμε πολύ μέχρι να αντιδράσουν οι θεσμοί, μέχρι οι διωκτικές αρχές και η δικαιοσύνη να αντιμετωπίσουν το έγκλημα με ρατσιστικά χαρακτηριστικά ως αυτό που πραγματικά είναι, βαριά και ενδεχομένως οργανωμένη μορφή εγκλήματος που βάλλει κατά μεμονωμένων προσώπων και της δημόσιας τάξης. Για τούτο τον λόγο βλέπω τη σημερινή μέρα και ως μια μέρα θεσμικού αναστοχασμού. Τι έφταιξε κι αδρανήσαμε για χρόνια; Πώς θα διασφαλίσουμε ότι αυτό δεν θα επαναληφθεί; Πώς θα αποτελέσουν η αποδόμηση των στερεοτύπων και ο σεβασμός κάθε ετερότητας καθημερινό στόχο της εκπαιδευτικής πράξης; πώς θα στρατευθούν όλα τα θρησκευτικά δόγματα στον αγώνα του αλληλοσεβασμού και της ανεκτικότητας; Πώς θα απομονωθούν όσοι θρησκευτικοί λειτουργοί σπέρνουν τη μισαλλοδοξία; Πώς θα διασφαλίσουμε τη διαφάνεια και τη λογοδοσία στη δράση των κρατικών οργάνων, αν όχι με τη δημιουργία ενός πραγματικά ανεξάρτητου μηχανισμού διερεύνησης καταγγελιών για αυθαιρεσία, όπως επίμονα διαρκώς συστήνουν όλα τα εθνικά και διεθνή ελεγκτικά όργανα;

Εν κατακλείδι, αντιμέτωποι με το ρατσιστικό φαινόμενο καλούμαστε τον κριτικό μας αναστοχασμό να τον μετατρέψουμε σε θετικές πράξεις. Θεωρώ δεδομένο πως ο καθένας από εμάς έχει τις δικές του ιδέες, τους φόβους και τις προκαταλήψεις του. Αλίμονο. Τα δικά του ιερά και όσια. Παρ’ όλα αυτά, έκαστος εξ ημών με το θεσμικό του ρόλο καλείται πάνω από όλα να υπηρετήσει την πιο θεμελιώδη συνταγματική επιταγή, την προστασία της αξιοπρέπειας του ανθρώπου. Του κάθε ανθρώπου. Αυτό είναι το καθήκον μας.

Στην προσπάθεια αυτή είμαι βέβαιος πως το ΕΣΡΜ θα σας βρει αρωγούς.

Σας ευχαριστώ

 

 

 


Η αστυνομική αυθαιρεσία αποτελεί καίριο πρόβλημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δεν το λένε ένθερμοι «δικαιωματίες» αλλά τα εθνικά και διεθνή ελεγκτικά όργανα. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο μας έχει καταδικάσει επανειλημμένα για κακομεταχείριση από την αστυνομία. Συμπέρασμα πρώτο: η αστυνομική αυθαιρεσία αποτελεί στίγμα για τη χώρα μας. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »


Οι συλλήψεις της περασμένης εβδομάδας προκάλεσαν πολλές συζητήσεις. Συζητήθηκε η κυνική «φωτογραφική ομολογία» πως οι συλληφθέντες κακοποιήθηκαν από χέρια της ΕΛΑΣ. Όσοι είδαν τις φωτογραφίες το αντελήφθησαν αμέσως, με μόνες θεσμικές εξαιρέσεις την ελληνική δικαιοσύνη και την ηγεσία του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, που άργησαν χαρακτηριστικά και εύγλωττα. Συζητήθηκε πολύ και η δημιουργία ένοπλων οργανώσεων από τόσο νέους ανθρώπους. Η προσπάθεια να εξετάσουμε τα δυο θέματα μαζί ενέχει τον κίνδυνο ιδιότυπων συμψηφισμών. Εδώ λοιπόν θα επιχειρήσουμε μερικές σκέψεις για το δεύτερο θέμα, αυτό που αποκαλείται «νέα γενιά τρομοκρατίας», αν και ο όρος αυτός ενέχει στοιχεία γενικευτικού εντυπωσιασμού. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Δελτίο Τύπου

Στις 15 Νοεμβρίου 2011 ο Μάριος Λώλος συμμετείχε σε συνέδριο της Ένωσής μας με θέμα αστυνομική βία και ατιμωρησία. Στην ομιλία του είχε κάνει λόγο για τη βία που συχνά δέχονται οι φωτορεπόρτερ από τα ΜΑΤ κατά την άσκηση του επαγγέλματός τους. Δυστυχώς, επιβεβαιώθηκε με τον χειρότερο τρόπο. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »


Την τελευταία περίοδο, παράλληλα με τις εντεινόμενες κοινωνικές αντιδράσεις και διαμαρτυρίες των πολιτών παρατηρείται σαφής έξαρση και γενίκευση της αστυνομικής βίας. Έτσι, από τις καταγγελίες των προηγούμενων ετών για ξυλοδαρμούς και κακομεταχείριση μεταναστών και «συνήθων υπόπτων», βρισκόμαστε πλέον αντιμέτωποι και με γενικευμένη χρήση βίας που στρέφεται κατά απροσδιόριστου αριθμού προσώπων που διαδηλώνουν. Οι καταγγελίες για ανεξέλεγκτη χρήση βίας και χημικών και για υπόγειες διαδρομές μεταξύ μελών των σωμάτων ασφαλείας και ομάδων με παρακρατικά χαρακτηριστικά έχουν συχνά σύμμαχο τον αδιάψευστο δημοσιογραφικό φακό.

Η ανοχή και η ατιμωρησία για υποθέσεις αστυνομικής βίας αφενός μεν την καθιστούν αχαλίνωτη, αφετέρου δε παραβιάζουν θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα. Το πρόβλημα της αστυνομικής ατιμωρησίας δεν είναι νέο, αλλά ενδημικό και πολλάκις διαπιστωμένο τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Επί των ημερών μας, όμως, όσο η κοινωνική διαμαρτυρία εντείνεται, η αστυνομική βία αποκτά χαρακτηριστικά ανεξέλεγκτα και μαζικά. Το ότι η βία στις διαδηλώσεις εντείνεται δεν μπορεί να είναι πρόσχημα για την αστυνομική βία. Και τούτο, διότι η αστυνομία δεν είναι μια αντίπαλη συμμορία, αλλά μηχανισμός της συντεταγμένης Πολιτείας που οφείλει να λογοδοτεί για τις πράξεις του.

Στο πλαίσιο αυτό και ενόψει των εκδηλώσεων και κινητοποιήσεων του επόμενου διαστήματος, η Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) διοργανώνει εκδήλωση-συζήτηση την Τρίτη 15 Νοεμβρίου 2011 στην Ε.Σ.Η.Ε.Α. (Ακαδημίας 20), στις 18:00.

Θα μιλήσουν:
1.Πάνος Παπανικολάου (Ιατρός, Μέλος του ΔΣ της Ένωσης Ιατρών Νοσοκομείων Αθήνας-Πειραιά),
2.Όλγα Κοσμοπούλου (Ιατρός, Μέλος της ΕΓ της Ομοσπονδίας Ενώσεων Νοσοκομειακών Γιατρών Ελλάδας),
3.Μάριος Λώλος (Φωτορεπόρτερ, Πρόεδρος της Ένωσης Φωτορεπόρτερ Ελλάδας),
4.Γιώργος Καραβοκύρης (Δικηγόρος, Μέλος του ΔΣ της ΕΕΔΑ),
5.Βαγγέλης Μάλλιος (Δικηγόρος, Μέλος του ΔΣ της ΕΕΔΑ).

Οι λειτουργοί της ενημέρωσης και οι φύλακες του νόμου έχουν υψώσει τον πήχη της συνεργασίας τους σε αξιοθαύμαστο επίπεδο. Το αποδεικνύει η περίπτωση της 28χρονης Γερμανίδας Φέι-Μαρί Μάγερ. Τα ηλεκτρονικά –κυρίως- ΜΜΕ έσπευσαν να υιοθετήσουν σενάριο που έφερε την προσαχθείσα 28χρονη ως καταγόμενη εκ μητρός από την ένοπλη οργάνωση RAF. Η είδηση απεδείχθη εσφαλμένη. Επρόκειτο για μια κεντρικά διοχετευθείσα πληροφορία που κανένας δημοσιογράφος δε θεώρησε σκόπιμο να ελέγξει.

Δεν είναι βέβαια η πρώτη φορά που οι δημοσιογράφοι μετατρέπονται σε κούριερ των αρχών ασφαλείας. Λίγο παλιότερα o ίδιος ο Πρόεδρος της Ένωσης Συντακτών είχε δεχτεί διορθωτικό τηλεφώνημα στον αέρα από «αστυνομική πηγή» γιατί παρέλειψε να μεταδώσει κάποια «αποκάλυψη». Ο θεσμικός φύλακας της δημοσιογραφικής δεοντολογίας μάς ψιθύρισε «κάτι μου ‘παν να σας πω». Το ίδιο έκανε και τώρα μαζί με αρκετούς συναδέλφους του.

Αυτή η ενημέρωση «στο περίπου» επισκίασε ένα σοβαρότερο ζήτημα, την καταστολή «στο περίπου». Η Ελληνική Αστυνομία επικαλέστηκε συνωνυμία της 28χρονης για να δικαιολογήσει το ανακριβές της σενάριο. Δεν είπε όμως λέξη για την απόπειρα να εισαγάγει την έννοια της οικογενειακής ευθύνης, ωσάν τα γονίδια «κληρονομικής τρομοκρατίας» να αποτελούν αξιολογήσιμο επιβαρυντικό στοιχείο.

Ας συνδυαστεί το γεγονός αυτό με το σχεδόν ταυτόχρονο περιστατικό Παπαδάτου. Εν μέση οδώ, μέρα μεσημέρι, ένας πολίτης συλλαμβάνεται από κουκουλοφόρους με πολιτικά και με την απειλή όπλων. Σύμφωνα με όσα καταγγέλλει, οδηγείται στην Ασφάλεια, δέρνεται, εξευτελίζεται, αναγκάζεται να γδυθεί, απειλείται και στο τέλος ακούει ότι συνελήφθη κατά λάθος αφού μοιάζει με κάποιον ύποπτο. Μετά το δεύτερο σφάλμα ο αρμόδιος Υπουργός έσπευσε να επιβάλει σιγή ασυρμάτου.

Η πολιτική ηγεσία της ΕΛΑΣ και οι θεσμικοί εκπρόσωποι των δημοσιογράφων θεωρούν πως το πρόβλημα είναι ότι τσαλακώθηκε το κύρος των αρχών ασφαλείας και των μέσων ενημέρωσης. Κάνουν λάθος. Το πρόβλημα είναι ότι καταστολή και ενημέρωση δεν μπορούν να επιτελούνται «στο περίπου». Δεν μπορεί μια απλή ομοιότητα ή συνωνυμία να κινητοποιούν επιχειρήσεις της αντιτρομοκρατικής υπηρεσίας και να συμπαρασύρουν υπηρεσίες της «αντιτρομοκρατικής ενημέρωσης» σε έναν χορό διαπόμπευσης. Δεν μπορεί να θεωρείται παράπλευρη απώλεια η ασφάλεια και η αξιοπρέπεια του καθενός που στιγματίζεται ως τρομοκράτης από κούνια ή αντιμετωπίζει ξαφνικά τη βία της σύλληψης από κουκουλοφόρους με όπλα.

Διπλό λοιπόν το μήνυμα των ημερών. Το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη οφείλει να επιδείξει μέρος έστω της διατρανούμενης «περίφρακτης» αποφασιστικότητάς του και στο θέμα της προστασίας των πολιτών από την αστυνομική αυθαιρεσία. Πυκνώνουν οι ενδείξεις ότι οι αστυνομικοί (ιδίως εκείνοι με πολιτικά και οι των ειδικών μονάδων) δρουν σε καθεστώς απόλυτης έλλειψης λογοδοσίας, επικαλούμενοι διαρκώς μια ασαφώς οριζόμενη κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Οι δημοσιογραφικές ενώσεις, από την πλευρά τους, ας αναλογιστούν το γεγονός ότι πολλά μέλη τους συγχέουν το ρόλο του δημοσιογράφου με αυτόν του εκπροσώπου τύπου της ΕΛΑΣ. Αποτέλεσμα, μια «στο περίπου» ενημέρωση που απολήγει δίδυμη αδελφή μιας «στο περίπου» καταστολής. Αυτή η σύγκλιση αστυνόμευσης και πληροφόρησης κρύβει μόνο κινδύνους.

Πάγιο αίτημα όσων παρακολουθούν το ζήτημα της αστυνομικής βίας είναι η διερεύνηση των καταγγελιών και η λογοδοσία των υπευθύνων. Υπό το πρίσμα αυτό, δεν μπορεί παρά να δει κανείς επί της αρχής θετικά τη σύσταση «Γραφείου Αντιμετώπισης Περιστατικών Αυθαιρεσίας» από το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη.

Εντούτοις, οι λεπτομέρειες του σχεδίου νόμου αμέσως ανακόπτουν την ικανοποίηση.

Το Γραφείο δεν θα προβαίνει στη διερεύνηση της ουσίας μιας καταγγελίας αλλά θα αποφασίζει απλώς την προώθησή της στις αρμόδιες Υπηρεσίες ή την απόρριψή της ως απαράδεκτης. Συγκριτικά με το προηγούμενο προσχέδιο που συντάχθηκε επί υπουργίας Χρυσοχοϊδη, συρρικνώνεται σαφώς η λειτουργία του, αφού τότε γινόταν λόγος για «συλλογή, καταγραφή, αξιολόγηση και διερεύνηση ή περαιτέρω προώθηση προς διερεύνηση».

Επίσης, εξαλείφεται η διάταξη που προέβλεπε τη διενέργεια πειθαρχικής έρευνας από το επιστημονικό προσωπικό του Γραφείου και την υποβολή του πορίσματος στον Αρχηγό του οικείου Σώματος για την άσκηση πειθαρχικού ελέγχου χωρίς διενέργεια άλλης έρευνας. Επίσης, δεν προβλέπεται η δυνατότητα να επιλαμβάνεται το Γραφείο αυτεπαγγέλτως, όταν για παράδειγμα δημοσιοποιούνται περιστατικά κακομεταχείρισης.

Η επιτροπή που θα αξιολογεί τις καταγγελίες απαρτίζεται από έναν επίτιμο Αρεοπαγίτη, τον Νομικό Σύμβουλο του Κράτους και έναν επίτιμο Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου ή Εφετών. Η υψηλού επιπέδεου στελέχωση της επιτροπής αποτελεί ένδειξη της βαρύτητας που της αποδίδεται. Ωστόσο, η απουσία προσώπων με έμπρακτη πείρα και ευαισθησία σε ζητήματα αστυνομικής αυθαιρεσίας αποτελεί δυσαναπλήρωτο κενό.

Ανησυχία προκαλεί και η στελέχωση του Γραφείου: δεν προβλέπεται επιστημονικό προσωπικό αλλά ούτε καν αμιγώς πολιτικό προσωπικό που ως εγγύηση ανεξαρτησίας του Γραφείου θα διασκέδαζε υπόνοιες συγκάλυψης στο πλαίσιο της κακώς εννοούμενης συναδελφικής αλληλεγγύης.

Η πολλαπλή και μακροχρόνια περσινή διαβούλευση για το θέμα αυτό κακώς δημιούργησε λοιπόν αυξημένες προσδοκίες. Τελικά το πολυαναμενόμενο Γραφείο θα εξετάζει απλώς το παραδεκτό και μόνο της καταγγελίας. Κάτι τέτοιο όμως δεν αποτελεί ανεξάρτητο μηχανισμό διερεύνησης καταγγελιών και δεν δικαιολογεί τον τίτλο του Γραφείου περί αντιμετώπισης της αυθαιρεσίας.

Κρίμα, γιατί έτσι χάνεται άλλη μια ευκαιρία θαρραλέας τομής στο συγκεκριμένο ζήτημα. Κρίμα επίσης, γιατί η ηγεσία του Υπουργείου δεν αξιοποιεί τις συστάσεις των διεθνών οργάνων ελέγχου. Δεν ακολουθεί τα διεθνή πρότυπα που πρέπει να πληροί ένας ανεξάρτητος και αποτελεσματικός μηχανισμός διερεύνησης καταγγελιών σύμφωνα με τον Επίτροπο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου του Συμβουλίου της Ευρώπης. Και μολονότι ούτε η προηγούμενη εκδοχή της διάταξης δεν ανταποκρινόταν πλήρως στα διεθνή πρότυπα, τώρα εγκαταλείπονται και οι όποιες θετικές της πτυχές.

Σε καιρούς κοινωνικής έντασης και αυξημένης αστυνομικής παρουσίας η επιλογή αυτή δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί τυχαία. Μπορούν λοιπόν να μένουν ήσυχοι όσοι, μέσα στο Υπουργείο και την ΕΛΑΣ, θεωρούν ότι τα περιστατικά απάνθρωπης και εξευτελιστικής μεταχείρισης καλώς μένουν αδιερεύνητα και ατιμώρητα.


Η δημόσια ασφάλεια, κρίσιμο μέγεθος για τη δημοκρατία και την κοινωνική ειρήνη, είναι αναπόσπαστα δεμένη με την αποτελεσματική αστυνόμευση. Για να έχει νόημα όμως η σχετική συζήτηση και να μη γίνονται εκ του πονηρού παρερμηνείες, πρέπει να ξέρουμε για ποιο πράγμα μιλάμε, πώς δηλαδή μετριέται η αποτελεσματικότητα αυτή. Για παράδειγμα, η αποτελεσματική αστυνόμευση μιας διαδήλωσης φυσικά προϋποθέτει επαρκή αντιμετώπιση των βίαιων εκτρόπων και εκτροπών: βιτρίνες που δεν σπάνε, καταστήματα που δεν καταστρέφονται, αυτοκίνητα που δεν καίγονται και κυρίως ζωές που δεν απειλούνται. Σημαίνει μόνο αυτό; Όχι, αυτή είναι η μια όψη της αποτελεσματικής αστυνόμευσης. Η άλλη όψη είναι ο σεβασμός των δικαιωμάτων όλων των πολιτών, διαδηλωτών και μη: αστυνόμευση χωρίς παράνομες συλλήψεις, χωρίς αυθαίρετη βία, χωρίς περιορισμό του δικαιώματος στη συνάθροιση.

Κατά την επέτειο του φόνου Γρηγορόπουλου, η εύλογη ανησυχία για ενδεχόμενη επανάληψη των περσινών εκτεταμένων επεισοδίων καθιστούσε προφανή την ανάγκη αποτελεσματικής αστυνόμευσης. Ας δούμε λοιπόν, με ψυχραιμία και νηφαλιότητα, αν οι εκδηλώσεις διαμαρτυρίας αστυνομεύτηκαν αποτελεσματικά. Για όσους περιορίζουν την αποτελεσματικότητα στο πρώτο της σκέλος η απάντηση είναι καταφατική και δικαίως επιχαίρει το αρμόδιο Υπουργείο. Αν όμως συμφωνούμε ότι η ασφάλεια είναι πιο σύνθετη έννοια, τότε τα πράγματα αλλάζουν. Πριν και κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων πραγματοποιήθηκαν περίπου 1000 προσαγωγές, κατά κύριο λόγο αδικαιολόγητες (προσαγωγή ατόμου που κατέχει αποδεικτικό στοιχείο της ταυτότητάς του επιτρέπεται μόνο στην περίπτωση που η συμπεριφορά του, και όχι απλώς ο τόπος, ο χρόνος και οι περιστάσεις, κινεί υποψίες διάπραξης εγκλήματος). Οι προσαγωγές αυτές προσέβαλαν το δικαίωμα του κάθε πολίτη να διαδηλώνει ελεύθερα χωρίς να καθίσταται αυτόματα ύποπτος. Επιπλέον, για πολλοστή φορά απόπειρα ψευδούς ενοχοποίησης συλληφθέντων αποκαλύφθηκε με τρόπο τυχαίο. Αυτό δείχνει ότι δε μιλάμε πια για μεμονωμένα περιστατικά αλλά για τεκμηριωμένη δράση θυλάκων αυθαιρεσίας εντός της ΕΛΑΣ.

Η επιλογή ανάμεσα στην περιοριστική και την ευρεία νοηματοδότηση της αποτελεσματικής αστυνόμευσης, άρα και της ασφάλειας, είναι κρίσιμη για την ποιότητα της δημοκρατίας που θέλουμε. Δεν προσφέρουν καλές υπηρεσίες όσοι συρρικνώνουν το περιεχόμενό της. Από τη μια, υπάρχουν όσοι προσποιούνται ότι δεν τίθεται ζήτημα με τη μητροπολιτική βία, τον αντιεξουσιαστικό χουλιγκανισμό, τον βιασμό του πανεπιστημιακού ασύλου και της ακαδημαϊκής ελευθερίας. Η επιλεκτικότητα αυτή τους απομακρύνει από την κοινή λογική και τροφοδοτεί τη μηδενική ανοχή την οποία καταγγέλλουν. Από την άλλη, υπάρχουν όσοι θεωρούν ότι η απόλαυση του αγαθού της ασφάλειας μπορεί να συμβαδίζει με προληπτική αναστολή των δικαιωμάτων. Έτσι οδηγούνται στην αποδοχή της συλλογικής ευθύνης και στις προληπτικές συλλήψεις λάθος ανθρώπων για λάθος λόγους. Όσοι με τέτοιο τρόπο επενδύουν στην αύξουσα –και λόγω κρίσης- κοινωνική συντηρητικοποίηση στην ουσία σπέρνουν ανέμους.

Τέλος, επιβάλλεται τα αρμόδια κυβερνητικά στελέχη να εκφέρουν λόγο υπεύθυνο και νηφάλιο. Όταν εμπλέκονται σε προσωπική βεντέτα με τους «βιτρινοθραύστες» κερδίζουν μεν πρόσκαιρη δημοσιότητα αλλά γίνονται μέρος του προβλήματος που έχουν κληθεί να λύσουν.

Το Δεκέμβριο συνέβη μια τρομερή πύκνωση του χρόνου: έγιναν περισσότερα από όσα μπορούσε να καταναλώσει η δημόσια σκηνή. Το αρχικό συμβάν έβαλε φωτιά σε ένα φυτίλι που περίμενε καιρό. Η τραγικότητα του συμβάντος ήταν τέτοια και με τέτοιους πρωταγωνιστές που προβλήθηκε αυτομάτως στην αρχέγονη διάσταση καλού-κακού και ικανοποίησε την καθολική ανάγκη για σύμβολα. Ακολούθησε η βίαιη είσοδος πολλών νέων στο πολιτικό προσκήνιο. Η ένταση της φωνής τους και η πανελλαδική εξάπλωση έφερε συγκίνηση και αναθάρρυνση. Κι επειδή η φωνή δεν είχε άλλο να πει από το «είμαστε εδώ και είμαστε θυμωμένοι», το μέσο γρήγορα έγινε το μήνυμα. Πολλούς συνεπήρε και μια διάχυτη αίσθηση δύναμης, ένα «όλα είναι δυνατά» που ενισχύθηκε από την εικόνα μιας «αλωμένης πόλης-γυναίκας», μιας πόλης που παραδόθηκε αμαχητί στην πάντοτε εκμαυλιστική, ακόμα και στις πιο ακραίες εκφάνσεις της, χαρά της καταστροφής. Άλλωστε -ας είμαστε ειλικρινείς- χωρίς αυτήν την όψη δεν θα μιλούσαμε για το Δεκέμβριο. Η παρατεταμένη και εκτεταμένη βία είναι που τον σαρκώνει στις συζητήσεις μας.

Ταυτόχρονα όμως ήταν από την πρώτη στιγμή ορατή η απουσία συλλογικού υποκειμένου με συγκεκριμένο πρόταγμα. Το στοιχείο αυτό λειτούργησε πολλαπλά, απελευθερώνοντας δυνάμεις που αλλιώς θα έμεναν αδρανείς αλλά και ακυρώνοντας την εφηβική ένταξη αφού τον τόνο τελικά έδιναν όχι τόσο οι δικές τους συλλογικές δράσεις όσο οι ατομικές πορείες της βίαιης εκτόνωσης. Παράλληλα εμφανίστηκε η ανόητη κολακεία της «αιώνιας λιακάδας του εφηβικού μυαλού» που συνοψίστηκε στο κούφιο «ας ακούσουμε τους νέους». Φράση – επιτομή της αμήχανης νεολαγνείας που διέκρινε πολιτικές/ πνευματικές ηγεσίες και εθνικούς διασκεδαστές.

Ο Δεκέμβριος ήταν εύλογα αντιφατικός. Ενδεικτική η αντιμετώπιση των δημόσιων αγαθών: ένα τέτοιο κίνημα διαμαρτυρίας αποτελούσε από την ίδια του τη φύση μια κατάφαση στα δημόσια αγαθά την ώρα που πολλές εκφάνσεις του την αναιρούσαν. Ενώ λοιπόν έκτοτε πλήθυναν οι πρωτοβουλίες αναβάθμισης των δημόσιων χώρων και προστασίας του αστικού πρασίνου, ταυτόχρονα εντάθηκε η καταστροφή ή η απαξίωση δημόσιων αγαθών και η κοινότοπα επαναλαμβανόμενη αφετηρία αλλά και απόληξη κάθε κινητοποίησης, η κατάληψη και η αναστολή της λειτουργίας ενός δημόσιου χώρου ή ιδρύματος. Μαζί υπονομεύτηκε το πιο σημαντικό αγαθό της δημόσιας σφαίρας, ο ελεύθερος διάλογος. «Κληρονομιά του Δεκέμβρη» όλα αυτά.

Παραπλήσια αντίφαση είχαμε και στα μέσα της διαμαρτυρίας. Η δημιουργική αναζήτηση νέων τρόπων παρέμβασης (παρεμβολή στο πρόγραμμα της κρατικής τηλεόρασης, παρεμβάσεις σε θέατρα) έχει αφήσει μια αυξημένη διαθεσιμότητα κινητοποίησης, μια διάχυτη εγρήγορση. Μέρος της όμως γρήγορα εκφυλίστηκε σε μια αυτιστική επιμονή στο ίδιο το μέσο της διαμαρτυρίας, ανεξαρτήτως μηνύματος και αποδεκτών. Έτσι φτάσαμε στην καταστολή της άλλης άποψης, στις φασιστικής κοπής διακοπές εκδηλώσεων, στον μεταδεκεμβριανό αντιεξουσιαστικό φονταμενταλισμό. «Κληρονομιά του Δεκέμβρη» κι αυτά.

Τελικά, μπορούμε να δούμε το Δεκέμβριο σαν μια περιδίνηση στο κενό. Αφού μετεωριστήκαμε για λίγο, ξαναπήραμε τις θέσεις μας. Η πολιτεία αξιοποίησε την «κληρονομιά του Δεκέμβρη» με την υιοθέτηση των νομοθετημάτων του καλοκαιριού (κουκούλες, DNA, κάμερες). Μέρος της Αριστεράς τρόμαξε με τη δική του «κληρονομιά του Δεκέμβρη», τις εκλογικές απώλειες, και επέλεξε τη σταδιακή αποστασιοποίηση από τη δίνη της μη καταγγελλόμενης βίας. Μέρος των διαμαρτυρομένων διολίσθησε στην ιδιότυπη ασφάλεια που παρέχει η αυτοεκπληρούμενη προφητεία της βίας. Έτσι, πολύ γρήγορα ο Δεκέμβριος πέρασε στο χώρο μιας κάπως θολής μνήμης. Για τους πολλούς που πορεύτηκαν στους δρόμους έγινε «ο γύρος της εξέγερσης σε 15 ημέρες»: συμμετοχή, στράτευση, έξαψη, σύγκρουση, επιστροφή στη μελαγχολική κανονικότητα. Μετά το ποδοσφαιρικό καλοκαίρι του 2004, τον Δεκέμβριο ζήσαμε ένα άλλο «Γιούρο», το «Γιούρο της εξέγερσης». Η εικαζόμενη επετειακή επανάληψη των κινητοποιήσεων δεν αναιρεί, μάλλον επιβεβαιώνει την εικόνα.

Υγ. Συζητώντας με μαθήτρια λυκείου (το σχολείο της τελεί ήδη υπό κατάληψη), τη ρώτησα τι να γράψω σε τούτο το άρθρο. «Εγώ έμαθα από το Δεκέμβρη ότι δε χρειάζομαι αιτήματα για να κάνω κατάληψη. Φτάνει ο θυμός», μου είπε. Η απάντησή της ανοιχτή σε κάθε σχολιασμό και ερμηνεία.

Ελευθεροτυπία, 5 Δεκεμβρίου 2009

Καλή η μετονομασία υπουργείων, έχουν και οι συμβολισμοί τη σημασία τους. Όμως θα φανεί στην πράξη αν η Προστασία του Πολίτη επιτυγχάνεται καλύτερα όταν γίνεται υπουργείο και αν η Δικαιοσύνη απονέμεται καλύτερα όταν κατοικοεδρεύει στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Εν ολίγοις, στην πράξη θα φανούν τα δείγματα μιας άλλης γραφής στο πεδίο των δικαιωμάτων του ανθρώπου.

Διαδηλωση

Κάποιες αποφάσεις ουσιαστικού αλλά και συμβολικού χαρακτήρα μπορούν και πρέπει να ληφθούν άμεσα. Λίγοι μήνες μόνο έχουν περάσει από την υιοθέτηση σφόδρα εριζόμενων μέτρων με τα οποία η σημερινή κυβερνητική παράταξη είχε διαφωνήσει. Τα θερινά νομοθετήματα περί καμερών και χρήσης γενετικού υλικού αλλά και ο νόμος περί απέλασης αλλοδαπών με την απαγγελία κατηγορίας και μόνο χρήζουν άμεσης κατάργησης. Άνευ ετέρου. Δεν είναι μόνο ζήτημα πολιτικής συνέπειας των κυβερνώντων. Είναι κυρίως θέμα αποκατάστασης του κράτους δικαίου και του κύρους των θεσμών (ας θυμηθούμε την απαξίωση των ανεξάρτητων αρχών που υπέκρυπτε η θερινή νομοθετική σπουδή). Το ίδιο ισχύει και για την καταπολέμηση των διακρίσεων. Ας προχωρήσει το υπουργείο στην άμεση θεσμοθέτηση του συμφώνου συμβίωσης χωρίς διακρίσεις, όπως έχει δεσμευτεί το κυβερνών κόμμα.

Σε ένα δεύτερο στάδιο, των επόμενων μηνών, πρέπει να ενταχθούν κινήσεις που απαιτούν σχετική προετοιμασία και κυρίως διαρκή βούληση εφαρμογής. Απαιτείται να επιβεβαιωθεί ο νέος τίτλος του Υπουργείου Δικαιοσύνης στο σωφρονιστικό πεδίο: οι φυλακές πάσχουν από έλλειμμα δικαιοσύνης, διαφάνειας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Προτάσεις έχουν γίνει πολλές, ορισμένες μάλιστα τις υποστήριζε το ΠΑΣΟΚ ως αντιπολίτευση πέρσι, τον καιρό της εξέγερσης στις φυλακές. Μένει να υλοποιηθούν. Ας ξεκινήσει τώρα η άρση του αβάτου και η πρόσβαση ελεγκτικών μηχανισμών και ας ακολουθήσουν μέτρα ουσιαστικής αποσυμφόρησης των φυλακών. Από την άλλη, το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη θα δικαιολογήσει τον τίτλο του αν η καλύτερη αστυνόμευση και η εμπέδωση αισθήματος ασφάλειας των πολιτών επιτευχθούν χωρίς εκπτώσεις σε επίπεδο δικαιωμάτων. Αυτό προϋποθέτει έμπρακτη παύση της ατιμωρησίας για περιπτώσεις αστυνομικής αυθαιρεσίας, ριζικές αλλαγές στην εκπαίδευση και σπάσιμο των στεγανών εντός της ΕΛΑΣ. Προϋποθέτει επίσης τερματισμό της επιλεκτικότητας: αστυνόμευση εκτός από τα Εξάρχεια χρειάζεται και ο Άγιος Παντελεήμονας που υφίσταται την ανεξέλεγκτη δράση φασιστοειδών συμμοριών.

Σε ένα τρίτο στάδιο εντάσσεται η θαρραλέα αντιμετώπιση χρόνιων ζητημάτων. Ως τέτοιο ζήτημα λογίζεται κατ’ αρχήν η ουσιαστική ενσωμάτωση των μεταναστών και μια νέα πολιτική ιθαγένειας. Η μεγάλη αυτή πρόκληση δεν αφορά μόνο ή κυρίως τους μετανάστες. Η κυβέρνηση καλείται να αναζητήσει τρόπους ουσιαστικής ένταξης των νέων συγκατοίκων μας στην πολιτική κοινότητα και να προλάβει έναν κάθετο στεγανό αποκλεισμό που αποτελεί βραδυφλεγή βόμβα. Χρόνιο ζήτημα είναι ακόμα η ρύθμιση των σχέσεων κράτους και εκκλησίας και τα συναρτώμενα ζητήματα θρησκευτικής ελευθερίας. Τα μαθήματα του πρόσφατου παρελθόντος ελπίζουμε να έχουν κάνει σοφότερες και τις δύο πλευρές.

Αυτή η (ενδεικτική) ατζέντα δικαιωμάτων έλειπε από τον προεκλογικό διάλογο που ήταν ευεξήγητα μονοθεματικός, αλλά η προώθησή της δε μπορεί να περιμένει. Μια νέα πολιτική δικαιωμάτων μπορεί να εκδηλωθεί και να αποδώσει στον χρονικό ορίζοντα μιας κυβερνητικής θητείας. Απαιτούνται όμως γενναίες αποφάσεις από την αρχή.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Τα περισσότερα κείμενα δημοσιεύονταν ως επιφυλλίδες στα ΝΕΑ μέχρι το καλοκαίρι του 13. Τα υπόλοιπα βλέπουν το φως κατευθείαν στο blog. Η πάνω φωτό είναι από την καμπάνια της Διεθνούς Αμνηστίας Use your freedom to write wrongs

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Τα καθαρά χέρια

Ας μιλήσουμε καθαρά

Λεξεις κλειδια

Άγιος Παντελεήμονας Ακροδεξιά Αριστερά Βαλκάνια Βουλή Βουλγαράκης Γάζα Δήμος Αθηναίων Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας Δεκέμβριος Διεθνής Αμνηστία ΕΕΔΑ ΕΛΑΣ Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου ΗΠΑ Ισλάμ Ισραήλ Κίνα Κακλαμάνης Καμίνης Καρατζαφέρης ΛΑΟΣ Λοβέρδος ΜΚΟ ΜΜΕ ΟΗΕ Ολυμπιακοί Σαμαράς ΣτΕ Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Συνήγορος του Πολίτη Χριστόδουλος Χρυσή Αυγή ανήλικοι ανθρωπισμός απαγωγές αστυνομία αστυνομική βία βία βασανιστήρια διακρίσεις διαμαρτυρία διαφάνεια διεθνή εθελοντισμός εθνικισμός εκκλησία εκλογές εκπαίδευση ελευθερία έκφρασης εργασιακά θανατική ποινή θρησκεία θρησκευτική ελευθερία ιθαγένεια κάμερες κρίση μειονότητες μετανάστες μνημόνιο περιβάλλον προσωπικά δεδομένα πτήσεις CIA ρατσισμός ρατσιστική βία ρατσιστικός λόγος σεξουαλικός προσανατολισμός σχολείο σωφρονισμός τράφικιν τρομοκρατία φυλακές φύλο χούντα όπλα