You are currently browsing the tag archive for the ‘διακρίσεις’ tag.

Η νομοθετική πρωτοβουλία του Υπουργείου Δικαιοσύνης για το νέο σύμφωνο συμβίωσης, ενάμιση χρόνο μετά την καταδίκη της χώρας μας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, αποτελεί αυτονόητη κίνηση με πολλαπλά μηνύματα.

Κατ’ αρχήν, ουσιαστικά και συμβολικά πρόκειται για κίνηση άρσης των διακρίσεων σε βάρος συμπολιτών μας λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού. Η συμπερίληψη των ζευγαριών ανεξαρτήτως φύλου σηματοδοτεί την αναγνώριση προσωπικών σχέσεων που ως τώρα βρίσκονταν σε μια γκρίζα ζώνη θεσμικής άρνησης. Αποκαθίστανται έτσι οι αρχές της ισότητας, της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας και του σεβασμού της ετερότητας.

Γενικότερα, προχωράμε σε ένα σύγχρονο θεσμικό πλαίσιο για τις σχέσεις συμβίωσηςπου αναγνωρίζει οικογενειακούς δεσμούς μεταξύ των μερών.Μπορούν πλέον να ρυθμίσουν τις περιουσιακές τους σχέσεις, σύμφωνα όμως με τις αρχές της ισότητας και της αλληλεγγύης, διατηρώντας σε μεγαλύτερο βαθμό την περιουσιακή τους αυτοτέλεια, εφόσον το επιθυμούν, ακόμη και σε κληρονομικά θέματα. Επιπλέον, αναγνωρίζονται στα μέρη μια σειρά από δικαιώματα ώστε να εξασφαλίζεται η απόλαυση της οικογενειακής ζωής,αλλά και ο σεβασμός της αρχής της ίσης μεταχείρισης.

Θα υπάρξουν ενδεχομένως επιφυλάξεις ή και αντιδράσεις από διαφορετικές πλευρές. Από τη μια, κάποιοι θα βρουν το σύμφωνο άτολμο. Όμως το σύμφωνο δεν μπορεί να άρει όλες τις χρόνιες διακρίσεις και τους αποκλεισμούς. Αυτήείναι μια διαρκής και σύνθετη διαδικασία. Ηθέσπιση του νέου συμφώνου συμβίωσης αποτελεί ένα σημαντικό βήμα αυτής της διαδικασίας.Μπορεί μάλιστα να αποκτήσει και δημόσιο χαρακτήρα εάν, για παράδειγμα, δήμαρχοι φιλοξενήσουν την πράξη σύναψης του συμφώνου σε αίθουσες των δημαρχείων.

Για την άλλη πλευρά των αντιδράσεων, ας υπενθυμίσουμε πως το νέο σύμφωνο απλώς αναγνωρίζει μια υπάρχουσα κοινωνική πραγματικότητα που έχει προ πολλού ξεπεράσει τον νομοθέτη. Η Ελλάδα δεν θα είναι πλέον μια από τις τελευταίες χώρες της Ευρώπης χωρίς πρόσβαση των ομόφυλων ζευγαριών σε κάποιο είδος επίσημης αναγνώρισης της σχέσης τους. Καθώς ολοένα αυξάνονται οι οικογενειακές σχέσεις που δεν χωράνε στο παραδοσιακό σχήμα του έγγαμου ετερόφυλου ζευγαριού και των βιολογικών παιδιών του, η άρνηση αυτής της πραγματικότητας στερεί δικαιώματα και εγκυμονεί κινδύνους. Και πάντως, κανείς δεν υποχρεούται να συνάψει σύμφωνο με ομόφυλό του. Κανείς όμως, επίσης, δεν δικαιούται να το στερεί από όσους το επιλέξουν.

Δημοσιεύεται σήμερα στα ΝΕΑ

Στις 10 Δεκεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, παρουσιάστηκε στη Στοκχόλμη μια μεγάλη έρευνα για τις διακρίσεις στις χώρες της Ε.Ε.(ΕU- ΜΙDΙS survey, Εuropean Union Αgency for Fundamental Rights)Η έρευνα καλύπτει πολλούς τομείς: εργασία, στέγη, υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευση, ψυχαγωγία, τραπεζικές συναλλαγές, αστυνόμευση. Ερευνώνται οι μορφές θυματοποίησης των ευάλωτων ομάδων, οι στάσεις της αστυνομίας ανάλογα με τον τρόπο πρόσληψης των μειονοτικών προφίλ, οι αντιδράσεις των ίδιων των θυμάτων. Το μεγάλο εύρος της έρευνας δεν επιτρέπει παρά ενδεικτική και υπαινικτική παρουσίαση ορισμένων ευρημάτων σε τούτη τη στήλη.

Από τις πληθυσμικές ομάδες που εξετάστηκαν (Ρομά, μετανάστες από την Υποσαχάρια και τη Βόρεια Αφρική, Ανατολικοευρωπαίοι, Ρώσοι, Τούρκοι και άλλοι), οι Ρομά είναι εκείνοι που υφίστανται τις περισσότερες διακρίσεις. Το ευρύ φάσμα και η ποσοτική αποτύπωση αυτών των διακρίσεων τούς θέτει αυτομάτως στο επίκεντρο κάθε σοβαρής ευρωπαϊκής και εθνικής πολιτικής ένταξης. Επιπλέον, η εργασία αποδεικνύεται το προνομιακό πεδίο άσκησης διακρίσεων, ενώ σοβαρά προβλήματα υπάρχουν και στην παροχή υπηρεσιών. Πιο ευάλωτοι φαίνονται Ρομά και Αφρικανοί που συναντούν συχνότερα κλειστές πόρτες σε καταστήματα, εστιατόρια, μπαρ.

Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι οι Ρομά, ούτως ή άλλως στιγματισμένοι ως ομάδα με υψηλή παραβατικότητα, αποδεικνύονται οι ίδιοι πρώτοι στόχοι κλοπών και διαρρήξεων (στην Ελλάδα μάλιστα 3 φορές πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και πολύ πάνω από κάθε ομάδα οπουδήποτε στην Ευρώπη). Σε ό,τι αφορά την εγκληματικότητα με ρατσιστικά κίνητρα, πιο ευάλωτοι καταγράφονται οι Υποσαχάριοι Αφρικανοί και οι Ρομά. Και ενώ η αστυνομία κανονικά πρέπει να αντιδρά με αποτελεσματικότητα στον χειρισμό ρατσιστικών συμπεριφορών, αντιμετωπίζεται με έλλειψη εμπιστοσύνης από τα θύματα των διακρίσεων. Πολλά ευρήματα της έρευνας σχετικά με τη συμπεριφορά των Ευρωπαίων φυλάκων της τάξης εξηγούν το γιατί. Επί παραδείγματι, πραγματοποιούνται δυσανάλογα πολλοί αστυνομικοί έλεγχοι εις βάρος συγκεκριμένων ομάδων (με τεράστια διαφορά πρώτοι οι Έλληνες Ρομά και οι Βορειοφρικανοί της Ισπανίας). Τέλος, τα θύματα διακρίσεων σπανίως αναφέρουν τα περιστατικά στις αρχές. Ο λόγος; Δεν θεωρούν ότι κάτι τέτοιο θα άλλαζε τίποτα, φοβούνται αρνητικές επιπτώσεις ή οι ίδιοι θεωρούν τα περιστατικά διάκρισης ανάξια συζήτησης. Η άγνοια των δικαιωμάτων αποδεικνύεται κομβικό σημείο στη διαιώνιση των διακρίσεων.

Η έρευνα πρέπει να γίνει αντικείμενο μελέτης ώστε να συναχθούν τα απαραίτητα συμπεράσματα σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Έτσι, θα αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της νομοθεσίας και των διαφόρων πρακτικών στο κοινωνικό πεδίο. Ειδικότερα για την Ελλάδα, τα ευρήματα για τις δύο πληθυσμικές ομάδες που εξετάστηκαν, Ρομά και Αλβανούς μετανάστες, χρήζουν περαιτέρω επεξεργασίας: η μελέτη του δείγματος, της γεωγραφικής του κατανομής, των διακρίσεων κατά τομέα κοινωνικής δραστηριότητας θα αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο. Δυο παρατηρήσεις δίνουν ένα πρώτο στίγμα. Πρώτον, διαπιστώνεται σαφώς υψηλότερος βαθμός ένταξης των Αλβανών (οι οποίοι σε πολλούς δείκτες αντιμετωπίζουν υψηλότερο βαθμό αποδοχής και λιγότερα προβλήματα από τους ομοεθνείς τους στην Ιταλία) συγκριτικά με τους Ρομά. Δεύτερον, όσο κι αν δεν αντιμετωπίζουμε τον εκτεταμένο «οργανωμένο ρατσισμό του δρόμου» χωρών της Κεντρικής Ευρώπης, που έχει πάρει ακόμα και τη μορφή εκκαθαριστικών επιχειρήσεων, υπάρχουν ορισμένα ιδιαιτέρως ανησυχητικά ευρήματα. Δεν επιτρέπεται να τα παραγνωρίσουμε, ιδίως εν όψει της μακροχρόνιας ύφεσης που θα τα οξύνει κατακόρυφα, μετατρέποντας τις διακρίσεις και τον αποκλεισμό σε βραδυφλεγή βόμβα.

Margot_Kaessmann_BM_907966gΕπικεφαλής της Προτεσταντικής Εκκλησίας στη Γερμανία είναι για πρώτη φορά γυναίκα και μάλιστα χωρισμένη μητέρα τεσσάρων παιδιών. Μια τέτοια επιλογή όχι μόνο δεν προκαλεί τα ήθη αλλά θεωρείται ότι ίσως φέρει ανάσχεση της διαρροής των πιστών. Αυτή η διαρροή σχετίζεται με την αύξηση της ετήσιας εισφοράς, του θρησκευτικού φόρου, αφού η εκκλησία συντηρείται από τις εισφορές των πιστών, δεν είναι κρατικοδίαιτη. Ας σημειωθεί ότι η ίδια η εκκλησία ανακοίνωσε επισήμως –αποθέωση διαφάνειας- πως 160.000 άνθρωποι ζήτησαν να διαγραφούν από τους καταλόγους το 2008, έναντι 130.000 το 2007. Τι να πρωτοσχολιάσει κανείς; Δυστυχώς, ούτε μία αναλογία δε μπορεί να βρεθεί με τα εν Ελλάδι ισχύοντα.
Ας μείνουμε στο θέμα του φύλου. Η επιλογή μιας γυναίκας με ιδιαίτερη ευφράδεια και ισχυρή δημόσια παρουσία δεν είναι μόνο θέμα «εκκλησιαστικού μάρκετινγκ». Φανερώνει επίσης ότι ο «σκανδαλισμός» δεν προκαλείται από την προσαρμογή στη ζωντανή πραγματικότητα και τις ανάγκες της. Αντίθετα, είναι η «Ηθική της ηθικολογίας» που προκαλεί σκανδαλισμό και κρύβει σκάνδαλα. Το γνωρίζουν αυτό οι εκκλησιαστικοί οργανισμοί, τόσο στην Εσπερία όσο και εδώ. Ο αποκλεισμός των γυναικών, ακόμα και από ρόλους που δε σκοντάφτουν σε δογματικά ασυμβίβαστα, στέλνει λάθος μηνύματα και αναιρεί το χριστιανικό «ουκ ένι άρσεν και θήλυ».
tina-bribiliΤην ίδια ώρα, κυριακάτικο ταμπλόιντ κάνει «πρώτο θέμα» την Υπουργό Περιβάλλοντος: «Ενώ η Τίνα κάνει πασαρέλα οι οικοπεδοφάγοι οργιάζουν στα καμένα». Πολλοί συσχετίζουν την επίθεση με τα κατασκευαστικά συμφέροντα των ιδιοκτητών της εφημερίδας. Ανεξαρτήτως ερμηνείας, τα υπαινικτικά σχόλια για την εμφάνιση και τις προσωπικές επιλογές της υπουργού δε θα γίνονταν αν ήταν άντρας και ιδίως από πολιτικό τζάκι. Ο υφέρπων σεξισμός δείχνει πόσο απέχουμε από μια δημοκρατία της πλήρους ισότητας. Στη χώρα μας υπάρχει μια γυάλινη οροφή στην εξέλιξη των γυναικών. Και μολονότι αποτιμάται θετικά η είσοδος περισσότερων γυναικών στην κυβέρνηση, το μεγάλο ζητούμενο είναι άλλο: η σταδιακή άρση των αόρατων φραγμών που κρατούν τις γυναίκες μακριά από θέσεις λήψης αποφάσεων. Η διαδικασία αυτή απαιτεί πολλές, μικρότερες αλλά δυσκολότερες, μάχες.
Από την άλλη, είμαστε πολύ κοντά στην ανάδειξη γυναίκας στην θέση του επικεφαλής της αξιωματικής αντιπολίτευσης και μελλοντικού διεκδικητή της πρωθυπουργίας. Θετική εξέλιξη, υπό μια διευκρίνιση: όπως ακριβώς δεν μπορεί το φύλο να αποτελεί λόγο αποκλεισμού, έτσι δεν μπορεί να αποτελεί και λόγο επιλογής, αν δε συνοδεύεται από ουσιαστικό λόγο και έργο. Η νέα γερμανίδα Αρχιεπίσκοπος, διαβάζουμε, έχει στο ενεργητικό της πλούσιο ποιμαντορικό έργο. Κάνει μαχητικά σχόλια για κάθε πολιτικό ή κοινωνικό ζήτημα, δραστηριοποιείται στο ζήτημα της οικουμενικής συνεννόησης και στο πρόβλημα της φτώχειας στις πλούσιες κοινωνίες. Με άλλα λόγια, δεν είναι όλα θέμα μάρκετινγκ.

Ψηφοδέλτια και «συμβολικές» υποψηφιότητες Οι υποψηφιότητες με «ιδιαίτερη συμβολική σημασία», όπως συνηθίζεται να λέγονται, προϋποθέτουν έναν «εθνικό μέσο όρο υποψηφίου» από τον οποίον αποκλίνουν με τρόπο συμβολικό. Ποιος είναι αυτός ο «μέσος υποψήφιος»; Δια της εις άτοπον απαγωγής είναι άντρας, μεσόκοπος, αρτιμελής, τυπικό δείγμα της πλειονότητας και μάλλον προϊόν κομματικών διεργασιών. Επομένως, κάθε άλλη υποψηφιότητα, γυναίκας, νέου, καλλιτέχνη, ατόμου με αναπηρία ή μειονοτική καταγωγή αξιολογείται ως συμβολικής βαρύτητας. Και όντως, στα ευρωψηφοδέλτια εντοπίζουμε «υποψηφιότητες-δείγματα»: άτομα με αναπηρίες, μειονοτικούς και μετανάστες, έλληνες της ομογένειας. Οσφριζόμαστε επίσης μια οικολογική «εσάνς» που προσδίδουν υποψήφιοι με περιβαλλοντική δράση. Είναι όμως ουσιαστική αυτή η πολυσυλλεκτικότητα των ψηφοδελτίων; Ο προβληματισμός δεν έχει να κάνει με την ευγενή πρόθεση του κάθε πολίτη να κατέλθει στις εκλογές. Η κάθοδος υποψηφίων με πρόσημο μια ιδιότητα ειδικότερη αυτής του έλληνα πολίτη είναι καθ’ όλα θεμιτή και επιθυμητή. Ένα ψηφοδέλτιο φιλοδοξεί να δώσει πρόσωπο στις πολλαπλές όψεις της κοινωνίας, στα επιμέρους προβλήματα και στις διεκδικήσεις για την επίλυσή τους. Η σύγχρονη πολιτική εξάλλου διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό μέσω ποικίλων λόμπι. Και επιπλέον, η κλιμακούμενη μέσα στο χρόνο ανάδειξη τέτοιων υποψηφίων είναι δείγμα εξοικείωσης με όψεις της ετερότητας. Από τη σκοπιά αυτή, αξίζει επίσης να σκεφτούμε άλλες όψεις ετερότητας που ακόμα απουσιάζουν από τα ψηφοδέλτια. Αυτό που προβληματίζει είναι ότι οι συμβολισμοί που σηματοδοτούν αυτές οι υποψηφιότητες συχνά αναιρούνται στην πράξη. Είναι γνωστά τα προβλήματα των τελευταίων ετών στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση ατόμων με αναπηρία, καθώς και ότι οι νέοι όροι ασφαλείας στα καταστήματα τραπεζών αποκλείουν στην πράξη την πρόσβαση ανθρώπων με κινητικά προβλήματα. Αίρονται αυτά με την υποψηφιότητα ενός πολίτη με αναπηρία; Αν πάλι μιλήσουμε για μειονοτικές υποψηφιότητες, ας θυμηθούμε την περίπτωση Καραχασάν που κατέδειξε την απόλυτη αντίφαση: προϋπόθεση για την εμπλοκή στην πολιτική τελικά αποδεικνύεται η απάρνηση ή έστω «άμβλυνση» της μειονοτικής ταυτότητας από τον ίδιο τον υποψήφιο. Άρα, η υποψηφιότητα από μόνη της δεν αποτελεί τεκμήριο μιας άλλης πολιτικής. Τεκμήριο είναι η έμπρακτη καταπολέμηση των διακρίσεων με ουσιαστική και όχι συμβολική αντιπροσώπευση. Και πάλι ένα παράδειγμα: οι διακρίσεις και η αστυνομική αυθαιρεσία σε βάρος των ρομά καταπολεμώνται μεταξύ άλλων με την ένταξη μελών αυτής της κοινότητας στα σώματα ασφαλείας. Αυτή η πρακτική πολλών χωρών αποτελεί και σύσταση διεθνών οργάνων προς τη χώρα μας αλλά ούτε καν τη συζητάμε. Το συμβολικό φορτίο της κάθε υποψηφιότητας θωρακίζεται όταν δεν πρόκειται για συγκυριακή και προσωποπαγή κίνηση με ημερομηνία λήξης (ιδίως αφού κατά τεκμήριο συζητάμε για μη εκλόγιμες θέσεις). Και είναι ευθύνη των ίδιων των υποψηφίων να διαφυλάξουν αυτό το φορτίο διεκδικώντας δεσμεύσεις για την ενσωμάτωση των προτάσεών τους στο κομματικό πρόγραμμα. Με άλλα λόγια, η πολυσυλλεκτικότητα των υποψηφίων έχει πραγματικό αντίκρισμα όταν προβάλλεται ευθέως στην ατζέντα του κόμματος, στην καθημερινή άσκηση εξουσίας, κυβερνητικής ή αντιπολιτευτικής. Ειδάλλως, μένει να εξωραϊζει τις κομματικές ισορροπίες και επετηρίδες, τους ανταγωνισμούς τάσεων και «συνιστωσών».

Μετανάστρια από τη Λιθουανία, με Ευρωπαϊκή πλέον ιθαγένεια, έχει εγκατασταθεί εδώ και χρόνια νόμιμα στην Ελλάδα. Εργάζεται ως ιδιωτική υπάλληλος εκπληρώνοντας στο ακέραιο όλες τις φορολογικές και ασφαλιστικές της υποχρεώσεις. Όταν όμως επιχειρεί να αγοράσει με δόσεις οικιακή συσκευή από γνωστή αλυσίδα καταστημάτων εισπράττει άρνηση, παρά το γεγονός ότι προθυμοποιείται να προσκομίσει όλα εκείνα τα έγγραφα που θα πιστοποιούσαν τόσο τη νομιμότητα και μονιμότητα της διαμονής της όσο και τη φερεγγυότητά της. Υφίσταται δηλαδή, σύμφωνα με την αγωγή που κατέθεσε κατά του καταστήματος, άμεσες φυλετικές διακρίσεις, αφού επειδή είναι «ξένη» και όχι Ελληνίδα τής επιφυλάσσεται μεταχείριση λιγότερο ευνοϊκή από αυτήν της οποίας θα τύγχανε ένα άλλο πρόσωπο σε ανάλογη κατάσταση. Εξάλλου, σύμφωνα με την αγωγή, η άρνηση του καταστήματος υποκρύπτει και έμμεση φυλετική διάκριση, αφού σύμφωνα με τις Κοινοτικές Οδηγίες που έχουν ενσωματωθεί στο ελληνικό δίκαιο, συντρέχει έμμεση διάκριση «όταν μια εκ πρώτης όψεως ουδέτερη διάταξη, κριτήριο ή πρακτική μπορεί να θέσει πρόσωπα συγκεκριμένης φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής σε μειονεκτική θέση συγκριτικά με άλλα πρόσωπα (…)».

Συνηθίζουμε όταν μιλάμε για ρατσισμό να φέρνουμε στο νου τις εικόνες των εξαθλιωμένων που συνωθούνται στις ουρές των αιτούντων άσυλο στην Πέτρου Ράλλη ή τους στοιβαγμένους στα κρατητήρια και τα κέντρα υποδοχής μεταναστών. Η μεγάλη πρόκληση όμως είναι η ενσωμάτωση της  κρίσιμης μάζας όσων έχουν ήδη εγκατασταθεί, ο περιορισμός των διακρίσεων της καθημερινότητας σε βάρος των πολλών «ξένων» που ζουν εδώ και χρόνια ανάμεσά μας. Εκείνων που παρήγαγαν μαζί μας το εθνικό προϊόν των τελευταίων δεκαετιών και υφίστανται ήδη, μαζί μας πάλι, την οικονομική κρίση. Η ομαλή τους ένταξη προϋποθέτει την απόλαυση βασικών δικαιωμάτων και την ικανοποίηση βασικών  αναγκών. Για ορισμένες από τις ανάγκες αυτές είναι ευεξήγητη η αμφιθυμία ή απροθυμία της πλειονότητας: δεν είναι πρόθυμη να μοιραστεί με τους «ξένους» μια ούτως ή άλλως περιορισμένη πίτα, όπως αυτή της εκπαίδευσης ή της περίθαλψης. Δεν είναι ευεξήγητη όμως καμιά απροθυμία απέναντι στην ισότιμη δυνατότητα πρόσβασης στα καταναλωτικά αγαθά, και μάλιστα σε περίοδο ύφεσης και πτώσης της αγοραστικής κίνησης. Ας φανταστούμε μάλιστα μια γενίκευση αυτής της πρακτικής, δηλαδή μεγάλες επιχειρήσεις να προβαίνουν σε διακριτική μεταχείριση σε βάρος των «ξένων», αρνούμενες να πωλήσουν σε αυτούς με τους ίδιους όρους που ισχύουν για τους Έλληνες. Το ξενοφοβικό μήνυμα προς την κοινωνία θα ήταν ισχυρότατο και θα θύμιζε άλλες ηπείρους και άλλες εποχές.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Η πολυσυζητημένη τέλεση των πολιτικών γάμων ομόφυλων ζευγαριών πρέπει κατ’ αρχήν να ιδωθεί ως μια, κατά το μάλλον ή ήττον, κίνηση με συμβολική σημασία. Ως τέτοια πέτυχε το σκοπό της: επανέφερε στο δημόσιο διάλογο τις διακρίσεις με βάση τον σεξουαλικό προσανατολισμό, φέρνοντας κοινωνία και πολιτεία προ τετελεσμένων. Το νομικό ζήτημα που άνοιξαν οι γάμοι και η παρέμβαση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου θα ρυθμιστεί όπως πρέπει, δηλαδή μέσω της δικαιοσύνης. Πάντως, η Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου από το 2004 είχε εκφράσει αμφιβολίες για το κατά πόσο τα περί τέλεσης γάμου άρθρα του υφιστάμενου Αστικού Κώδικα παρέχουν την δυνατότητα άμεσης και αυτόματης επέκτασης του δικαιώματος και στους ομοφυλόφιλους. Είχε σημειώσει την ανάγκη συνυπολογισμού ολόκληρου του δικαιικού πλέγματος μέσα στο οποίο εντάσσεται η υφιστάμενη ρύθμιση. Σε κάθε περίπτωση, είχε προτάξει τις αρχές της εφαρμογής του διεθνούς δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε σχέση με τον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου, που επιβάλλουν την απόλυτη απαγόρευση της αθέμιτης διάκρισης ως προς την πλήρη απόλαυση όλων των δικαιωμάτων.

Όμως και άλλα ουσιαστικά ζητήματα τώρα τίθενται με μεγαλύτερη ένταση. Κατά πρώτον, το γενικότερο πρόβλημα των διακρίσεων. Η αναγγελθείσα εισαγωγή του Συμφώνου Ελεύθερης Συμβίωσης επιβεβαιώνει πανηγυρικά την έλλειψη βούλησης να αρθούν οι διακρίσεις. Έτσι, μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την συμπερίληψη των ζευγαριών ίδιου φύλου σε αυτό το πλαίσιο κινδυνεύει να χαθεί και απειλείται να εισαχθεί μια νέα διάκριση. Ο θεσμός που δημιουργήθηκε σε πολλές χώρες για να παράσχει νομική αναγνώριση πρωτίστως στα ομόφυλα ζευγάρια εδώ τα εξαιρεί, θέτοντας εν αμφιβόλω την ίδια τη σκοπιμότητά του. Ας αναλογιστούμε αυτή τη στάση της πολιτείας πριν σπεύσουμε να κατακεραυνώσουμε τους «εισαγωγείς καινών δαιμονίων» της Τήλου.

Το δεύτερο ζήτημα είναι ο επιπόλαιος τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται σημαντικά ζητήματα αρχής. Τα δικαιώματα του ανθρώπου δεν είναι θέμα ποσοστών, πλειοψηφίας και μειοψηφίας. Ως εκ τούτου, είναι άστοχη η θέση «εμείς θα θέλαμε να προχωρήσουμε αλλά η ελληνική κοινωνία δεν είναι ακόμα ώριμη», ιδίως όταν εκπορεύεται από επίσημα χείλη. Η επίκληση της «βούλησης της ελληνικής κοινωνίας» για εκείνα τα θέματα μόνο που διεγείρουν τα φοβικά αντανακλαστικά της και όχι για παράδειγμα στο ζήτημα της δημιουργίας Υπουργείου Περιβάλλοντος (την οποία ενθέρμως στηρίζει η κοινή γνώμη), φανερώνει μια ιδιότυπη επιλεκτικότητα.

Εν κατακλείδι, η ανωριμότητα μιας κοινωνίας δεν αποτελεί άλλοθι σε θέματα αρχής όπως ο σεβασμός των δικαιωμάτων του ανθρώπου και η εναρμόνιση με τα διεθνή πρότυπα. Η πολιτική ηγεσία οφείλει να συμβάλλει στην ωρίμανση μιας κοινωνίας και όχι να κρύβεται πίσω από την ανωριμότητά της. Αναμένουμε από το υπουργείο Δικαιοσύνης να κινηθεί στο πλαίσιο που ο ίδιος ο υπουργός έθεσε σε δήλωσή του, δηλαδή να επιλύσει τα «κοινωνικά ζητήματα(…) με υπευθυνότητα και ωριμότητα», απορρίπτοντας την τηλεοπτική ηθικολογία και παραβλέποντας το κακώς εννοούμενο πολιτικό κόστος.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Συμμετέχοντας προ ετών σε ομάδα συγγραφής σχολικού βιβλίου για την Στ΄ τάξη του Δημοτικού, είχα την ευκαιρία να πάρω μέρος σε πολλές και δύσκολες συζητήσεις σχετικά με τα κοινωνικά πρότυπα που τα σχολικά εγχειρίδια πρέπει να προβάλλουν. Ορισμένοι υπεύθυνοι του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου είχαν επί παραδείγματι την άποψη πως δεν πρέπει να προβάλλεται άλλη μορφή οικογένειας πλην της πυρηνικής. Μονογονεϊκές οικογένειες ή ετεροθαλή αδέλφια δεν είναι σωστό να εμφιλοχωρήσουν σε ένα σχολικό εγχειρίδιο γιατί θα αλλοίωναν το καθαρό οικογενειακό πρότυπο. Η οικογενειακή κατάσταση πολλών παιδιών βέβαια καθόλου δεν ανταποκρίνεται πλέον σε αυτό το πρότυπο και η βαθύτατη ανάγκη τους να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους σε σχολικές αντανακλάσεις της κοινωνικής πραγματικότητας μένει ανεκπλήρωτη. Δεν έπρεπε επίσης, κατά τους ίδιους υπευθύνους, να προβάλλονται μετανάστες που πρόκοψαν, άνοιξαν δικές τους επιχειρήσεις στον τόπο μας και απασχολούν Έλληνες εργαζόμενους. Κάτι τέτοιο ομοίως ανέτρεπε το κυρίαρχο πρότυπο, την ιδανική  κοινωνική διαστρωμάτωση που θέλει τους μετανάστες να απασχολούνται σε κακοπληρωμένες δουλειές στην υπηρεσία των γηγενών. Το πρότυπο αυτό ανέχεται μόνο μια φιλανθρωπικής κοπής παρουσία των «κακόμοιρων» μεταναστών στα σχολικά βιβλία, ώστε να θριαμβεύει διαρκώς σαν αυτοεπιβεβαιούμενη προφητεία. Έτσι άλλωστε εξηγείται και η προβολή Ελλήνων μεταναστών που διαπρέπουν στο εξωτερικό αλλά όχι των ξένων που πετυχαίνουν στη χώρα μας.

Θυμήθηκα εκείνες τις συζητήσεις περί προτύπων με αφορμή το σύμφωνο συμβίωσης. Ο κυρίαρχος λόγος των ημερών ακροβατεί σε μια ιδιότυπη αμφιθυμία: καταδικαστέες μεν οι διακρίσεις αλλά η κοινωνική και ηθική ευταξία απειλείται από όσους επιλέγουν μια άλλη μορφή ή περιεχόμενο σχέσης. Ο προσεχτικός λόγος του Αρχιεπισκόπου για το θέμα θα έπρεπε πάντως να προβληματίσει πολλούς, εντός και εκτός Εκκλησίας.

Δεν αρνείται βέβαια κανείς τον παιδευτικό ρόλο των προτύπων κατά τη σχολική ηλικία αλλά όχι μόνο τότε. Η ταύτιση με θετικές στάσεις και συμπεριφορές αποτελεί θεμέλιο της διαδικασίας μάθησης και κοινωνικοποίησης. Αρκεί όμως να έχουμε κατά νου ότι τα πρότυπα δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται ως άλλοθι για να συσκοτίζεται η πραγματικότητα, ιδίως στα μάτια των παιδιών που βιώνουν έτσι τη δική τους κανονικότητα ως αντικανονική. Δεν επιτρέπεται να συντηρούν μια εθνο-ταξική καθαρότητα που θέλει τους Έλληνες πάντα ισχυρότερους από τους ξένους. Δεν είναι ανεκτό να αποτελούν μέσο απαξίωσης όσων επιλέγουν άλλες πορείες στον ιδιωτικό τους βίο.

Η διαδικασία διαμόρφωσης των κοινωνικών προτύπων είναι διαρκής και πολυσύνθετη. Συχνά προκύπτουν ως αντιφατικό αποτέλεσμα της συγκρουσιακής αλληλεπίδρασης πολλών παραγόντων. Άρα, κανείς δε δικαιούται να αυτοπροβάλλεται ως ο αποκλειστικός διαχειριστής του ηθικού κεφαλαίου παραγωγής και επιβολής ορθών προτύπων, καθώς μια προσεκτική ανάγνωση της Ιστορίας θα έδειχνε πως η ιστορική εξέλιξη είναι αναπόσπαστα συνυφασμένη με την αμφισβήτησή τους.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Επικρίθηκε η Ιερά Σύνοδος επειδή χαρακτήρισε πορνεία κάθε συζυγική σχέση εκτός Ορθόδοξου γάμου. Και όμως. Η εκκλησία δικαιούται να απευθύνεται στους πιστούς ασκώντας το ποιμαντικό της έργο με γνώμονα το δόγμα της και με τον τρόπο που η ίδια επιλέγει. Δικαιούται να αξιολογεί ένα νομοθέτημα που θεωρεί πως αγγίζει τον πυρήνα της Ηθικής. Η συντεταγμένη πολιτεία εντούτοις οφείλει να νομοθετεί με διαφορετικά κριτήρια. Εκεί μετρούν, ή πρέπει να μετρούν, οι συνταγματικά κατοχυρωμένες ελευθερίες και τα διεθνή πρότυπα προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Άρα, η συζήτηση περί «πορνικής συμβίωσης» κακώς μονοπωλεί την τηλεοπτική παρουσίαση του θέματος. Άλλα είναι τα θέματα αρχής.

Πρώτον, είναι απαραίτητο ένα σύμφωνο συμβίωσης; Καλύπτει πραγματικές ανάγκες μέρους της ελληνικής κοινωνίας; Η απάντηση δε μπορεί παρά να είναι καταφατική. Η κοινωνική πραγματικότητα υποδεικνύει την ανάγκη να προβλεφτούν ρυθμίσεις για τον όλο και μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων που επιλέγουν να συμβιώσουν χωρίς την τυπική δέσμευση του γάμου. Δεύτερον, είναι ορθή η εισαγόμενη νομοθετική ρύθμιση; Ναι, είναι ορθή αφού διευκολύνει δύο πρόσωπα να ασκούν το θεμελιώδες συνταγματικό δικαίωμα να ορίζουν τη ζωή τους επιλέγοντας ελεύθερα τον ή την σύντροφό τους και προσφέρει ευελιξία στην επιλογή της μορφής που θέλουν να έχει αυτή η σχέση. Ταυτόχρονα όμως όχι, δεν είναι ορθή η νέα ρύθμιση, αφού αυτό το δικαίωμα δεν παρέχεται σε κάθε άτομο, αλλά αποκλείονται τα ομόφυλα ζευγάρια. Αγνοούνται έτσι οι δεσμευτικές για την χώρα μας ρυθμίσεις που απαγορεύουν τις διακρίσεις με βάση τον σεξουαλικό προσανατολισμό.

Για τον λόγο αυτόν, η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου ζήτησε από τον Υπουργό Δικαιοσύνης να επεκτείνει το συζητούμενο σύμφωνο συμβίωσης και για τα ομόφυλα ζευγάρια. Η Επιτροπή άλλωστε από ετών έχει υποστηρίξει την νομική αναγνώριση της συμβιωτικής σχέσης μεταξύ ατόμων του ιδίου φύλου, ούτως ώστε να αρθούν οι δυσμενείς διακρίσεις σε κληρονομικό, φορολογικό, ασφαλιστικό, υγειονομικό, συνταξιοδοτικό, προνοιακό και εργασιακό επίπεδο. Υπό το πρίσμα αυτό, είναι ευπρόσδεκτη η θετική ανταπόκριση του Υπουργείου στην πρόταση να μελετηθούν οι παράμετροι μιας τέτοιας ρύθμισης για τα ομόφυλα ζευγάρια. Προσοχή όμως. Το Υπουργείο προσανατολίζεται σε κλιμακωτή ρύθμιση του θέματος, δηλαδή άμεση αναγνώριση της συμβίωσης ετεροφύλων και μελλοντική μελέτη (όπου ελλοχεύει ο κίνδυνος παραπομπής στις ελληνικές καλένδες) της συμβίωσης ομοφύλων. Με τον τρόπο αυτόν η πολιτεία θεσμοθετεί σήμερα μια διάκριση σε βάρος μιας κατηγορίας συμπολιτών μας και τους υπόσχεται πως ίσως η διάκριση αυτή αρθεί αύριο. Μια τέτοια εξέλιξη πρέπει να αποφευχθεί.

Εντέλει, η πατερναλιστικού τύπου ηθική καθοδήγηση στον τρόπο που διάγουμε τον αυστηρά ιδιωτικό μας βίο είναι  αναμενόμενη όταν εκπορεύεται από έναν θεσμό όπως η εκκλησία. Δεν είναι όμως θεμιτό να διεκδικεί αυτόν το ρόλο μια δημοκρατική πολιτεία.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Όσο διαρκούσαν οι αντιπαραθέσεις γύρω από το βιβλίο Ιστορίας της Στ΄ Δημοτικού, με τη γνωστή κατάληξη, η αναθεώρηση του διδακτικού εγχειριδίου Θρησκευτικών της Β΄ Λυκείου έδειχνε έναν δρόμο τελείως διαφορετικό. Οι Χριστιανοί Μάρτυρες του Ιεχωβά Ελλάδας είχαν προσφύγει στο Συνήγορο του Πολίτη διαμαρτυρόμενοι για ανακριβή παρουσίαση του δόγματός τους και μειωτικούς χαρακτηρισμούς σε βάρος τους. Κατόπιν τοποθέτησης της Ανεξάρτητης Αρχής, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο επανεξέτασε το βιβλίο και κατέληξε στη διόρθωση συγκεκριμένων τμημάτων του στην τρέχουσα έκδοση του 2007. Ενδεικτικά, οι Μάρτυρες του Ιεχωβά δεν κατατάσσονται πια στα παραθρησκευτικά φαινόμενα αλλά στις νέες θρησκευτικές διδασκαλίες. Δεν αναφέρεται πως ο ιδρυτής του δόγματος ήταν «πλούσιος αμερικανός έμπορος» (σε τι αποσκοπούσε άραγε η αναφορά;). Υποτιμητικές φράσεις όπως «οργανωμένη προπαγάνδα», «αντιστρατεύονται το ισχύον κοινωνικό και εθνικό σύστημα», «λαθεμένη πίστη», «προπαγανδιστική και προσηλυτιστική κινητοποίηση αντίθετη προς το Σύνταγμα», «απευθύνονται σε ανθρώπους με ασταθή πίστη και ελλιπή ενημέρωση» και υπαινιγμοί περί οικονομικών κινήτρων των Μαρτύρων του Ιεχωβά απαλείφθηκαν.

Δεν θα μνημονευόταν ίσως αυτή η εξέλιξη σε μια άλλη χώρα. Η επιτυχής έκβαση μιας τέτοιας υπόθεσης στην Ελλάδα αποτελεί όμως ένα σημαντικό μάθημα προς πολλές κατευθύνσεις. Κατά πρώτον, μια θρησκευτική κοινότητα που αισθάνεται πως αδικείται απαιτείται να έχει πρόσβαση σε ταχείες διαδικασίες αποκατάστασης της νομιμότητας. Δεύτερον, εσχάτως οι Ανεξάρτητες Αρχές δέχονται επιθέσεις και επιχειρείται να απαξιωθούν (ακόμα και μέσω μιας αδιανόητης ομηρίας που έγκειται στην αέναη μη ανανέωση της θητείας χωρίς όμως και αντικατάστασή τους). Γι’ αυτό ακριβώς είναι πολυσήμαντο μήνυμα οι επιτυχείς παρεμβάσεις τους. Τρίτον, μετά την ήττα των θεμελιωδών αρχών που πρέπει να διέπουν μια συντεταγμένη πολιτεία με τη συνοπτική «εκτέλεση» του βιβλίου Ιστορίας δια υπουργικής απόφασης, οφείλουμε να εμμείνουμε στην ανάγκη τήρησης των προβλεπόμενων διαδικασιών τις οποίες έθεσε σε κίνηση ο Συνήγορος του Πολίτη. Δεν είναι πολυτέλεια οι προβλεπόμενες διαφανείς διαδικασίες, είναι στοιχειώδης εγγύηση για την αποτελεσματική λειτουργία των εκπαιδευτικών θεσμών και το συνδυασμό του επιστημονικού κύρους με το δημόσιο έλεγχο.

Έχουμε και άλλοτε υποστηρίξει το ουδετερόθρησκο αλλά όχι αποθρησκειοποιημένο σχολείο. Ακόμα όμως και σε ένα σχολείο που επιλέγει τον κατηχητικό, ομολογιακό χαρακτήρα διδασκαλίας των θρησκευτικών, δεν έχει χώρο η απαξίωση άλλων δογμάτων. Όσα μπορεί να λέγονται σε ένα κατηχητικό ή σε ένα ναό, ως κριτική σε άλλες θρησκείες στο πλαίσιο της ενίσχυσης του θρησκευτικού φρονήματος των πιστών, δεν έχουν θέση στη δημόσια εκπαίδευση. Ακόμα περισσότερο, η επισήμανση δογματικών διαφορών δεν μπορεί να απολήγει σε αμφισβήτηση της προσωπικότητας και της νομιμοφροσύνης των ετερόδοξων πολιτών. Το σχολείο είναι πεδίο ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας του παιδιού, χώρος καλλιέργειας του σεβασμού στην ετερότητα και επικοινωνίας των θρησκευτικών και άλλων κοινοτήτων.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Πρόσφατα στην Κοπεγχάγη συναντήθηκαν εκπρόσωποι Ευρωπαϊκών και Αραβικών θεσμών προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου, επιδιώκοντας να χτίσουν γέφυρες επικοινωνίας. Έξω από το κτίριο είχαν συγκεντρωθεί μερικές δεκάδες Δανοί που διατράνωναν την αντίθεσή τους στην παρουσία μουσουλμάνων στη χώρα. Κάποιος θα μπορούσε απλώς να χαρακτηρίσει την αντίδραση ρατσιστική, τους διαδηλωτές γραφικούς, το συμβάν μεμονωμένο. Θα πρέπει όμως να λάβει υπόψη του πως στη Δανία ζει μεγάλος μεταναστευτικός πληθυσμός. Στην πόλη του Μάλμε πάνω από τα μισά παιδιά που γεννιούνται παίρνουν το όνομα Μοχάμεντ. Το ακροδεξιό κόμμα απέσπασε 10% διακηρύσσοντας «έξω οι ξένοι». Καλό είναι λοιπόν να ακούμε με προσοχή κάθε τέτοια έκφραση ξενόφοβης δυσφορίας ακριβώς γιατί αποτυπώνει ένα σοβαρό ρεύμα σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Ας μην ξεχνάμε εξάλλου πως στη Δανία άναψε η φωτιά για τα σκίτσα του Μωάμεθ που σάρωσε τον μισό πλανήτη. Η αμοιβαία κατανόηση έχει όρια και μάλιστα στενά. Σε πολλές δυτικές χώρες με δημοκρατική παράδοση, ένα τοξικό κοκτέιλ προκαταλήψεων και άγνοιας για την αραβική κουλτούρα οδηγεί στην αναζωπύρωση εξτρεμιστικών απόψεων ενώ η πνευματική ελίτ οχυρώνεται πίσω από την ελευθερία λόγου με τρόπο αυτάρεσκο και ενίοτε αυτιστικό. Ταυτόχρονα, το πολύτιμο για εμάς «ευρωπαϊκό κεκτημένο» που κατοχυρώνει την κριτική, σατιρική αντιμετώπιση συμβόλων της θρησκευτικής εξουσίας, σε πολλές αραβικές χώρες θεωρείται ευθεία επίθεση κατά της απαραβίαστης ιερής σφαίρας και οι υπέρ της θεοκρατίας φωνές δυναμώνουν. Είμαστε λοιπόν αντιμέτωποι με μια υπεραπλούστευση, μια βαθιά πόλωση.

Στην  Κοπεγχάγη διαπιστώσαμε τις δυσκολίες του διαπολιτισμικού διαλόγου. Οι  ευρωπαίοι στιγματίσαμε τις διακρίσεις λόγω φύλου, φυλής ή καταγωγής στις χώρες μας.  Αρκετοί άραβες εντόπισαν τις ίδιες διακρίσεις. Στις χώρες μας όμως πάλι, όχι στις δικές τους. Οι σοβαρότατες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποσιωπώνται από τους άραβες και το εν μέρει δικαιολογημένο αίσθημα του αδικημένου κινδυνεύει να γίνει μόνιμο σύνδρομο αμυντικής ωραιοποίησης της «αραβικότητας» συλλήβδην. Έτσι όμως φτάνουμε να μην υπάρχει κοινή γλώσσα και συνεννόηση ακόμα και για βασικές έννοιες.

Ο διάλογος πρέπει να είναι διαρκής και ανοιχτός. Σε μια επόμενη κρίση, σαν αυτή των σκίτσων, όσοι περισσότεροι αποστασιοποιηθούν από τη θεωρία περί σύγκρουσης πολιτισμών τόσο το καλύτερο. Οι  αποκλειστικοί αντιπρόσωποι της μιας και μόνης αλήθειας, εκείνοι που δεν έχουν αντικρίσει με θάρρος το πραγματικό τους πρόσωπο στον καθρέφτη, είναι πάντα οι πρώτοι που πυροδοτούν την ένταση. Η πρόκλησή μας  είναι οι νηφάλιες φωνές να διαλέγονται και όταν χρειάζεται να ακούγονται δυνατά, υπερασπίζοντας μια κοινή βάση αξιών που πρέπει να χτίσουμε.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Τα περισσότερα κείμενα δημοσιεύονταν ως επιφυλλίδες στα ΝΕΑ μέχρι το καλοκαίρι του 13. Τα υπόλοιπα βλέπουν το φως κατευθείαν στο blog. Η πάνω φωτό είναι από την καμπάνια της Διεθνούς Αμνηστίας Use your freedom to write wrongs

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Τα καθαρά χέρια

Ας μιλήσουμε καθαρά

Λεξεις κλειδια

Άγιος Παντελεήμονας Ακροδεξιά Αριστερά Βαλκάνια Βουλή Βουλγαράκης Γάζα Δήμος Αθηναίων Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας Δεκέμβριος Διεθνής Αμνηστία ΕΕΔΑ ΕΛΑΣ Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου ΗΠΑ Ισλάμ Ισραήλ Κίνα Κακλαμάνης Καμίνης Καρατζαφέρης ΛΑΟΣ Λοβέρδος ΜΚΟ ΜΜΕ ΟΗΕ Ολυμπιακοί Σαμαράς ΣτΕ Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Συνήγορος του Πολίτη Χριστόδουλος Χρυσή Αυγή ανήλικοι ανθρωπισμός απαγωγές αστυνομία αστυνομική βία βία βασανιστήρια διακρίσεις διαμαρτυρία διαφάνεια διεθνή εθελοντισμός εθνικισμός εκκλησία εκλογές εκπαίδευση ελευθερία έκφρασης εργασιακά θανατική ποινή θρησκεία θρησκευτική ελευθερία ιθαγένεια κάμερες κρίση μειονότητες μετανάστες μνημόνιο περιβάλλον προσωπικά δεδομένα πτήσεις CIA ρατσισμός ρατσιστική βία ρατσιστικός λόγος σεξουαλικός προσανατολισμός σχολείο σωφρονισμός τράφικιν τρομοκρατία φυλακές φύλο χούντα όπλα