You are currently browsing the tag archive for the ‘διαφάνεια’ tag.

Margot_Kaessmann_BM_907966gΕπικεφαλής της Προτεσταντικής Εκκλησίας στη Γερμανία είναι για πρώτη φορά γυναίκα και μάλιστα χωρισμένη μητέρα τεσσάρων παιδιών. Μια τέτοια επιλογή όχι μόνο δεν προκαλεί τα ήθη αλλά θεωρείται ότι ίσως φέρει ανάσχεση της διαρροής των πιστών. Αυτή η διαρροή σχετίζεται με την αύξηση της ετήσιας εισφοράς, του θρησκευτικού φόρου, αφού η εκκλησία συντηρείται από τις εισφορές των πιστών, δεν είναι κρατικοδίαιτη. Ας σημειωθεί ότι η ίδια η εκκλησία ανακοίνωσε επισήμως –αποθέωση διαφάνειας- πως 160.000 άνθρωποι ζήτησαν να διαγραφούν από τους καταλόγους το 2008, έναντι 130.000 το 2007. Τι να πρωτοσχολιάσει κανείς; Δυστυχώς, ούτε μία αναλογία δε μπορεί να βρεθεί με τα εν Ελλάδι ισχύοντα.
Ας μείνουμε στο θέμα του φύλου. Η επιλογή μιας γυναίκας με ιδιαίτερη ευφράδεια και ισχυρή δημόσια παρουσία δεν είναι μόνο θέμα «εκκλησιαστικού μάρκετινγκ». Φανερώνει επίσης ότι ο «σκανδαλισμός» δεν προκαλείται από την προσαρμογή στη ζωντανή πραγματικότητα και τις ανάγκες της. Αντίθετα, είναι η «Ηθική της ηθικολογίας» που προκαλεί σκανδαλισμό και κρύβει σκάνδαλα. Το γνωρίζουν αυτό οι εκκλησιαστικοί οργανισμοί, τόσο στην Εσπερία όσο και εδώ. Ο αποκλεισμός των γυναικών, ακόμα και από ρόλους που δε σκοντάφτουν σε δογματικά ασυμβίβαστα, στέλνει λάθος μηνύματα και αναιρεί το χριστιανικό «ουκ ένι άρσεν και θήλυ».
tina-bribiliΤην ίδια ώρα, κυριακάτικο ταμπλόιντ κάνει «πρώτο θέμα» την Υπουργό Περιβάλλοντος: «Ενώ η Τίνα κάνει πασαρέλα οι οικοπεδοφάγοι οργιάζουν στα καμένα». Πολλοί συσχετίζουν την επίθεση με τα κατασκευαστικά συμφέροντα των ιδιοκτητών της εφημερίδας. Ανεξαρτήτως ερμηνείας, τα υπαινικτικά σχόλια για την εμφάνιση και τις προσωπικές επιλογές της υπουργού δε θα γίνονταν αν ήταν άντρας και ιδίως από πολιτικό τζάκι. Ο υφέρπων σεξισμός δείχνει πόσο απέχουμε από μια δημοκρατία της πλήρους ισότητας. Στη χώρα μας υπάρχει μια γυάλινη οροφή στην εξέλιξη των γυναικών. Και μολονότι αποτιμάται θετικά η είσοδος περισσότερων γυναικών στην κυβέρνηση, το μεγάλο ζητούμενο είναι άλλο: η σταδιακή άρση των αόρατων φραγμών που κρατούν τις γυναίκες μακριά από θέσεις λήψης αποφάσεων. Η διαδικασία αυτή απαιτεί πολλές, μικρότερες αλλά δυσκολότερες, μάχες.
Από την άλλη, είμαστε πολύ κοντά στην ανάδειξη γυναίκας στην θέση του επικεφαλής της αξιωματικής αντιπολίτευσης και μελλοντικού διεκδικητή της πρωθυπουργίας. Θετική εξέλιξη, υπό μια διευκρίνιση: όπως ακριβώς δεν μπορεί το φύλο να αποτελεί λόγο αποκλεισμού, έτσι δεν μπορεί να αποτελεί και λόγο επιλογής, αν δε συνοδεύεται από ουσιαστικό λόγο και έργο. Η νέα γερμανίδα Αρχιεπίσκοπος, διαβάζουμε, έχει στο ενεργητικό της πλούσιο ποιμαντορικό έργο. Κάνει μαχητικά σχόλια για κάθε πολιτικό ή κοινωνικό ζήτημα, δραστηριοποιείται στο ζήτημα της οικουμενικής συνεννόησης και στο πρόβλημα της φτώχειας στις πλούσιες κοινωνίες. Με άλλα λόγια, δεν είναι όλα θέμα μάρκετινγκ.

Το ζήτημα της διαχείρισης των κονδυλίων του Υπουργείου Πολιτισμού δεν έκλεισε με την πτώση του Γενικού Γραμματέα. Δικαίως προκάλεσε λοιπόν έκπληξη η απορία του Πρωθυπουργού που διερωτήθηκε στη ΔΕΘ τι προκάλεσε τόσο θόρυβο. Ο ειδικός λογαριασμός του ΥΠΠΟ περιλαμβάνει ποσά 300 εκατ. ευρώ, δηλαδή αντίστοιχα με τον τακτικό του προϋπολογισμό. Η διαχείριση αυτού του ποσού με διαδικασίες «ευέλικτες» αποτελεί έναν πειρασμό τον οποίο ελάχιστοι απέφυγαν. Εννοούμε τον πειρασμό άσκησης κοµµατικής ή προσωπικής πολιτικής μέσω της επιχορήγησης σε συλλόγους ή Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις της ιδιαίτερης πατρίδας ή του κοινωνικού και πολιτικού περιβάλλοντος των εκάστοτε κυβερνητικών στελεχών.

Δεν αποτιμούμε με όρους κομματικούς αυτήν την πρακτική. Άλλωστε η διαφάνεια ποτέ δεν χαρακτήριζε τις συγκεκριμένες χρηματοδοτήσεις και το γνωρίζουν καλά οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ του εθελοντισμού. Το πελατειακό κράτος εργαλειακά χρησιμοποιεί το όπλο των επιχορηγήσεων για να ελέγξει το χώρο των οργανώσεων. Αποτέλεσμα είναι ο εκμαυλισμός ορισμένων παλαιών ΜΚΟ, η εμφάνιση πολλών νέων που στήθηκαν εξαρχής με σκοπό την απορρόφηση αυτών των κονδυλίων και η σπίλωση των υπολοίπων που ουδεμία σχέση είχαν με τέτοιες πρακτικές αλλά δυστυχώς πολλά ΜΜΕ και μέρος της κοινής γνώμης τις εξομοιώνει με τις προηγούμενες.

Στις τελευταίες απευθύνεται κυρίως αυτή η επιφυλλίδα. Στα μέλη, τους υποστηρικτές και τα στελέχη τους, στον χώρο που επέδειξε πολλή δημιουργική φαντασία και ευαισθησία τα τελευταία χρόνια. Δυστυχώς αυτό το τεράστιο ηθικό κεφάλαιο εξαργυρώνεται από αλεξιπτωτιστές. Για τούτο οφείλουν οι καταξιωμένες ΜΚΟ που πορεύτηκαν πάντα με γνώμονα τις ιδρυτικές τους αρχές να περιχαρακώσουν το χώρο τους και να αποτελέσουν παράδειγμα για όσες επιθυμούν να κάνουν το ίδιο. Οφείλουν να καταδείξουν πως εκτιμούν βαθύτατα την εμπιστοσύνη του κοινού, δεν τη θεωρούν δεδομένη και είναι αφοσιωμένες στη διατήρηση και την εμβάθυνση αυτής της εμπιστοσύνης. Έχουμε λοιπόν ανάγκη και στη χώρα μας από έναν καταστατικό χάρτη λογοδοσίας για τον μη κερδοσκοπικό χώρο, στα πρότυπα εκείνου που υπέγραψαν πέρυσι 11 από τις κυριότερες διεθνείς οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, το περιβάλλον και την κοινωνική ανάπτυξη. Ο καταστατικός χάρτης λογοδοσίας πρέπει να διατυπώνει αξίες και αρχές λειτουργίας, να καλύπτει τη χρηστή διοίκηση και διαχείριση, τη δεοντολογική εξεύρεση πόρων, την ανεξαρτησία, την αποτελεσματικότητα, τη διαφάνεια. Ένα πρώτο βήμα είναι η δημοσιοποίηση των οικονομικών και άλλων τους στοιχείων (όπως από χρόνια αρκετές κάνουν). Τα στοιχεία αυτά δικαιούται να γνωρίζει άλλωστε κάθε ενεργός πολίτης πριν αποφασίσει να καταθέσει τον οβολό ή τη δράση του. Έτσι, οι γνήσιες κινήσεις πολιτών θα κρατήσουν τις αναγκαίες αποστάσεις από τα νεοπαγή εργολαβικά γραφεία κρατικών προγραμμάτων που χαρακτηρίζονται από έλλειψη εθελοντικής βάσης, απουσία δημοκρατικού ελέγχου, εξάρτηση από θεσμικούς πόρους, αδιαφάνεια.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ


Ένα πολιτικό κόμμα δηλώνει πως δε δέχεται κρατικό έλεγχο στις πηγές των εσόδων του. Δηλώνει ακόμα ότι οι δραστηριότητες για την εξεύρεση των αναγκαίων για τη λειτουργία του πόρων υπάγονται μόνο στον έλεγχο των μελών του, των κομματικών οργάνων και της κοινωνικής τάξης που υπηρετεί. Η δήλωση γεννά μερικές προσωπικές σκέψεις. Μπορεί κανείς κάλλιστα να μην είναι κατ’ αρχήν αντίθετος με την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας από τα κόμματα. Στο κάτω κάτω, προτιμότερο αυτό από την εισροή άδηλων ποσών με υπόγειες διαδρομές από άγνωστους επιχειρηματίες στα κομματικά ταμεία. Το αν η επιχειρηματική δραστηριότητα είναι συμβατή με τους διακηρυγμένους σκοπούς και την ιδεολογία του κόμματος είναι εκτός του πεδίου αυτής της στήλης και πάντως κρίνεται πρωτίστως από τα μέλη του κόμματος και ευρύτερα από το εκλογικό σώμα. Αρκεί όμως οτιδήποτε αφορά τη δραστηριότητα αυτή (όροι ανάληψης έργων, κρατικές προμήθειες, εργασιακό καθεστώς όσων απασχολούνται εκεί) να είναι δημόσια γνωστό και υπό την κρίση του καθενός και όχι μόνο των οργάνων του κόμματος. Η δήλωση λοιπόν περί μη ελέγχου δεν αντέχει σε σοβαρή κριτική με κριτήρια τη διαφάνεια και τη λογοδοσία. Βέβαια είναι παγκοίνως γνωστό ότι στο σημείο αυτό όλα ανεξαιρέτως τα κόμματα είναι εκτεθειμένα: παρά τις αποκαλύψεις περί παράνομης χρηματοδότησης επιμένουν να μη δημοσιοποιούν τα οικονομικά τους στοιχεία.

Τις ίδιες μέρες η εκκλησία υποβάλλει επίσημο αίτημα για τη μετατροπή ενός μοναστηριού σε ειδικό χώρο σωφρονισμού για ιερείς. Η συνταγματικότητα μιας τέτοιας ρύθμισης είναι συζητήσιμη. Άλλες συνέπειες έχει η κατάχρηση για έναν εφοριακό υπάλληλο και άλλη για έναν κληρικό; Ποιες σωφρονιστικές ανάγκες εξυπηρετεί η διαφορετική μεταχείριση των κρατουμένων κληρικών; Δεν είναι βέβαιο ότι κάτι τέτοιο θα δημιουργούσε όχι απλώς έναν άλλο χώρο κράτησης αλλά ένα ιδιότυπο προνομιακό καθεστώς έκτισης της ποινής; Με τη λογική αυτή, γιατί αύριο να μη συζητήσουμε για φυλακές δικαστών, πανεπιστημιακών ή πολιτικών; Εξάλλου, θα διεκδικούσαν άραγε οι λειτουργοί της κρατούσας εν Ελλάδι θρησκείας την ίδια διακριτική μεταχείριση αν δε βρισκόταν στον Κορυδαλλό Ορθόδοξος ιεράρχης αλλά λειτουργός άλλου δόγματος καταδικασμένος για κακουργήματα;

Το πρόβλημα και στις δυο περιπτώσεις έχει να κάνει με το μήνυμα που στέλνουν στην κοινωνία θεσμοί οι οποίοι κατ’ εξοχήν οφείλουν να δρουν παιδαγωγικά και να αποτελούν υποδείγματα διαφάνειας και λογοδοσίας. Η επιδίωξη οποιουδήποτε ειδικού καθεστώτος, η αυτοεξαίρεση από το δημόσιο έλεγχο, κάθε αίτημα για ιδιότυπη ασυλία υπονομεύουν το ήδη κλονισμένο κλίμα δημόσιας εμπιστοσύνης και επιβαρύνουν την ήδη ασθενική λειτουργία των θεσμών.

Δυο όψεις του τρέχοντος πολιτικοδημοσιογραφικού σκανδάλου παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η πρώτη έχει ήδη αναδειχθεί: ορισμένοι δημοσιογράφοι εξευτελίζουν συστηματικά την ανθρώπινη αξιοπρέπεια την ίδια ώρα που διεκδικούν ρόλο τιμητή και τιμωρού των κακώς κειμένων. Δεν προκαλεί έκπληξη η αποκάλυψη της διαπλοκής αυτών των δημοσιογράφων με τα παράκεντρα εξουσίας που ως διαπρύσιοι κήρυκες της εντιμότητας κατακεραύνωναν. Και πάντως δε δικαιούνται να υποκρίνονται τους έκπληκτους όσοι παράγοντες της δημόσιας ζωής διαγκωνίζονταν στις τηλεοπτικές ζούγκλες.

Η δεύτερη όψη σχετίζεται με την οικονομική πλευρά του σκανδάλου, είναι όμως αμιγώς πολιτική. Πρόκειται για τις καταγγελίες πως μεγάλο μέρος των κονδυλίων του Υπουργείου Πολιτισμού διοχετευόταν με αδιαφάνεια σε Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις. Το γεγονός αυτό τροφοδότησε εκ νέου μια γενικευμένη προσπάθεια απαξίωσης των «περίφημων» ή των «λεγόμενων» ΜΚΟ, όπως συχνά τις αποκαλούν μερικοί αρθρογράφοι. Αυτή η απόπειρα μας αφορά εξίσου με τον δημοσιογραφικό οχετό που μας πνίγει. Δικαιούται φυσικά οποιοσδήποτε να κρίνει την παρουσία των ΜΚΟ. Οφείλει όμως να το κάνει τεκμηριωμένα, να είναι συγκεκριμένος. Δε δικαιούται να θέτει όλες τις ΜΚΟ συλλήβδην στον ίδιο παρονομαστή. Από τη μια βρίσκονται τα κρατικοδίαιτα μορφώματα, όπως η «Αλληλεγγύη» της Εκκλησίας (βαρύτατες σε βάρος της οι καταγγελίες για απορρόφηση και κακοδιαχείριση κρατικών εκατομμυρίων) και τα «Μη Κυβερνητικά» γραφεία διαχείρισης προγραμμάτων που σιτίζονταν στη δεκαετία του ‘90 στα υπόγεια του Υπουργείου Εξωτερικών και μετακόμισαν όπως φαίνεται στο Υπουργείο Πολιτισμού. Από την άλλη όμως υπάρχουν οι πραγματικές κινήσεις ενεργών πολιτών που δρουν με τρόπο εξόχως πολιτικό, τηρούν καταστατικές αρχές, λογοδοτούν. Πώς λοιπόν αποκαλούνται «λεγόμενες» ΜΚΟ οι περιβαλλοντικές κινήσεις που παλεύουν να σώσουν το χώρο του πρώην αεροδρομίου στο Ελληνικό από την οικοδομική μανία κράτους και ιδιωτών; Πώς απαξιώνονται οι εθελοντές γιατροί που παρέχουν υπηρεσίες υγείας σε άπορους και μετανάστες; Πώς ακυρώνονται οι ομάδες πολιτών των ακριτικών νησιών που σπεύδουν να προστατεύσουν θαλασσοπνιγμένους μετανάστες από την απειλή βίαιης επαναπροώθησης;  Είναι «δήθεν» ΜΚΟ τα μέλη της Διεθνούς Αμνηστίας που βγήκαν στους δρόμους απαιτώντας να κλείσει το Γκουαντάναμο και η Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου που φώναξε «Φτάνει πια!» για τον δημοσιογραφικό και πολιτικό οχετό των ημερών;

Κανείς δεν αρνείται πως υπάρχει τεράστιο ζήτημα με τα κονδύλια προς ΜΚΟ. Όσοι άλλωστε δραστηριοποιούμαστε σε αυτό το πεδίο από χρόνια επισημαίνουμε πως μέρος του πολιτικού προσωπικού της χώρας κατασκεύασε ή ανέχτηκε μια πλατφόρμα αδιαφανούς απορρόφησης κρατικών πόρων και επηρεασμού της κοινής γνώμης. Ας είναι όμως σαφές πως αυτό το πλέγμα αδιαφάνειας ποτέ δεν περιλάμβανε τις πραγματικά ανεξάρτητες οργανώσεις πολιτών και η αποκάλυψή του δεν θα επιτρέψουμε να οδηγήσει στη σπίλωσή τους.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Ο μη κυβερνητικός χώρος, όπου συμμετέχουν και δρουν εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως, βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο αντιθέσεων. Ορισμένοι σχολιαστές καταγγέλλουν συλλήβδην τις «περιώνυμες ΜΚΟ» ως πέμπτη φάλαγγα της παγκοσμιοποίησης, παραμάγαζο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Αφελέστατη θέση που βουλιάζει στην ίδια την αυθαίρετη γενίκευσή της. Εξίσου αφελής όμως είναι και η αποθέωση των ΜΚΟ, η αναγωγή τους σε δήθεν αποκλειστικό φορέα ανανέωσης της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Όποιοι επικαλούνται σφυγμομετρήσεις (που λένε πως η κοινή γνώμη εμπιστεύεται πολύ τις ΜΚΟ και καθόλου τα κόμματα) δε σκέφτονται τι θα γινόταν αν οι ΜΚΟ διαχειρίζονταν το πολιτικό σύστημα και τα κόμματα ανέπτυσσαν ανθρωπιστική δράση. Άλλοι εσχάτως επιδιώκουν προσωπικό όφελος από το ηθικό κεφάλαιο των ΜΚΟ και αναλαμβάνουν αυτόκλητοι εκπρόσωποί τους.

Πριν από μήνες οι επικεφαλής 11 από τις κυριότερες διεθνείς οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, το περιβάλλον και την κοινωνική ανάπτυξη υπέγραψαν δημοσίως τον πρώτο παγκόσμιο καταστατικό χάρτη λογοδοσίας για τον μη κερδοσκοπικό χώρο. Επιδιώκουν να καταδείξουν πως εκτιμούν βαθύτατα την εμπιστοσύνη του κοινού, ότι δεν την θεωρούν δεδομένη και ότι είναι αφοσιωμένες στη διατήρηση και την εμβάθυνση αυτής της εμπιστοσύνης. Οι οργανώσεις είναι οι Διεθνής Αμνηστία, ActionAid, Διεθνής Συμμαχία CIVICUS για τη Συμμετοχή των Πολιτών, Διεθνής Καταναλωτών, Greenpeace, Oxfam, Διεθνής Συμμαχία Σώστε τα Παιδιά, Survival International, Διεθνής Ομοσπονδία Terre des Hommes, Διεθνής Διαφάνεια και Παγκόσμια ΧΑΝ.

Ο καταστατικός χάρτης λογοδοσίας διατυπώνει αξίες και αρχές λειτουργίας. Καλύπτει τη χρηστή διοίκηση και διαχείριση, τη δεοντολογική εξεύρεση πόρων. Κάνει επίσης ρητή αναφορά στον σεβασμό οικουμενικών αρχών (όπως η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου), την ανεξαρτησία, την αποτελεσματικότητα, τη μη διάκριση, και τη διαφάνεια. Τονίζει την ανάγκη υπεύθυνου δημόσιου λόγου και ακρίβειας των πληροφοριών. Ιδιαίτερη σημασία έχει όμως πως καταγράφονται οι συμμέτοχοι, όλοι εκείνοι στους οποίους οι ΜΚΟ δηλώνουν υποχρεωμένες να λογοδοτούν για τη δράση τους: οι λαοί και οι μελλοντικές γενεές, τα δικαιώματα των οποίων επιδιώκουν να προστατεύσουν και να προαγάγουν. Τα οικοσυστήματα, τα οποία δεν μπορούν να μιλήσουν ή να υπερασπιστούν τον εαυτό τους. Μέλη και υποστηρικτές, επαγγελματικά στελέχη και εθελοντές. Οι οργανισμοί και τα άτομα που συνεισφέρουν χρηματικούς πόρους, αγαθά ή υπηρεσίες. Οι οργανισμοί-εταίροι των οποίων τις πολιτικές, τα προγράμματα ή τη συμπεριφορά επιθυμούν να επηρεάσουν. Τα μέσα ενημέρωσης και το κοινό εν γένει.

Η σημασία της πρωτοβουλίας είναι μεγάλη καθώς η δημόσια λογοδοσία παραμένει ζητούμενο διεθνώς. Έρχεται μάλιστα σε μια εποχή που ο μη κερδοσκοπικός χώρος γίνεται αντικείμενο εξονυχιστικού ελέγχου, τόσο από εκείνους που θέλουν την άνθησή του, όσο και από όσους επιδιώκουν να υπονομεύσουν το κύρος του.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

H προεκλογική επίσκεψη του νυν Πρωθυπουργού συνοδεία τηλεοπτικών συνεργείων στα γραφεία Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης και οι συνεχείς αναφορές του Προέδρου του ΠΑΣΟΚ στο ρόλο των ΜΚΟ και τη συμμετοχική δημοκρατία φανερώνουν μια επένδυση (ευκαιριακή ή μονιμότερη) στο πολιτικό κεφάλαιο των ΜΚΟ. Είναι άλλωστε γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα κατάφερε να μειώσει τη διαφορά που τη χώριζε από άλλες δυτικές κοινωνίες, αναφορικά με το βαθμό συμμετοχής των πολιτών σε εθελοντικές πρωτοβουλίες. Είναι λοιπόν δεδομένο το ενδιαφέρον για τη δυναμική του χώρου αυτού.

Η αύξηση της συμμετοχής συνεπέφερε και την αμήχανη αντίδραση πολλών άλλων φορέων εξουσίας ή άσκησης πολιτικής. Τα συνδικάτα και τα πολιτικά κινήματα χρειάστηκαν αρκετά χρόνια για να βγουν από τα τείχη τους και να αντιληφθούν ότι η δυναμική των ΜΚΟ μπορεί να είναι μια πρόκληση για νέου τύπου δράση, αλλά και για συνεργασίες, όταν κάτι τέτοιο παρουσιάζει αμοιβαίο ενδιαφέρον. Το κράτος από τη μεριά του, παρουσιάζεται δυσκίνητο και αρνητικό όταν γίνεται αποδέκτης της δράσης των ΜΚΟ, αλλά δεν είναι καθόλου επιφυλακτικό όταν καθιστά την ανθρωπιστική δράση εργαλείο εξωτερικής πολιτικής. Ενδεικτική η πρόσφατη δήλωση του υφυπουργού Εξωτερικών πως «τα προγράμματα διεθνούς αναπτυξιακής συνεργασίας που υλοποιούνται από τις ΜΚΟ αποτελούν μέρος της διπλωματίας και ουσιαστικό εργαλείο της εξωτερικής πολιτικής». Δυστυχώς, η διοίκηση έχει επιλέξει την προνομιακή σχέση με τις ΜΚΟ υλοποίησης κρατικών προγραμμάτων.

Καθόλου τυχαία, αυτές οι ΜΚΟ αποκαλούνται «προτζεκτάδικα». Το φαινόμενο άλλωστε δεν είναι μόνο ελληνικό. Μόνο που εδώ, η ταχεία ανάπτυξή τους έφερε πολύ γρήγορα στην επιφάνεια τις αδυναμίες αυτού του τύπου οργανώσεων: έλλειψη εθελοντικής βάσης και δημοκρατικού ελέγχου, εξάρτηση από θεσμικούς πόρους, αδιαφάνεια. Θα ήταν λάθος να θεωρηθούν απλώς εσωτερικά προβλήματα ορισμένων ΜΚΟ. Αυτό που διακυβεύεται, είναι η ίδια η κοινωνία των πολιτών. Εξάλλου, σε μια χώρα με λειψή παράδοση στον τομέα αυτό, οι λέξεις εύκολα χάνουν το νόημά τους. Αυτός λοιπόν ο ενδιάμεσος χώρος συμμετοχικής άσκησης πολιτικής μεταξύ κράτους και κεφαλαίου δε μπορεί να δομείται και να αναπτύσσεται με λογική και κανόνες εργολαβικών γραφείων. Στο κάτω κάτω, αν το κράτος θέλει να ασκήσει κοινωνική πολιτική με αναθέσεις προγραμμάτων, ας το κάνει ανοιχτά. Προς τι το πρόθεμα «Μη Κυβερνητικός» για τους εταίρους του;

Όσο τα πολιτικά κόμματα γενναιόδωρα τονίζουν τη σημασία των ΜΚΟ, εμείς δεν εγκαταλείπουμε την καχυποψία μας. Θα ήταν αφέλεια να πιστέψουμε ότι οι κρατικοδίαιτες οργανώσεις θα γίνουν φορείς ανανέωσης της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Κι αν η ελληνική κοινωνία θέλει να γίνει κοινωνία πολιτών, μόνο μέσα από πραγματική συμμετοχή σε κινήσεις ζωντανές και ανεξάρτητες θα το καταφέρει. Με ρήξεις. Όχι με αναθέσεις.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Σε συνέχεια του σημειώματος της προηγούμενης εβδομάδας, όπου αναφερθήκαμε στα φαινόμενα γιγαντισμού των ΜΚΟ, στους μηχανισμούς ελέγχου που έχει δημιουργήσει η πολιτεία με εργαλείο την κρατική χρηματοδότηση και στην καχυποψία που προκάλεσε ο προσεταιρισμός στελεχών των ΜΚΟ με δέλεαρ πολιτικές θέσεις, είναι χρήσιμες ορισμένες ακόμα σκέψεις.

Ένας μόνιμος κίνδυνος για κάθε οργάνωση που απευθύνεται στο κοινό για να αντλήσει υποστήριξη και πόρους είναι η πίεση από το ίδιο το κοινό. Η κυριαρχία της εικόνας διαμορφώνει όχι μόνο τις ειδήσεις αλλά και τη συνείδηση της κοινής γνώμης. Στις περιπτώσεις αυτές, συχνά οι κανόνες δράσης μιας ΜΚΟ υποκύπτουν μπροστά στην ανάγκη να ανταποκριθεί στην πίεση του κόσμου που θέλει να βοηθήσει «εδώ και τώρα». Αν η ανθρωπιστική οργάνωση δεν προτάξει την αποτελεσματικότητα (όπως στη Γαλλία οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα που ανακοίνωσαν ότι δεν δέχονται άλλα χρήματα για τα θύματα του τσουνάμι, γιατί τα 40 εκ. που είχαν συλλέξει υπερκάλυπταν τις επιχειρησιακές τους δυνατότητες), τότε άγεται και φέρεται από το κυνήγι του «τηλεοπτικού ανθρωπισμού». Το παράδειγμα των δωρεών που συνέλεγε μεγάλη ΜΚΟ για τα θύματα του πολέμου στο Ιράκ, χωρίς να έχει εξασφαλίσει πρόσβαση στην εμπόλεμη περιοχή, είναι χαρακτηριστικό: το κοινό ικανοποίησε την ανάγκη του να βοηθήσει, η οργάνωση φάνηκε δραστήρια, το πρώτο αεροπλάνο προς την περιοχή χάθηκε και η υπόλοιπη ανθρωπιστική βοήθεια ακόμα σαπίζει σε κάποιες αποθήκες στα νότια προάστια της Αθήνας.

Την ίδια περίπου κατάληξη έχουν και δράσεις υποκινούμενες από τον εντυπωσιασμό ή σκοπιμότητες υπαγορευόμενες από την εξωτερική πολιτική της χώρας. Έτσι, στην επίδειξη ανθρωπισμού πολλών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων στη ΝΑ Ασία, η ελληνική πινελιά ήταν το περίφημο καράβι που αναχώρησε προς την περιοχή, κατάφορτο με υπερσύγχρονα μηχανήματα αλλά και ερωτήματα ως προς το ιδιοκτησιακό του καθεστώς και την καταλληλότητα της βοήθειας, μια που δεν πρόκειται να συμβάλει καθόλου στην δημιουργία μόνιμων υποδομών στην περιοχή.

Σε ό,τι αφορά στη διαφάνεια της διαχείρισης, είναι γεγονός ότι οι μεγάλες ΜΚΟ στη χώρα μας μεγάλωσαν πολύ γρήγορα. Σε ορισμένες, η πρώτη γενιά στελεχών βρέθηκε μέσα σε λίγα χρόνια να διαχειρίζεται πολλαπλάσιους πόρους. Αποτέλεσμα ήταν να μην τηρούνται στοιχειώδεις κανόνες ορθής διαχείρισης, όπως για παράδειγμα πως δε μπορεί εξωτερικός συνεργάτης- εργολήπτης μιας ΜΚΟ να είναι ταυτόχρονα και μέλος της διοίκησής της, ελέγχων και ελεγχόμενος το ίδιο πρόσωπο.

Απαραίτητη και τούτη τη φορά η επιλογική διευκρίνιση πως οι διαπιστώσεις αυτές δεν αφορούν το μεγάλο μέρος των ΜΚΟ και δε μπορούν να μειώσουν το μέγεθος της προσφοράς τους και την πολιτική τους βαρύτητα, ιδίως σε μια εποχή χειραγώγησης και ιδιώτευσης. Σε αυτό το τελευταίο σημείο θα χρειαστεί να επανέλθουμε.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Με αφορμή τη συγκέντρωση και αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας στη ΝΑ Ασία έχει ανοίξει ένας δημόσιος διάλογος περί ΜΚΟ. Όφειλαν να τον έχουν ξεκινήσει νωρίτερα οι ίδιες οι οργανώσεις. Στην κορυφή του παγόβουνου η διαχείριση των γενναιόδωρων δωρεών του κοινού. Ποιος τις συγκεντρώνει, με ποιες δεσμεύσεις, πώς διασφαλίζεται η διαφάνεια, πού αρχίζει και τελειώνει η εμπλοκή του κράτους; Χρήσιμη συζήτηση, ιδίως όταν νέοι φορείς (όπως η Εκκλησία) επιδιώκουν αρκετά επιθετικά να καταγραφούν στο τοπίο των ΜΚΟ και να πιστωθούν με το πολιτικό κεφάλαιο που αυτό συνεπάγεται.

Κάτω από την επιφάνεια όμως, η κρίση ενηλικίωσης, όπως προσφυώς έχει αποκληθεί, πλήττει αρκετές ΜΚΟ. Τεράστιοι ρυθμοί ανάπτυξης, μεγάλοι προϋπολογισμοί, πολυμελής επαγγελματική στελέχωση, γιγαντισμός. Στοιχεία δηλαδή που θα ήταν ευπρόσδεκτα και ελπιδοφόρα, αν δε συνοδεύονταν από συμπτώματα ελλείμματος σε πολιτικό επίπεδο: προσωποπαγής χαρακτήρας, ανύπαρκτος εσωτερικός διάλογος, υποθήκευση του εθελοντικού στίγματος στο βωμό της ανάπτυξης που έγινε αυτοσκοπός. Το τίμημα του ελλιπούς δημοκρατικού ελέγχου συμπληρώνεται από την ασφυκτική πίεση που οι κυβερνήσεις των τελευταίων ετών, μέσω του ΥΠΕΞ, ασκούν σε πρόθυμες ΜΚΟ για να τις καταστήσουν όχημα της εξωτερικής μας πολιτικής στα Βαλκάνια και την ευρύτερη περιοχή. Με την εξάρτηση από την κρατική χρηματοδότηση (πόσες αλήθεια ΜΚΟ θα άντεχαν χωρίς θεσμικούς πόρους έστω και μια μέρα;) αρκετές οργανώσεις απώλεσαν τον Μη Κυβερνητικό τους χαρακτήρα και εκχώρησαν το δικαίωμα και την υποχρέωσή τους να κρατούν αποστάσεις από την κρατική εξουσία.

Επόμενο βήμα ήταν η προσέλκυση στελεχών των ΜΚΟ για να προσφέρουν μια αύρα ανθρωπισμού σε λίστες υποψηφίων βουλευτών, (υφ)υπουργικούς θώκους, συνδιασκέψεις κομμάτων και υψηλά αμειβόμενες θέσεις του κρατικού τομέα. Το κενό που άφησαν πίσω τους τα στελέχη αυτά είναι αμελητέο, αλλά η υποψία πως κάποιοι επιθυμούν να εκμεταλλευτούν τις ΜΚΟ ως νέα φυτώρια ανάδειξης «ανθρωπιστών εργατοπατέρων» δεν είναι.

Το «καθεστώς ασυλίας» που προστάτευε τις οργανώσεις ως τώρα δε θα διαρκέσει πολύ. Πρόσφατα δημοσιεύματα το αποδεικνύουν. Όσοι με γνήσιο τρόπο εξακολουθούμε να πιστεύουμε στην ενεργό συμμετοχή, στον ακτιβισμό, στην ανθρωπιστική δράση θα πρέπει να χαιρόμαστε γι’ αυτό. Όχι μόνο γιατί η διαφάνεια και ο (αυτο)έλεγχος είναι οξυγόνο για την ανεξάρτητη λειτουργία των ΜΚΟ. Αλλά και γιατί όσοι απαξίωναν τις ΜΚΟ συλλήβδην θα αναγκαστούν να κάνουν τώρα τους αναγκαίους διαχωρισμούς. Αν όμως συνεχίσουν να συγχέουν τις οργανώσεις- σφραγίδες, τα προσωπικά Μη Κυβερνητικά καταστήματα μεγαλοεπιχειρηματιών, τις ασπόνδυλες οργανώσεις που στηρίζονται αποκλειστικά σε επαγγελματικά στελέχη και κρατικό χρήμα, με την πλειονότητα των γνήσιων κινήσεων πολιτών που δρουν ανεξάρτητα και με διαφάνεια, τότε δε μπορεί, μάλλον εκ του πονηρού θα τις συγχέουν.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Τα περισσότερα κείμενα δημοσιεύονταν ως επιφυλλίδες στα ΝΕΑ μέχρι το καλοκαίρι του 13. Τα υπόλοιπα βλέπουν το φως κατευθείαν στο blog. Η πάνω φωτό είναι από την καμπάνια της Διεθνούς Αμνηστίας Use your freedom to write wrongs

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Τα καθαρά χέρια

Ας μιλήσουμε καθαρά

Λεξεις κλειδια

Άγιος Παντελεήμονας Ακροδεξιά Αριστερά Βαλκάνια Βουλή Βουλγαράκης Γάζα Δήμος Αθηναίων Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας Δεκέμβριος Διεθνής Αμνηστία ΕΕΔΑ ΕΛΑΣ Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου ΗΠΑ Ισλάμ Ισραήλ Κίνα Κακλαμάνης Καμίνης Καρατζαφέρης ΛΑΟΣ Λοβέρδος ΜΚΟ ΜΜΕ ΟΗΕ Ολυμπιακοί Σαμαράς ΣτΕ Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Συνήγορος του Πολίτη Χριστόδουλος Χρυσή Αυγή ανήλικοι ανθρωπισμός απαγωγές αστυνομία αστυνομική βία βία βασανιστήρια διακρίσεις διαμαρτυρία διαφάνεια διεθνή εθελοντισμός εθνικισμός εκκλησία εκλογές εκπαίδευση ελευθερία έκφρασης εργασιακά θανατική ποινή θρησκεία θρησκευτική ελευθερία ιθαγένεια κάμερες κρίση μειονότητες μετανάστες μνημόνιο περιβάλλον προσωπικά δεδομένα πτήσεις CIA ρατσισμός ρατσιστική βία ρατσιστικός λόγος σεξουαλικός προσανατολισμός σχολείο σωφρονισμός τράφικιν τρομοκρατία φυλακές φύλο χούντα όπλα