You are currently browsing the tag archive for the ‘εθελοντισμός’ tag.

 

0910syrianrefugees01

Η διαχείριση μιας μεγάλης κρίσης δεν είναι ποτέ απλή υπόθεση. Αποκαλύπτει με τον χειρότερο τρόπο τις πάγιες δομικές ανεπάρκειες και πολιτικές αγκυλώσεις του μηχανισμού που τη διαχειρίζεται.

Η χώρα μας αντιμετωπίζει μια τέτοια κρίση. Οι πυκνές προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές σε συνδυασμό με την πολιτική χωρών της ΕΕ έχουν δημιουργήσει ένα εκρηκτικό μείγμα. Δύο κυρίως παράγοντες έχουν αποτρέψει μέχρι στιγμής την ανάφλεξη.  Αφενός, η κεντρική κυβερνητική πολιτική που, ανεξαρτήτως επιμέρους επιφυλάξεων ή αντιρρήσεων που δικαιούται κανείς να διατυπώσει, μετέθεσε τον άξονα του δημόσιου διαλόγου στο ανθρωπιστικό πεδίο δυσχεραίνοντας την ξενοφοβική πολιτική σπέκουλα. Αφετέρου,  το πλέγμα  δράσεων έμπρακτης αλληλεγγύης σε κάθε του έκφανση, από τις τοπικές πρωτοβουλίες κατοίκων ως τις εθελοντικές οργανώσεις σε εθνικό επίπεδο και τις μεγάλες διεθνείς οργανώσεις που έσπευσαν στο πεδίο.

Ο κάθε παράγοντας θα ήταν αναγκαίος μα όχι επαρκής για τη διαφύλαξη στοιχειώδους ισορροπίας. Δεν θα μπορούσε το πλέγμα των εθελοντικών δράσεων να λειτουργήσει με σχετική αποτελεσματικότητα αν είχε απέναντί του μια κυβέρνηση ανοιχτά ξενοφοβική, με κυρίαρχη την λογική της πάση θυσία αποτροπής στα θαλάσσια σύνορα. Άλλο τόσο όμως η κυβερνητική πολιτική θα αποδεικνυόταν πολλαπλώς ανεπαρκής χωρίς την πλούσια δράση πολλών οργανώσεων και πρωτοβουλιών πολιτών. Μελανή απόδειξη η σημερινή κατάσταση στην Ειδομένη.

Φυσικά η εθελοντική δράση δεν μπορεί να μένει αρρύθμιστη. Πρέπει να τηρεί στοιχειώδεις κανόνες νομιμότητας, διαφάνειας, λογοδοσίας, να συναρθρώνεται με τη δράση του κρατικού μηχανισμού. Πρέπει να συμβαδίζει με τον κεντρικό σχεδιασμό, να εντάσσεται στη συνολική ιεράρχηση αναγκών και συνακόλουθων προτεραιοτήτων. Πρέπει να υπόκειται σε στοιχειώδεις κανόνες πιστοποίησης και ελέγχου. Όμως όλα αυτά συνεπάγονται την κεντρική ευθύνη του κράτους: αυτό καλείται να οριοθετεί το πεδίο της παρέμβασης, να θέτει τους κανόνες, να εγγυάται την τήρησή τους. Αυτή η ευθύνη δε μπορεί να μετατίθεται στους εθελοντές.

Έχουν υπάρξει στρεβλώσεις της ανθρωπιστικής δράσης τους τελευταίους μήνες. Άλλοτε από υπερβάλλοντα ζήλο, άλλοτε επειδή στον ανθρωπισμό τρυπώνουν ιδιοτελείς λαθρεπιβάτες, φορείς με πολιτικά ή οικονομικά κίνητρα αλλότρια, κινούμενοι στη γκρίζα ζώνη μεταξύ των μεγάλων οργανώσεων που δρουν επαγγελματικά και των αγνών ερασιτεχνικών πρωτοβουλιών των πολιτών. Εκεί χρειάζονται πιο δύσκολες σταθμίσεις για να διαφυλαχθεί το πολύτιμο κεφάλαιο αλληλεγγύης στις τοπικές κοινωνίες. Ειδάλλως, το κράτος θα μείνει να διαχειριστεί μόνο του καταστάσεις για τις οποίες δεν είναι έτοιμο. Εάν οι αξίες  της αλληλεγγύης απαξιωθούν, όπως επανειλημμένα επιχειρείται, τότε το πρότυπο των κατοίκων και των εθελοντών της Λέσβου θα υποχωρήσει. Νικητής θα είναι η ξενοφοβία που επέδειξαν άλλα νησιά του Νότιου Αιγαίου.

 

Δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών

Το ζήτημα της διαχείρισης των κονδυλίων του Υπουργείου Πολιτισμού δεν έκλεισε με την πτώση του Γενικού Γραμματέα. Δικαίως προκάλεσε λοιπόν έκπληξη η απορία του Πρωθυπουργού που διερωτήθηκε στη ΔΕΘ τι προκάλεσε τόσο θόρυβο. Ο ειδικός λογαριασμός του ΥΠΠΟ περιλαμβάνει ποσά 300 εκατ. ευρώ, δηλαδή αντίστοιχα με τον τακτικό του προϋπολογισμό. Η διαχείριση αυτού του ποσού με διαδικασίες «ευέλικτες» αποτελεί έναν πειρασμό τον οποίο ελάχιστοι απέφυγαν. Εννοούμε τον πειρασμό άσκησης κοµµατικής ή προσωπικής πολιτικής μέσω της επιχορήγησης σε συλλόγους ή Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις της ιδιαίτερης πατρίδας ή του κοινωνικού και πολιτικού περιβάλλοντος των εκάστοτε κυβερνητικών στελεχών.

Δεν αποτιμούμε με όρους κομματικούς αυτήν την πρακτική. Άλλωστε η διαφάνεια ποτέ δεν χαρακτήριζε τις συγκεκριμένες χρηματοδοτήσεις και το γνωρίζουν καλά οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ του εθελοντισμού. Το πελατειακό κράτος εργαλειακά χρησιμοποιεί το όπλο των επιχορηγήσεων για να ελέγξει το χώρο των οργανώσεων. Αποτέλεσμα είναι ο εκμαυλισμός ορισμένων παλαιών ΜΚΟ, η εμφάνιση πολλών νέων που στήθηκαν εξαρχής με σκοπό την απορρόφηση αυτών των κονδυλίων και η σπίλωση των υπολοίπων που ουδεμία σχέση είχαν με τέτοιες πρακτικές αλλά δυστυχώς πολλά ΜΜΕ και μέρος της κοινής γνώμης τις εξομοιώνει με τις προηγούμενες.

Στις τελευταίες απευθύνεται κυρίως αυτή η επιφυλλίδα. Στα μέλη, τους υποστηρικτές και τα στελέχη τους, στον χώρο που επέδειξε πολλή δημιουργική φαντασία και ευαισθησία τα τελευταία χρόνια. Δυστυχώς αυτό το τεράστιο ηθικό κεφάλαιο εξαργυρώνεται από αλεξιπτωτιστές. Για τούτο οφείλουν οι καταξιωμένες ΜΚΟ που πορεύτηκαν πάντα με γνώμονα τις ιδρυτικές τους αρχές να περιχαρακώσουν το χώρο τους και να αποτελέσουν παράδειγμα για όσες επιθυμούν να κάνουν το ίδιο. Οφείλουν να καταδείξουν πως εκτιμούν βαθύτατα την εμπιστοσύνη του κοινού, δεν τη θεωρούν δεδομένη και είναι αφοσιωμένες στη διατήρηση και την εμβάθυνση αυτής της εμπιστοσύνης. Έχουμε λοιπόν ανάγκη και στη χώρα μας από έναν καταστατικό χάρτη λογοδοσίας για τον μη κερδοσκοπικό χώρο, στα πρότυπα εκείνου που υπέγραψαν πέρυσι 11 από τις κυριότερες διεθνείς οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, το περιβάλλον και την κοινωνική ανάπτυξη. Ο καταστατικός χάρτης λογοδοσίας πρέπει να διατυπώνει αξίες και αρχές λειτουργίας, να καλύπτει τη χρηστή διοίκηση και διαχείριση, τη δεοντολογική εξεύρεση πόρων, την ανεξαρτησία, την αποτελεσματικότητα, τη διαφάνεια. Ένα πρώτο βήμα είναι η δημοσιοποίηση των οικονομικών και άλλων τους στοιχείων (όπως από χρόνια αρκετές κάνουν). Τα στοιχεία αυτά δικαιούται να γνωρίζει άλλωστε κάθε ενεργός πολίτης πριν αποφασίσει να καταθέσει τον οβολό ή τη δράση του. Έτσι, οι γνήσιες κινήσεις πολιτών θα κρατήσουν τις αναγκαίες αποστάσεις από τα νεοπαγή εργολαβικά γραφεία κρατικών προγραμμάτων που χαρακτηρίζονται από έλλειψη εθελοντικής βάσης, απουσία δημοκρατικού ελέγχου, εξάρτηση από θεσμικούς πόρους, αδιαφάνεια.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Δυο όψεις του τρέχοντος πολιτικοδημοσιογραφικού σκανδάλου παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η πρώτη έχει ήδη αναδειχθεί: ορισμένοι δημοσιογράφοι εξευτελίζουν συστηματικά την ανθρώπινη αξιοπρέπεια την ίδια ώρα που διεκδικούν ρόλο τιμητή και τιμωρού των κακώς κειμένων. Δεν προκαλεί έκπληξη η αποκάλυψη της διαπλοκής αυτών των δημοσιογράφων με τα παράκεντρα εξουσίας που ως διαπρύσιοι κήρυκες της εντιμότητας κατακεραύνωναν. Και πάντως δε δικαιούνται να υποκρίνονται τους έκπληκτους όσοι παράγοντες της δημόσιας ζωής διαγκωνίζονταν στις τηλεοπτικές ζούγκλες.

Η δεύτερη όψη σχετίζεται με την οικονομική πλευρά του σκανδάλου, είναι όμως αμιγώς πολιτική. Πρόκειται για τις καταγγελίες πως μεγάλο μέρος των κονδυλίων του Υπουργείου Πολιτισμού διοχετευόταν με αδιαφάνεια σε Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις. Το γεγονός αυτό τροφοδότησε εκ νέου μια γενικευμένη προσπάθεια απαξίωσης των «περίφημων» ή των «λεγόμενων» ΜΚΟ, όπως συχνά τις αποκαλούν μερικοί αρθρογράφοι. Αυτή η απόπειρα μας αφορά εξίσου με τον δημοσιογραφικό οχετό που μας πνίγει. Δικαιούται φυσικά οποιοσδήποτε να κρίνει την παρουσία των ΜΚΟ. Οφείλει όμως να το κάνει τεκμηριωμένα, να είναι συγκεκριμένος. Δε δικαιούται να θέτει όλες τις ΜΚΟ συλλήβδην στον ίδιο παρονομαστή. Από τη μια βρίσκονται τα κρατικοδίαιτα μορφώματα, όπως η «Αλληλεγγύη» της Εκκλησίας (βαρύτατες σε βάρος της οι καταγγελίες για απορρόφηση και κακοδιαχείριση κρατικών εκατομμυρίων) και τα «Μη Κυβερνητικά» γραφεία διαχείρισης προγραμμάτων που σιτίζονταν στη δεκαετία του ‘90 στα υπόγεια του Υπουργείου Εξωτερικών και μετακόμισαν όπως φαίνεται στο Υπουργείο Πολιτισμού. Από την άλλη όμως υπάρχουν οι πραγματικές κινήσεις ενεργών πολιτών που δρουν με τρόπο εξόχως πολιτικό, τηρούν καταστατικές αρχές, λογοδοτούν. Πώς λοιπόν αποκαλούνται «λεγόμενες» ΜΚΟ οι περιβαλλοντικές κινήσεις που παλεύουν να σώσουν το χώρο του πρώην αεροδρομίου στο Ελληνικό από την οικοδομική μανία κράτους και ιδιωτών; Πώς απαξιώνονται οι εθελοντές γιατροί που παρέχουν υπηρεσίες υγείας σε άπορους και μετανάστες; Πώς ακυρώνονται οι ομάδες πολιτών των ακριτικών νησιών που σπεύδουν να προστατεύσουν θαλασσοπνιγμένους μετανάστες από την απειλή βίαιης επαναπροώθησης;  Είναι «δήθεν» ΜΚΟ τα μέλη της Διεθνούς Αμνηστίας που βγήκαν στους δρόμους απαιτώντας να κλείσει το Γκουαντάναμο και η Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου που φώναξε «Φτάνει πια!» για τον δημοσιογραφικό και πολιτικό οχετό των ημερών;

Κανείς δεν αρνείται πως υπάρχει τεράστιο ζήτημα με τα κονδύλια προς ΜΚΟ. Όσοι άλλωστε δραστηριοποιούμαστε σε αυτό το πεδίο από χρόνια επισημαίνουμε πως μέρος του πολιτικού προσωπικού της χώρας κατασκεύασε ή ανέχτηκε μια πλατφόρμα αδιαφανούς απορρόφησης κρατικών πόρων και επηρεασμού της κοινής γνώμης. Ας είναι όμως σαφές πως αυτό το πλέγμα αδιαφάνειας ποτέ δεν περιλάμβανε τις πραγματικά ανεξάρτητες οργανώσεις πολιτών και η αποκάλυψή του δεν θα επιτρέψουμε να οδηγήσει στη σπίλωσή τους.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Ο ανθρωπισμός είναι μια ανεπίσημη ιδεολογία πράξης, είναι η δράση για την ευημερία της ανθρωπότητας ως αδιαίρετης οντότητας. Βρίσκεται στον αντίποδα της λογικής «εμείς εναντίον των άλλων» που χαρακτηρίζει τον εθνικισμό. Σύμφωνα με τον Αλβέρτο Σβάιτσερ, ο ανθρωπισμός συνίσταται στο να μη θυσιάζεις ποτέ ένα ανθρώπινο ον για κάποιον σκοπό. Ο σύγχρονος ανθρωπιστής δε χωράει στα στενά σύνορα μιας χώρας, όσο μεγάλη κι αν είναι η χώρα αυτή. Πατρίδα του είναι ο άνθρωπος κι αλίμονο αν ο άνθρωπος ήταν έννοια τόσο μικρή που να την τέμνουν συρματοπλέγματα και να τη διαιρούν οι γραμμές του χάρτη. Δικές του συνοριογραμμές είναι οι γραμμές των οριζόντων και ο άνεμος αυτών των οριζόντων τον στρέφει γρήγορα στην πράξη. Μια πράξη ενιαία όλη του η παρουσία. Δράση που δείχνει το δρόμο προς τη συνολική προσέγγιση των προβλημάτων. Ο ανθρωπιστής επιλέγει τον μαχητικό ακτιβισμό για την προστασία του περιβάλλοντος, το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την ανθρωπιστική βοήθεια σε πληθυσμούς που κινδυνεύουν. Η δράση του βαθύτατα πολιτική και γι’ αυτό συγκρουσιακή. Η αυτάρεσκη φιλανθρωπία που χαϊδεύει τα αυτιά, καθησυχάζει συνειδήσεις, αποσιωπά εγκλήματα και θύτες δεν έχει θέση στο σύγχρονο ανθρωπισμό. Όποιος τον επιλέξει έρχεται αργά ή γρήγορα αντιμέτωπος με ποικιλώνυμες εξουσίες.

Αλυσοδένεται στις άγκυρες ενός τάνκερ στις εγκαταστάσεις της Motor Oil στους Αγίους Θεοδώρους και αναλαμβάνει την ευθύνη στο δικαστήριο δηλώνοντας πως υπέρτερο δημόσιο αγαθό από τη λειτουργία του εργοστασίου είναι η προστασία του περιβάλλοντος. Οργανώνει καμπάνιες για την προστασία των δικαιωμάτων, παλεύει κατά των βασανιστηρίων και της θανατικής ποινής. Παρασύρει με τη φλόγα της ίδιας της ύπαρξής του πολλούς να συστρατευτούν. Φεύγει όταν ο τόπος του τον στενεύει και μακρινές προκλήσεις τον καλούν. Μετά τους σεισμούς βρίσκεται στην Τουρκία και οργανώνει την υποστήριξη στους πληγέντες. Ταξιδεύει για χρόνια, πορεύεται σε ένα δικό του πλανητικό μονοπάτι αλληλεγγύης, κάνει πράξη τη δική του παγκοσμιοποίηση. Στήνει μηχανισμούς βοήθειας στις κοινότητες της Ζάμπιας, της Ερυθραίας, του Νεπάλ. Ζει μαζί τους κι όμως μέσα του τον φλογίζει ολοένα η σκέψη της επόμενης αποστολής. Κι όταν η ζωή του βρεθεί σε κίνδυνο, όταν πέσει όμηρος άτακτων ομάδων από παιδιά στρατιώτες στη Σιέρα Λεόνε, όταν περάσει ακόμα κι από εικονική εκτέλεση, γυρνά και το διηγείται γελαστός, προτείνοντας νέους τρόπους να πολεμήσουμε την παιδική στράτευση.

Όλα τα παραπάνω και πολύ περισσότερα πρόλαβε να ζήσει στην πλούσια μα σύντομη ζωή του ένας τέτοιος ανθρωπιστής, ο φίλος Κώστας Δόμβρος, ο ξανθός μας γίγαντας. Έφυγε ξαφνικά τεράστιος, ολόφωτος και γελαστός. Πρόλαβε μόνο να μας κλείσει το μάτι και να ψιθυρίσει το αγαπημένο του venceremos.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Ο μη κυβερνητικός χώρος, όπου συμμετέχουν και δρουν εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως, βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο αντιθέσεων. Ορισμένοι σχολιαστές καταγγέλλουν συλλήβδην τις «περιώνυμες ΜΚΟ» ως πέμπτη φάλαγγα της παγκοσμιοποίησης, παραμάγαζο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Αφελέστατη θέση που βουλιάζει στην ίδια την αυθαίρετη γενίκευσή της. Εξίσου αφελής όμως είναι και η αποθέωση των ΜΚΟ, η αναγωγή τους σε δήθεν αποκλειστικό φορέα ανανέωσης της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Όποιοι επικαλούνται σφυγμομετρήσεις (που λένε πως η κοινή γνώμη εμπιστεύεται πολύ τις ΜΚΟ και καθόλου τα κόμματα) δε σκέφτονται τι θα γινόταν αν οι ΜΚΟ διαχειρίζονταν το πολιτικό σύστημα και τα κόμματα ανέπτυσσαν ανθρωπιστική δράση. Άλλοι εσχάτως επιδιώκουν προσωπικό όφελος από το ηθικό κεφάλαιο των ΜΚΟ και αναλαμβάνουν αυτόκλητοι εκπρόσωποί τους.

Πριν από μήνες οι επικεφαλής 11 από τις κυριότερες διεθνείς οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, το περιβάλλον και την κοινωνική ανάπτυξη υπέγραψαν δημοσίως τον πρώτο παγκόσμιο καταστατικό χάρτη λογοδοσίας για τον μη κερδοσκοπικό χώρο. Επιδιώκουν να καταδείξουν πως εκτιμούν βαθύτατα την εμπιστοσύνη του κοινού, ότι δεν την θεωρούν δεδομένη και ότι είναι αφοσιωμένες στη διατήρηση και την εμβάθυνση αυτής της εμπιστοσύνης. Οι οργανώσεις είναι οι Διεθνής Αμνηστία, ActionAid, Διεθνής Συμμαχία CIVICUS για τη Συμμετοχή των Πολιτών, Διεθνής Καταναλωτών, Greenpeace, Oxfam, Διεθνής Συμμαχία Σώστε τα Παιδιά, Survival International, Διεθνής Ομοσπονδία Terre des Hommes, Διεθνής Διαφάνεια και Παγκόσμια ΧΑΝ.

Ο καταστατικός χάρτης λογοδοσίας διατυπώνει αξίες και αρχές λειτουργίας. Καλύπτει τη χρηστή διοίκηση και διαχείριση, τη δεοντολογική εξεύρεση πόρων. Κάνει επίσης ρητή αναφορά στον σεβασμό οικουμενικών αρχών (όπως η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου), την ανεξαρτησία, την αποτελεσματικότητα, τη μη διάκριση, και τη διαφάνεια. Τονίζει την ανάγκη υπεύθυνου δημόσιου λόγου και ακρίβειας των πληροφοριών. Ιδιαίτερη σημασία έχει όμως πως καταγράφονται οι συμμέτοχοι, όλοι εκείνοι στους οποίους οι ΜΚΟ δηλώνουν υποχρεωμένες να λογοδοτούν για τη δράση τους: οι λαοί και οι μελλοντικές γενεές, τα δικαιώματα των οποίων επιδιώκουν να προστατεύσουν και να προαγάγουν. Τα οικοσυστήματα, τα οποία δεν μπορούν να μιλήσουν ή να υπερασπιστούν τον εαυτό τους. Μέλη και υποστηρικτές, επαγγελματικά στελέχη και εθελοντές. Οι οργανισμοί και τα άτομα που συνεισφέρουν χρηματικούς πόρους, αγαθά ή υπηρεσίες. Οι οργανισμοί-εταίροι των οποίων τις πολιτικές, τα προγράμματα ή τη συμπεριφορά επιθυμούν να επηρεάσουν. Τα μέσα ενημέρωσης και το κοινό εν γένει.

Η σημασία της πρωτοβουλίας είναι μεγάλη καθώς η δημόσια λογοδοσία παραμένει ζητούμενο διεθνώς. Έρχεται μάλιστα σε μια εποχή που ο μη κερδοσκοπικός χώρος γίνεται αντικείμενο εξονυχιστικού ελέγχου, τόσο από εκείνους που θέλουν την άνθησή του, όσο και από όσους επιδιώκουν να υπονομεύσουν το κύρος του.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Την περασμένη Παρασκευή βρέθηκε στο εδώλιο ο Πρόεδρος της ομοσπονδίας ιδιωτικών εκπαιδευτικών, αφού τον μήνυσε για συκοφαντική δυσφήμηση ο ιδιοκτήτης γνωστού εκπαιδευτηρίου. Η μήνυση ήταν αντίδραση στην καταγγελία πως στο συγκεκριμένο σχολείο ιδιωτικοί εκπαιδευτικοί διδάσκουν επί επταετία χωρίς νόμιμο διορισμό και, παρά ταύτα, χωρίς τα αρμόδια εποπτικά όργανα της πολιτείας να παρέμβουν εγκαίρως για την άρση της παρανομίας. Η εύλογη θέση της Ομοσπονδίας πως μη αποκατάσταση της νομιμότητας έθετε σε αμφισβήτηση την εγκυρότητα των τίτλων σπουδών του σχολείου έφερε στο εδώλιο την εκλεγμένη ηγεσία της. Δημόσια μάλιστα ο ιδιοκτήτης αξίωσε να υπηρετούν στα ιδιωτικά σχολεία αδιόριστοι εκπαιδευτικοί, χωρίς έλεγχο των τυπικών προσόντων τους από την πολιτεία. Ως εκ τούτου, η αθώωση μετά από πολύωρη διαδικασία δικαίως θεωρείται επικράτηση της κοινής λογικής και της νομιμότητας σε ένα χώρο που όλο και περισσότερο μοιάζει με ζούγκλα: κάθε γωνιά της ιδιωτικής εκπαίδευσης ταχύτατα μετατρέπεται σε ζώνη ελεύθερης επιχειρηματικής δραστηριότητας, χωρίς κανόνες και με την ανοχή ή τη στήριξη του υπουργείου.

Πέραν αυτού, γενικότερα προξενεί φόβο η επιχειρούμενη ποινικοποίηση δραστηριοτήτων που σχετίζονται με το δημόσιο συμφέρον. Δεν είναι δικαίωμα και καθήκον των εκλεγμένων συνδικαλιστικών οργάνων να καταγγέλλουν όποιες παρανομίες ή παρατυπίες διαπιστώνουν; Και όμως, οι παρανομούντες κραυγάζοντας αυτοαναγορεύονται σε καταγγέλλοντες. Μια βιομηχανία φόβου μέσω μηνύσεων και αγωγών επιδιώκει να περιορίσει την άσκηση δημοκρατικών δικαιωμάτων. Σε άλλη πρόσφατη περίπτωση, πολίτες πληροφορούνται πως ξεκινούν εργασίες για την κατασκευή εργοστασίου που με βεβαιότητα θα υποβαθμίσει ανεπανόρθωτα το περιβάλλον του τόπου τους. Αντιδρούν με τον μόνο τρόπο που διαθέτουν: διαμαρτύρονται δημόσια και προσφεύγουν στη δικαιοσύνη. Την ίδια στιγμή, ο επιχειρηματίας προσφεύγει στη δικαιοσύνη εναντίον τους διεκδικώντας μυθικά ποσά από «διαφυγόντα κέρδη». Διεκδικεί τις περιουσίες και τα σπίτια αυτών των πολιτών. Τι άλλο έχουμε αν όχι προσπάθεια τρομοκράτησης; Αναγκαία η διευκρίνιση: δεν πρόκειται για την προσφυγή στη δικαιοσύνη ενός ανίσχυρου πολίτη που αδικείται από μια ισχυρή εξουσία και αναζητά προστασία. Το αντίθετο. Ισχυροί οικονομικοί παράγοντες επιδιώκουν να φιμώσουν όσους αμφισβητούν την ασυδοσία τους. Όσο μάλιστα ο ανταγωνισμός οξύνεται, η ένταση σε εργασιακό και περιβαλλοντικό επίπεδο κορυφώνεται. Καθόλου τυχαία, η μάχη δίνεται κυρίως σε αυτά τα δύο μέτωπα: να αποσαθρωθούν οι κανόνες που προστατεύουν το δικαίωμα στην εργασία και να καταπέσουν οι τελευταίες κινήσεις σωτηρίας των ελεύθερων χώρων. Οι ενεργοί πολίτες, οι δημοσιογράφοι και οι κοινωνικοί φορείς που επιδιώκουν να προασπίσουν αυτά τα δημόσια αγαθά αντιμετωπίζουν μια σοβαρότατη απειλή και χρειάζονται την προστασία της δικαιοσύνης, ιδίως όταν βρίσκονται κατηγορούμενοι.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Η διάδοση εικόνας και πληροφορίας για τα θύματα του τσουνάμι έφερε την παγκόσμια συγκίνηση και την εκδήλωση αλληλεγγύης. Ήταν αυτό που ονομάστηκε «φαινόμενο τσουνάμι». Ποια είναι όμως γενικότερα η δυναμική των εκδηλώσεων παγκόσμιας αλληλεγγύης; Κάποιοι ήταν από την αρχή καχύποπτοι με τη ροκ φιλανθρωπία των αστέρων που μιλούν και τραγουδούν για τον Τρίτο Κόσμο ενώ φωτογραφίζονται με τους G8. Τα παρατράγουδα στη διαχείριση των τεράστιων ποσών που συγκεντρώθηκαν για τα θύματα του τσουνάμι επέτειναν την καχυποψία (αλήθεια, θα μάθουμε ποτέ τι έγινε με την ελληνική βοήθεια;). Σήμερα η κοινή γνώμη παρακολουθεί πάλι αμήχανη τις εκκλήσεις για επείγουσα ανθρωπιστική βοήθεια, ενώ οι βόμβες συνεχίζουν να ισοπεδώνουν οικοδομικά τετράγωνα στο Λίβανο.

Ζούμε την πλανητική αμηχανία της αλληλεγγύης. Από τη μια, διευρύνεται το χάσμα μεταξύ της παγκόσμιας πολιτικής ελίτ και των απονευρωμένων θεσμών αντιπροσώπευσης που αδυνατούν να επηρεάσουν τη λήψη αποφάσεων. Από την άλλη, η τόσο υμνηθείσα κοινωνία των πολιτών και η υπερεθνική της έκφραση, οι μεγάλες διεθνείς μη κυβερνητικές οργανώσεις, φαντάζουν συχνά, και ενίοτε δικαιολογημένα, σαν το μακρύ χέρι του κράτους. Σε ώρες ανθρωπιστικής κρίσης, αυτό το πολιτικό κενό επιχειρείται να καλυφθεί από τις εκκλήσεις για βοήθεια που εκπέμπονται από τις ίδιες τις πολιτικές ηγεσίες και γίνονται μέρος του τηλεοπτικού προϊόντος. Ο Γιοακίμ Χιρς (Παν/μιο Φραγκφούρτης) γράφει: «Χρειάζεται οι μη κυβερνητικές οργανώσεις να είναι σε θέση να βασίζονται στην υποστήριξη μιας δραστήριας πολιτικής βάσης κοινωνικών κινημάτων και πρωτοβουλιών, η οποία όμως δεν πρόκειται να δοθεί απλώς με μαζικές επιστολές και συναυλίες υποστήριξης που θα μεταδίδονται τηλεοπτικά». Οι πρόσφυγες του Λιβάνου χρειάζονται βέβαια γάλα και φάρμακα. Επειγόντως. Εξίσου επειγόντως όμως χρειάζονται πολιτικό άσυλο αν το ζητήσουν. Παρουσία ξένων παρατηρητών που θα περιορίσει τις βόμβες. Πολιτική πίεση για άμεση εκεχειρία. Καταδίκη εκείνων που τους βομβαρδίζουν αλλά και εκείνων που τους χρησιμοποιούν σαν ανθρώπινες ασπίδες. Όταν δηλαδή μας ζητείται να προσφέρουμε γάλα και φάρμακα χωρίς να έχουμε λόγο για τα υπόλοιπα, τότε η ανθρωπιστική βοήθεια από εκδήλωση αλληλεγγύης γίνεται πράξη εκτόνωσης και συσκότισης του αληθινού δράματος.

Ο τηλεοπτικός ανθρωπισμός είναι πρόσφατο εύρημα της παγκόσμιας βιομηχανίας του θεάματος. Αξιοποιεί όλες τις τεχνικές της. Ο θεατής έχει την ψευδαίσθηση της συμμετοχής αλλά, όπως σε κάθε μεγάλο θέαμα, δεν μαθαίνει τι γίνεται στα παρασκήνια. Οι κανόνες του παιχνιδιού δεν καθορίζονται από τις πραγματικές ανάγκες των πληθυσμών που δοκιμάζονται αλλά από την παγκόσμια τηλεοπτική αγορά. Χωρίς τα κοινωνικά κινήματα που θα αντιπαρατεθούν στις ηγεσίες πιέζοντας για κοινωνική αλλαγή, ο κρατικοκατευθυνόμενος ανθρωπισμός γίνεται εργαλείο χειραγώγησης των αναπτυγμένων κοινωνιών και εξάρτησης των αναπτυσσόμενων χωρών του Τρίτου Κόσμου.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

H προεκλογική επίσκεψη του νυν Πρωθυπουργού συνοδεία τηλεοπτικών συνεργείων στα γραφεία Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης και οι συνεχείς αναφορές του Προέδρου του ΠΑΣΟΚ στο ρόλο των ΜΚΟ και τη συμμετοχική δημοκρατία φανερώνουν μια επένδυση (ευκαιριακή ή μονιμότερη) στο πολιτικό κεφάλαιο των ΜΚΟ. Είναι άλλωστε γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα κατάφερε να μειώσει τη διαφορά που τη χώριζε από άλλες δυτικές κοινωνίες, αναφορικά με το βαθμό συμμετοχής των πολιτών σε εθελοντικές πρωτοβουλίες. Είναι λοιπόν δεδομένο το ενδιαφέρον για τη δυναμική του χώρου αυτού.

Η αύξηση της συμμετοχής συνεπέφερε και την αμήχανη αντίδραση πολλών άλλων φορέων εξουσίας ή άσκησης πολιτικής. Τα συνδικάτα και τα πολιτικά κινήματα χρειάστηκαν αρκετά χρόνια για να βγουν από τα τείχη τους και να αντιληφθούν ότι η δυναμική των ΜΚΟ μπορεί να είναι μια πρόκληση για νέου τύπου δράση, αλλά και για συνεργασίες, όταν κάτι τέτοιο παρουσιάζει αμοιβαίο ενδιαφέρον. Το κράτος από τη μεριά του, παρουσιάζεται δυσκίνητο και αρνητικό όταν γίνεται αποδέκτης της δράσης των ΜΚΟ, αλλά δεν είναι καθόλου επιφυλακτικό όταν καθιστά την ανθρωπιστική δράση εργαλείο εξωτερικής πολιτικής. Ενδεικτική η πρόσφατη δήλωση του υφυπουργού Εξωτερικών πως «τα προγράμματα διεθνούς αναπτυξιακής συνεργασίας που υλοποιούνται από τις ΜΚΟ αποτελούν μέρος της διπλωματίας και ουσιαστικό εργαλείο της εξωτερικής πολιτικής». Δυστυχώς, η διοίκηση έχει επιλέξει την προνομιακή σχέση με τις ΜΚΟ υλοποίησης κρατικών προγραμμάτων.

Καθόλου τυχαία, αυτές οι ΜΚΟ αποκαλούνται «προτζεκτάδικα». Το φαινόμενο άλλωστε δεν είναι μόνο ελληνικό. Μόνο που εδώ, η ταχεία ανάπτυξή τους έφερε πολύ γρήγορα στην επιφάνεια τις αδυναμίες αυτού του τύπου οργανώσεων: έλλειψη εθελοντικής βάσης και δημοκρατικού ελέγχου, εξάρτηση από θεσμικούς πόρους, αδιαφάνεια. Θα ήταν λάθος να θεωρηθούν απλώς εσωτερικά προβλήματα ορισμένων ΜΚΟ. Αυτό που διακυβεύεται, είναι η ίδια η κοινωνία των πολιτών. Εξάλλου, σε μια χώρα με λειψή παράδοση στον τομέα αυτό, οι λέξεις εύκολα χάνουν το νόημά τους. Αυτός λοιπόν ο ενδιάμεσος χώρος συμμετοχικής άσκησης πολιτικής μεταξύ κράτους και κεφαλαίου δε μπορεί να δομείται και να αναπτύσσεται με λογική και κανόνες εργολαβικών γραφείων. Στο κάτω κάτω, αν το κράτος θέλει να ασκήσει κοινωνική πολιτική με αναθέσεις προγραμμάτων, ας το κάνει ανοιχτά. Προς τι το πρόθεμα «Μη Κυβερνητικός» για τους εταίρους του;

Όσο τα πολιτικά κόμματα γενναιόδωρα τονίζουν τη σημασία των ΜΚΟ, εμείς δεν εγκαταλείπουμε την καχυποψία μας. Θα ήταν αφέλεια να πιστέψουμε ότι οι κρατικοδίαιτες οργανώσεις θα γίνουν φορείς ανανέωσης της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Κι αν η ελληνική κοινωνία θέλει να γίνει κοινωνία πολιτών, μόνο μέσα από πραγματική συμμετοχή σε κινήσεις ζωντανές και ανεξάρτητες θα το καταφέρει. Με ρήξεις. Όχι με αναθέσεις.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Σε συνέχεια του σημειώματος της προηγούμενης εβδομάδας, όπου αναφερθήκαμε στα φαινόμενα γιγαντισμού των ΜΚΟ, στους μηχανισμούς ελέγχου που έχει δημιουργήσει η πολιτεία με εργαλείο την κρατική χρηματοδότηση και στην καχυποψία που προκάλεσε ο προσεταιρισμός στελεχών των ΜΚΟ με δέλεαρ πολιτικές θέσεις, είναι χρήσιμες ορισμένες ακόμα σκέψεις.

Ένας μόνιμος κίνδυνος για κάθε οργάνωση που απευθύνεται στο κοινό για να αντλήσει υποστήριξη και πόρους είναι η πίεση από το ίδιο το κοινό. Η κυριαρχία της εικόνας διαμορφώνει όχι μόνο τις ειδήσεις αλλά και τη συνείδηση της κοινής γνώμης. Στις περιπτώσεις αυτές, συχνά οι κανόνες δράσης μιας ΜΚΟ υποκύπτουν μπροστά στην ανάγκη να ανταποκριθεί στην πίεση του κόσμου που θέλει να βοηθήσει «εδώ και τώρα». Αν η ανθρωπιστική οργάνωση δεν προτάξει την αποτελεσματικότητα (όπως στη Γαλλία οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα που ανακοίνωσαν ότι δεν δέχονται άλλα χρήματα για τα θύματα του τσουνάμι, γιατί τα 40 εκ. που είχαν συλλέξει υπερκάλυπταν τις επιχειρησιακές τους δυνατότητες), τότε άγεται και φέρεται από το κυνήγι του «τηλεοπτικού ανθρωπισμού». Το παράδειγμα των δωρεών που συνέλεγε μεγάλη ΜΚΟ για τα θύματα του πολέμου στο Ιράκ, χωρίς να έχει εξασφαλίσει πρόσβαση στην εμπόλεμη περιοχή, είναι χαρακτηριστικό: το κοινό ικανοποίησε την ανάγκη του να βοηθήσει, η οργάνωση φάνηκε δραστήρια, το πρώτο αεροπλάνο προς την περιοχή χάθηκε και η υπόλοιπη ανθρωπιστική βοήθεια ακόμα σαπίζει σε κάποιες αποθήκες στα νότια προάστια της Αθήνας.

Την ίδια περίπου κατάληξη έχουν και δράσεις υποκινούμενες από τον εντυπωσιασμό ή σκοπιμότητες υπαγορευόμενες από την εξωτερική πολιτική της χώρας. Έτσι, στην επίδειξη ανθρωπισμού πολλών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων στη ΝΑ Ασία, η ελληνική πινελιά ήταν το περίφημο καράβι που αναχώρησε προς την περιοχή, κατάφορτο με υπερσύγχρονα μηχανήματα αλλά και ερωτήματα ως προς το ιδιοκτησιακό του καθεστώς και την καταλληλότητα της βοήθειας, μια που δεν πρόκειται να συμβάλει καθόλου στην δημιουργία μόνιμων υποδομών στην περιοχή.

Σε ό,τι αφορά στη διαφάνεια της διαχείρισης, είναι γεγονός ότι οι μεγάλες ΜΚΟ στη χώρα μας μεγάλωσαν πολύ γρήγορα. Σε ορισμένες, η πρώτη γενιά στελεχών βρέθηκε μέσα σε λίγα χρόνια να διαχειρίζεται πολλαπλάσιους πόρους. Αποτέλεσμα ήταν να μην τηρούνται στοιχειώδεις κανόνες ορθής διαχείρισης, όπως για παράδειγμα πως δε μπορεί εξωτερικός συνεργάτης- εργολήπτης μιας ΜΚΟ να είναι ταυτόχρονα και μέλος της διοίκησής της, ελέγχων και ελεγχόμενος το ίδιο πρόσωπο.

Απαραίτητη και τούτη τη φορά η επιλογική διευκρίνιση πως οι διαπιστώσεις αυτές δεν αφορούν το μεγάλο μέρος των ΜΚΟ και δε μπορούν να μειώσουν το μέγεθος της προσφοράς τους και την πολιτική τους βαρύτητα, ιδίως σε μια εποχή χειραγώγησης και ιδιώτευσης. Σε αυτό το τελευταίο σημείο θα χρειαστεί να επανέλθουμε.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Με αφορμή τη συγκέντρωση και αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας στη ΝΑ Ασία έχει ανοίξει ένας δημόσιος διάλογος περί ΜΚΟ. Όφειλαν να τον έχουν ξεκινήσει νωρίτερα οι ίδιες οι οργανώσεις. Στην κορυφή του παγόβουνου η διαχείριση των γενναιόδωρων δωρεών του κοινού. Ποιος τις συγκεντρώνει, με ποιες δεσμεύσεις, πώς διασφαλίζεται η διαφάνεια, πού αρχίζει και τελειώνει η εμπλοκή του κράτους; Χρήσιμη συζήτηση, ιδίως όταν νέοι φορείς (όπως η Εκκλησία) επιδιώκουν αρκετά επιθετικά να καταγραφούν στο τοπίο των ΜΚΟ και να πιστωθούν με το πολιτικό κεφάλαιο που αυτό συνεπάγεται.

Κάτω από την επιφάνεια όμως, η κρίση ενηλικίωσης, όπως προσφυώς έχει αποκληθεί, πλήττει αρκετές ΜΚΟ. Τεράστιοι ρυθμοί ανάπτυξης, μεγάλοι προϋπολογισμοί, πολυμελής επαγγελματική στελέχωση, γιγαντισμός. Στοιχεία δηλαδή που θα ήταν ευπρόσδεκτα και ελπιδοφόρα, αν δε συνοδεύονταν από συμπτώματα ελλείμματος σε πολιτικό επίπεδο: προσωποπαγής χαρακτήρας, ανύπαρκτος εσωτερικός διάλογος, υποθήκευση του εθελοντικού στίγματος στο βωμό της ανάπτυξης που έγινε αυτοσκοπός. Το τίμημα του ελλιπούς δημοκρατικού ελέγχου συμπληρώνεται από την ασφυκτική πίεση που οι κυβερνήσεις των τελευταίων ετών, μέσω του ΥΠΕΞ, ασκούν σε πρόθυμες ΜΚΟ για να τις καταστήσουν όχημα της εξωτερικής μας πολιτικής στα Βαλκάνια και την ευρύτερη περιοχή. Με την εξάρτηση από την κρατική χρηματοδότηση (πόσες αλήθεια ΜΚΟ θα άντεχαν χωρίς θεσμικούς πόρους έστω και μια μέρα;) αρκετές οργανώσεις απώλεσαν τον Μη Κυβερνητικό τους χαρακτήρα και εκχώρησαν το δικαίωμα και την υποχρέωσή τους να κρατούν αποστάσεις από την κρατική εξουσία.

Επόμενο βήμα ήταν η προσέλκυση στελεχών των ΜΚΟ για να προσφέρουν μια αύρα ανθρωπισμού σε λίστες υποψηφίων βουλευτών, (υφ)υπουργικούς θώκους, συνδιασκέψεις κομμάτων και υψηλά αμειβόμενες θέσεις του κρατικού τομέα. Το κενό που άφησαν πίσω τους τα στελέχη αυτά είναι αμελητέο, αλλά η υποψία πως κάποιοι επιθυμούν να εκμεταλλευτούν τις ΜΚΟ ως νέα φυτώρια ανάδειξης «ανθρωπιστών εργατοπατέρων» δεν είναι.

Το «καθεστώς ασυλίας» που προστάτευε τις οργανώσεις ως τώρα δε θα διαρκέσει πολύ. Πρόσφατα δημοσιεύματα το αποδεικνύουν. Όσοι με γνήσιο τρόπο εξακολουθούμε να πιστεύουμε στην ενεργό συμμετοχή, στον ακτιβισμό, στην ανθρωπιστική δράση θα πρέπει να χαιρόμαστε γι’ αυτό. Όχι μόνο γιατί η διαφάνεια και ο (αυτο)έλεγχος είναι οξυγόνο για την ανεξάρτητη λειτουργία των ΜΚΟ. Αλλά και γιατί όσοι απαξίωναν τις ΜΚΟ συλλήβδην θα αναγκαστούν να κάνουν τώρα τους αναγκαίους διαχωρισμούς. Αν όμως συνεχίσουν να συγχέουν τις οργανώσεις- σφραγίδες, τα προσωπικά Μη Κυβερνητικά καταστήματα μεγαλοεπιχειρηματιών, τις ασπόνδυλες οργανώσεις που στηρίζονται αποκλειστικά σε επαγγελματικά στελέχη και κρατικό χρήμα, με την πλειονότητα των γνήσιων κινήσεων πολιτών που δρουν ανεξάρτητα και με διαφάνεια, τότε δε μπορεί, μάλλον εκ του πονηρού θα τις συγχέουν.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Τα περισσότερα κείμενα δημοσιεύονταν ως επιφυλλίδες στα ΝΕΑ μέχρι το καλοκαίρι του 13. Τα υπόλοιπα βλέπουν το φως κατευθείαν στο blog. Η πάνω φωτό είναι από την καμπάνια της Διεθνούς Αμνηστίας Use your freedom to write wrongs

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Τα καθαρά χέρια

Ας μιλήσουμε καθαρά

Λεξεις κλειδια

Άγιος Παντελεήμονας Ακροδεξιά Αριστερά Βαλκάνια Βουλή Βουλγαράκης Γάζα Δήμος Αθηναίων Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας Δεκέμβριος Διεθνής Αμνηστία ΕΕΔΑ ΕΛΑΣ Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου ΗΠΑ Ισλάμ Ισραήλ Κίνα Κακλαμάνης Καμίνης Καρατζαφέρης ΛΑΟΣ Λοβέρδος ΜΚΟ ΜΜΕ ΟΗΕ Ολυμπιακοί Σαμαράς ΣτΕ Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Συνήγορος του Πολίτη Χριστόδουλος Χρυσή Αυγή ανήλικοι ανθρωπισμός απαγωγές αστυνομία αστυνομική βία βία βασανιστήρια διακρίσεις διαμαρτυρία διαφάνεια διεθνή εθελοντισμός εθνικισμός εκκλησία εκλογές εκπαίδευση ελευθερία έκφρασης εργασιακά θανατική ποινή θρησκεία θρησκευτική ελευθερία ιθαγένεια κάμερες κρίση μειονότητες μετανάστες μνημόνιο περιβάλλον προσωπικά δεδομένα πτήσεις CIA ρατσισμός ρατσιστική βία ρατσιστικός λόγος σεξουαλικός προσανατολισμός σχολείο σωφρονισμός τράφικιν τρομοκρατία φυλακές φύλο χούντα όπλα