You are currently browsing the tag archive for the ‘ελευθερία έκφρασης’ tag.


Η Γενική Γραμματεία Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων  του Υπουργείου Δικαιοσύνης σας προσκαλεί στην Ημερίδα «Ρητορική του μίσους: Διαδρομές του ρατσισμού στο δημόσιο λόγο »  
Τετάρτη 24 Ιουνίου, ώρα 18:00 
Αίθουσα Εκδηλώσεων του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών (ΔΣΑ), Ακαδημίας 60. 

Με τη υποστήριξη του Συμβουλίου της Ευρώπης

Πρόγραμμα  Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Όταν η Ευρώπη μιλάει για ελευθερία έκφρασης, η ελληνική κυβέρνηση ορκίζεται στον φόβο. Όταν η Ευρώπη απορρίπτει το θρησκευτικό μίσος, Λεπέν, Φάραντζ, Σαμαράς σπεκουλάρουν στο αίμα των θυμάτων. Όταν η Ευρώπη λέει όχι στον φανατισμό, ο έλληνας πρωθυπουργός κλείνει το μάτι στους ψηφοφόρους των νεοναζί.
Τώρα είναι τα δύσκολα. To Je Suis Charlie λέει όχι στον φονταμενταλισμό. Οι Γερμανοί πατριώτες του Pegida λένε όχι στον φονταμενταλισμό. Όμως το ένα όχι από το άλλο τα χωρίζει ωκεανός.
Ή αλλιώς, όσοι είδαν Charlie Hebdo και θυμήθηκαν φράχτες στον Έβρο είναι εχθροί της Ευρώπης που θέλουμε. Όσοι απαντούν στον ισλαμοφασισμό με ισλαμοφοβία για να πάρουν ψηφαλάκια είναι εχθροί μας.
Και ένα τελευταίο. Επειδή πολλά ακούω για ελευθεροτυπία και ελεύθερη έκφραση, να θυμηθούμε ότι το κράτος μας σφύριζε αδιάφορα όταν ο Παναγιώταρος, επικεφαλής αγέλης τετραπόδων, κακοποιούσε καλλιτέχνες και κοινό έξω από το θέατρο Χυτήριο (οι καλλιτέχνες διώχθηκαν για βλασφημία…). Θα ήθελα δηλαδή να δω τι θα λέγανε πολλοί με τα σκίτσα του Charlie Hebdo για τον Θεό και τον Χριστούλη στα ελληνικά να κρέμονται στα περίπτερα.
Με μια κουβέντα, μάγκες μου, τώρα αρχίζουν τα πολύ δύσκολα.


Η ρητορική του μίσους και το ρατσιστικό έγκλημα

Το νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης «για την καταπολέμηση ορισμένων μορφών και εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας μέσω του Ποινικού Δικαίου» προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις. Αρκετοί υποστηρίζουν ότι ο ποινικός κολασμός της δημόσιας έκφρασης απόψεων, ακόμα και ρατσιστικών, δε συνιστά αποδεκτό περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης. Άλλοι (ακόμα και ιεράρχες) αντιδρούν στην επέκταση της προστασίας σε ορισμένες ευάλωτες ομάδες. Άλλοι τέλος, μεταξύ τους στόχοι ρατσιστικών συμπεριφορών, ζητούν διεύρυνση του νόμου και αυστηρότερες ποινές. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Τις ημέρες αυτές διεξάγονται στην Αθήνα δύο δίκες που σχετίζονται άμεσα με τον σεβασμό της ελευθερίας έκφρασης.

Από τη μια, δικάζονται οι υπεύθυνοι της Αντιναζιστικής Πρωτοβουλίας με την κατηγορία της διασποράς ψευδών ειδήσεων. Υποστήριξαν σε ανακοίνωσή τους, μετά την αθώωση του Κ. Πλεύρη για το γνωστό αντισημιτικό βιβλίο του, ότι μέσα στο δικαστικό σύστημα λειτουργεί φασιστικό δίκτυο. Αξίζει να σημειωθεί ότι η δίωξη των στελεχών της Αντιναζιστικής Πρωτοβουλίας δεν έγινε μετά από έγκληση λειτουργών της δικαιοσύνης που υποτίθεται ότι ζημιώνονται από τους ισχυρισμούς. Η δίωξη έγινε μετά από έγκληση του τότε κατηγορούμενου Κ. Πλεύρη, ο οποίος διεκδικεί ρόλο υπερασπιστή των δικαστών και της δικαιοσύνης.

Στη στήλη αυτή έχουμε υποστηρίξει την επιλογή να αντιμετωπίζεται το ναζιστικό παραλήρημα του (κάθε) Κ. Πλεύρη πρωτίστως πολιτικά και πάντως όπως αρμόζει σε κάθε παραλήρημα που δοκιμάζει τα όρια της ανθρώπινης λογικής, της ανοχής και της ελευθερίας. Η ελευθερία γίνεται δίκοπο μαχαίρι για όποιον την επικαλείται επιλεκτικά και τη χρησιμοποιεί εργαλειακά. Ανεξαρτήτως όμως αυτού και χωρίς να μπαίνουμε στην ουσία της υπόθεσης θυμίζουμε το προφανές, ότι δηλαδή η δίωξη για την άσκηση κριτικής, ακόμα και έντονης κριτικής, της δικαστικής εξουσίας θέτει προφανώς ζήτημα ελευθερίας της έκφρασης.

Στη δεύτερη δίκη των ημερών, ο δημοσιογράφος Τ. Μίχας κατηγορείται για συκοφαντική δυσφήμιση, επειδή υποστήριξε ότι ομάδα Ελλήνων ενόπλων συμμετείχε το 1995 στην σφαγή της Σρεμπρένιτσα. Εναντίον του υπέβαλε μήνυση ο εκπρόσωπος τύπου του Πανελλήνιου Μακεδονικού Μετώπου Σπ. Βιτάλης με μάρτυρες κατηγορίας τους κυρίους Ζουράρη, Σαρρή, Παπαθεμελή και Βουνάτσο. Αξιοσημείωτο ότι στη μήνυση το έγκλημα κατά της ανθρωπότητας που έγινε στη Σρεμπρένιτσα βαφτίζεται «μάχη». Και πάλι βέβαια την ουσία της υπόθεσης θα κρίνει το δικαστήριο. Όμως, δεν αντέχει κανείς τον πειρασμό να θυμίσει ότι δεν έχει επιδειχθεί αντίστοιχη σπουδή στην κατεύθυνση της δικαστικής διερεύνησης των καταγγελιών για ελληνική εμπλοκή στο μεγαλύτερο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο έγκλημα στην Ευρώπη.

Την αναλογία μεταξύ των δύο υποθέσεων επισήμανε και η Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και του Πολίτη, τονίζοντας ότι η ποινική δίωξη απόψεων δεν συμβάλλει στην απρόσκοπτη ανταλλαγή θέσεων και ιδεών, που είναι το θεμελιώδες γνώρισμα της δημοκρατίας.

Περιμένουμε την έκβαση των δικών. Ας ελπίσουμε ότι δεν θα παρακολουθήσουμε μια ιδιότυπη αντιστροφή ρόλων όπου όλα και όλοι θα μπερδεύονται γλυκά σε έναν παράξενο χορό: θύτες και θύματα, τιμητές και απολογούμενοι, αθώοι και φταίχτες.

2405GAGGING_wideweb__470x252,0
Άγνωστοι διέκοψαν δημόσια εκδήλωση και έριξαν αυγά στη συγγραφέα Σώτη Τριανταφύλλου. Με αφορμή το περιστατικό οι ακόλουθες σκέψεις:
Πρώτο, ενδέχεται κάποιος να λέει πράγματα εύστοχα ή ανόητα, συμπαθητικά ή δυσάρεστα, καινοτόμα ή κοινότοπα. Ενδέχεται να υπάρχουν ποικίλες εκτιμήσεις για την ποιότητα και τη σκοπιμότητα των παρεμβάσεών του. Από τη στιγμή όμως που γίνει στόχος επίθεσης, αυτές οι αξιολογήσεις αποκτούν τριτεύουσα σημασία ως άσχετες με το μείζον θέμα που είναι η ίδια η επίθεση.
Δεύτερο, η βιαιότητα μιας επίθεσης εξαρτάται από τα μέσα που χρησιμοποιούνται. Προφανώς η επίθεση κρανοφόρων με σιδερογροθιές και λοστούς στον καθηγητή Πανούση είναι άλλης τάξης από την επίθεση με αυγά εναντίον συγγραφέων. Και τα δυο κρύβουν όμως βαθύτατη δυσανεξία απέναντι στη διαφορετική άποψη. Και πάντως, η έντονη αποδοκιμασία και απαξίωση που συμβολίζουν τα αβγά δεν αναιρεί τη βιαιότητα της εισβολής σε μια εκδήλωση και του προπηλακισμού του ομιλητή. Η αντιπαράθεση με κάποιον που εκφράζεται γραπτά πρέπει να γίνεται γραπτά και πάντως με μη βίαια μέσα. Με την κοινή λογική ο προπηλακισμός και η ρίψη αυγών δε συγκαταλέγονται στα μέσα αυτά.
Τρίτο, ο Ιρακινός που εκτοξεύει το παπούτσι του κατά του Μπους χρησιμοποιεί το τελευταίο του όπλο, έσχατος κακομοίρης απέναντι στο σύμβολο της πλανητικής εξουσίας. Ας μην τον επικαλούνται οι ρίπτες αυγών. Η αναλογία ισχύος δεν τους επιβεβαιώνει. Ούτε και το ρίσκο που αναλαμβάνεται στην κάθε περίπτωση.
Τέταρτο, μια επίθεση μπορεί παρεμπιπτόντως να επιτείνει την αστυνομοκρατία. Δεν είναι καταδικαστέα γι’ αυτό. Είναι καταδικαστέα ούτως ή άλλως. Οι παράπλευρες ζημίες, όπως η ένταση της καταστολής, μπορούν βέβαια ως παράπλευρες να αναδεικνύονται. Η μόνιμη συμπερίληψή τους όμως σε κάθε καταδικαστική ανακοίνωση συγκεκριμένων πολιτικών φορέων στόχο έχει να χαϊδεύει αυτιά και να κρατάει ισορροπίες. Εντέλει, αν η αστυνομία αποφάσιζε μετά από μια επίθεση να μην κινηθεί καθόλου, η επίθεση θα έπαυε να είναι καταδικαστέα;
Πέμπτο, η συμβολική διαμαρτυρία έχει συγκεκριμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά και περιορισμένα ποσοτικά όρια. Η κατάληψη του δημόσιου χώρου και η αποικιοποίηση του δημόσιου λόγου από έναν περιφερόμενο θίασο που πατάσσει τον αποκλίνοντα λόγο δεν είναι ούτε συμβολική ούτε διαμαρτυρία. Είναι ακραία εξουσιαστική πρακτική με οσμή μετεμφυλιακού παρακράτους.
Έκτο, η διακοπή εκδηλώσεων διότι οι ομιλητές «δεν συνεμορφώθησαν προς τα υποδείξεις» ή δεν είναι «αρκούντως αντιεξουσιαστές» έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις. Όσοι καταδικάζουν αυτόν τον αντιεξουσιαστικό φονταμενταλισμό δεν είναι κατ’ ανάγκην οπαδοί της σκληρής καταστολής. Η λογική «όποιος δεν είναι μαζί μας είναι εναντίον μας», που εκπέμπεται και από κύκλους της οδού Κατεχάκη, απειλεί να μας παρασύρει σε μια ιδιότυπη Εξαρχειώτικη βεντέτα.

Μάλιστα.
Την ίδια ώρα περίπου που γινόταν η συναυλία
για να σπάσει το άβατο
που έχουν επιβάλει νεοναζί και «αγανακτισμένοι κάτοικοι»
στον Άγιο Παντελεήμονα,
εκείνοι που δέρνουν και προπηλακίζουν μετανάστες και συνοδοιπόρους,
εκείνοι ντε,
που έκλεισαν την παιδική χαρά γιατί παίζουν τα μεταναστάκια,

0,,2034228_4,00
την ίδια ώρα λοιπόν που γινόταν η εκδήλωση
κατά της ρατσιστικής βίας,
κάποιοι άλλοι, κάπου άλλού
έκδήλωσαν τη δυσανεξία τους
τη δυσφορία τους
τη «δικαιολογημένη αγάνακτησή τους» βρε αδερφέ
και έριξαν αυγά στη Σώτη Τριανταφύλλου,
που την πέτυχαν σε παρουσίαση βιβλίου
(γιατί δε μπορεί να γράφει αυτά τα πράγματα
και να κυκλοφορεί στα Εξάρχεια,
«ας πάει στο Κολωνάκι» φώναξε κάποιος
την ώρα που έκανε την επαναστατική γυμναστική του)

Κι έτσι οι ανυποχώρητοι πολέμιοι
κάθε εξουσιαστικής λογικής
εξέφρασαν
με σαφήνεια
με γλαφυρότητα
και -κυρίως-
με ισχυρή επιχειρηματολογία
την πλήρη αποδοκιμασία τους
προς τη ρατσιστική βία και την κρατική καταστολή
(την οποία υποθέτω εκπροσωπεί η συγγραφέας – στόχος των αυγών)
και βέβαια διατράνωσαν
τη διάθεσή τους να υπερασπιστούν
με κάθε μέσο
την «ελευθεριακή κουλτούρα»
που πάντα εκπροσωπούσαν τα Εξάρχεια…

Μάλιστα.
Και εις άλλα με υγεία…

Την προηγούμενη εβδομάδα ο Ιρανός Πρόεδρος Αχμεντινεζάντ απευθύνθηκε στη Διάσκεψη κατά του Ρατσισμού με λόγο εμπρηστικό, διχαστικό και αντισημιτικό. Οι αντιδράσεις οξύτατες, από τις αποδοκιμασίες εντός της αίθουσας έως τις αποχωρήσεις ευρωπαίων αντιπροσώπων. Εύλογο λοιπόν το ερώτημα: πώς απαντά κανείς αποτελεσματικά στο λόγο που αρθρώνεται για να διχάσει; Πώς αντιδρά στον πρωτόγονο αντισημιτισμό εκείνου που παρουσιάζεται ως ο Ζορρό του Ισλάμ για να καρπωθεί τη συσσωρευμένη οργή του Αραβικού κόσμου;

Υπάρχει κατ’ αρχάς ο δρόμος της καταγγελίας. Θυμίζει κανείς στον Αχμεντινεζάντ τη δική του θεωρία και πράξη. Μιλά για το θεοκρατικό καθεστώς, τις διώξεις, τις διακρίσεις κατά των γυναικών, τα βασανιστήρια, τις εκατοντάδες εκτελέσεις, μεταξύ τους και ανηλίκων, τις ποινές λιθοβολισμού, μαστίγωσης ή ακρωτηριασμού. Κυρίως, καταδικάζει απερίφραστα τις απειλές εξόντωσης ενός κράτους, εν προκειμένω του Ισραήλ. Εντούτοις, ο δρόμος αυτός δεν αρκεί. Αν μείνει κανείς εκεί, έχει ακολουθήσει την οδό Αχμεντινεζάντ. Έχει απαντήσει στην επιλεκτικότητα με επιλεκτικότητα. Έχει γίνει ο έτερος πόλος στο μοτίβο του αμοιβαίου αποκλεισμού που καταλήγει, όπως το γνωστό ψυχροπολεμικό ανέκδοτο, στην αδιέξοδη ρήση «ναι, αλλά κι εσείς καταπιέζετε τους μαύρους». Απάντηση στον εμπρηστικό ρατσιστικό λόγο αποτελεί κυρίως η έμπρακτη αποδόμησή του. Χρειάζεται δηλαδή  να καταδειχθεί πώς ο λόγος του Αχμεντινεζάντ τρέφει το ρατσισμό και τη μισαλλοδοξία, πώς ετοιμάζει τις επόμενες γενιές του μίσους. Είναι όμως αμφίβολο αν αυτό επιτυγχάνεται με συμβολικές αποχωρήσεις. Η απάντηση πρέπει να δίνεται με τα μέσα εκείνα που ο Λόγος προσφέρει. Με την ενίσχυση του διεθνούς οπλοστασίου κατά του ρατσισμού. Με  την ανυποχώρητη θέση ότι τα δικαιώματα του ανθρώπου είναι απόλυτη αξία. Η εκ Δυσμών αποχώρηση από τη Διάσκεψη μοιάζει με επίδειξη αγανάκτησης που εντέλει δεν πλήττει τον φορέα του διχαστικού λόγου. Εξάλλου, εκείνος ούτε στιγμή δεν άφησε να φανεί ότι επιδιώκει να διαλεχθεί.

Δυο επιπλέον παράμετροι υπεισέρχονται στην προβληματική αυτή. Η πρώτη σχετίζεται με την καθημερινή πρακτική εκείνου που φιλοδοξεί να απαντήσει στον εμπρηστικό λόγο του εκάστοτε Αχμεντινεζάντ. Οφείλουν ο δικός του λόγος και η δική του πράξη να κοιτάζουν διαρκώς σε άλλη κατεύθυνση. Η δική του εσωτερική και εξωτερική πολιτική να είναι συμβατές με βασικές αρχές δικαιωμάτων. Η δεύτερη παράμετρος σχετίζεται αναπότρεπτα με το ερώτημα περί ελευθερίας της έκφρασης. Η απάντηση στον εμπρηστικό λόγο δεν μπορεί να είναι μια εκσυγχρονισμένη φίμωση της αντίθετης άποψης με όρους πολιτικής ορθότητας. Ειδάλλως, δεν πλήττεται ο Αχμεντινεζάντ αλλά εκείνοι οι σκεπτόμενοι άνθρωποι που δεν ανέχονται τους συμψηφισμούς και την επιλεκτικότητα. Τα κύρια θύματα αυτής της σπειροειδούς αντιπαράθεσης είναι όσοι επιμένουν να διακρίνουν τις λεπτές αποχρώσεις πέραν των εύκολων αφορισμών. Όσοι για παράδειγμα εξεγείρονται με την άρνηση του Ολοκαυτώματος αλλά δεν εννοούν να πολεμούν τους αρνητές με εκπτώσεις σε επίπεδο θεμελιωδών δικαιωμάτων. Όσοι δηλαδή τιμούν την Ιστορία αρνούμενοι την εργαλειακή της χρήση, που καταλήγει με υπερβατικές αναγωγές να χρησιμοποιεί το φρικαλέο χτες για να δικαιολογήσει ένα αποτρόπαιο σήμερα. Με απλά λόγια, ζητείται λόγος που -μνήμων των πληγών του παρελθόντος- αντανακλάται με ανυποχώρητη αμεροληψία στην πρακτική του παρόντος.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Είναι αδιανόητο πνευματικοί άνθρωποι να φοβούνται τις πιθανές βίαιες συνέπειες όσων λένε ή γράφουν και οργανώσεις πολιτών να φοβούνται τη βίαιη εισβολή σε δημόσια εκδήλωση που ετοιμάζουν. Οι πρόσφατες επιθέσεις κατά συγγραφέων και πανεπιστημιακών αποτελούν απαράδεκτη απόπειρα φίμωσης της αντίθετης άποψης. Δεν πρόκειται για παρέμβαση σε μια εκδήλωση ή αποδοκιμασία ενός ομιλητή, αλλά για προαποφασισμένη και στοχευμένη κτηνώδη βία πολλών οπλισμένων επί ενός άοπλου. Αντιμετωπίζουμε οργανωμένες απόπειρες κατατρομοκράτησης που υπονομεύουν την ελεύθερη έκφραση και την ακαδημαϊκή ελευθερία. Οι κρανοφόροι εισβολείς διάβηκαν τη λεπτή κόκκινη γραμμή και στέκουν πια στην αντίπερα όχθη. Στη δική μας πλευρά εκτείνεται ο δημόσιος χώρος μας, το φόρουμ που έχει με αγώνες κατακτηθεί και επί αιώνες διαφυλαχτεί, η πεδιάδα του ελεύθερου λόγου, η ανεμπόδιστη ανταλλαγή απόψεων, η ακώλυτη έκφραση της έλλογης σκέψης. Στη δική τους πλευρά υπάρχει μόνο η βία.

Φαίνεται βέβαια πολλές φορές απωθητική η πεδιάδα μας, μένει άνυδρη, βγάζει αγκάθια. Φυτρώνουν και τα χειρότερα παράσιτα, ακούγεται και το πιο απεχθές ναζιστικό παραλήρημα. Ελευθερία λόγου σημαίνει βαθύ στοχασμό μα και ανοησία, ριζοσπαστική αμφισβήτηση μα και αντιδραστική φλυαρία. Αυτή όμως είναι η πεδιάδα μας. Ζούμε εδώ έχοντας συμφωνήσει ως μοναδικό διαβατήριο τον εξοβελισμό του φόβου. Το φόρουμ προϋποθέτει τη βεβαιότητα πως τη διατύπωση μιας άποψης μπορεί να την απειλήσει μόνο η διατύπωση μιας άλλης άποψης, η επίκριση, η χλεύη. Δημόσια, με τη δύναμη του λόγου. Όχι με τη βία και το φόβο. Πώς λοιπόν μπορούμε να ανεχτούμε την κρανοφόρο βία; Οι επιθέσεις κατά φορέων της άλλης άποψης ανατρέπουν μια από τις βασικότερες συμβάσεις τούτης εδώ της κοινότητας και δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές. Σε καμία περίπτωση. Ας μη γυρεύουν λοιπόν ελαφρυντικά στη βία του κράτους ή στην απονομιμοποίηση των θεσμών οι οπαδοί της χουλιγκανικής τυφλής βίας. Σαθρά τα ελαφρυντικά, η βία τους εξυπηρετεί ανάγκες εκτονωτικής αυτοϊκανοποίησης και οξύνει την κρατική καταστολή που υποτίθεται πως αμφισβητεί. Και εντέλει, είναι η κρατική εξουσία εκείνη που παραδοσιακά επιχειρούσε δια της τρομοκράτησης να καταστείλει τη διαφωνία. Απέναντι σε αυτόν τον αυταρχισμό όρθωναν το ανάστημά τους οι οπαδοί του ορθού λόγου. Κατέφευγαν στην ανυπακοή, δημόσια δήλωναν «είμαστε εδώ και αρνούμαστε να υποκύψουμε στο φόβο». Κύριο όπλο μας απέναντι στην απόπειρα εγκαθίδρυσης μιας νέας ιδιότυπης εξουσίας του φόβου είναι η ιδεολογική της απομόνωση και η προσφυγή στην ανυπακοή του ελεύθερου λόγου.

Υστερόγραφο: «Το πανεπιστήμιο απαιτεί και θα έπρεπε να του αναγνωρίζεται κατ’ αρχήν, επιπλέον της ονομαζόμενης ακαδημαϊκής ελευθερίας, μια απροϋπόθετη ελευθερία όσον αφορά την ερωτηματοθεσία και τις προτάσεις, και δη, ακόμα περισσότερο, το δικαίωμα να λέγει δημοσίως καθετί που απαιτούν η έρευνα, η μάθηση και η σκέψη όσον αφορά την αλήθεια» (Ζακ Ντεριντά, Το Πανεπιστήμιο άνευ όρων). Μολονότι ο προβληματισμός του Ντεριντά κείται πολύ πέραν της στενής έννοιας του νόμου, μας θυμίζει πως ειδικά στο ελληνικό πανεπιστήμιο πρέπει να επιστρέψουμε στα αυτονόητα και πεζά. Ένα από αυτά είναι η ουσιαστική προστασία της ακαδημαϊκής ελευθερίας με την πιστή εφαρμογή του νόμου περί (άρσης του) ασύλου.

Με αφορμή την αναταραχή στα πανεπιστήμια είναι χρήσιμο να θυμίσουμε τα βασικά σημεία ψηφίσματος για το πανεπιστημιακό άσυλο που εξέδωσε τον Ιανουάριο η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, με βάση κείμενο που συνέταξε ο καθηγητής κ. Μανιτάκης, εκλεκτό της μέλος.

Το πανεπιστημιακό άσυλο δεν υπήρξε ποτέ ρητά συνταγματικά κατοχυρωμένο. Αναμφίβολα ωστόσο αποτελεί εγγύηση συνταγματικής περιωπής και ισχύος. Στέφεται, πρώτα και κύρια, κατά της κρατικής εξουσίας. Αποκλείει τις αυθαίρετες παρεμβάσεις ή εισβολές της αστυνομίας στους πανεπιστημιακούς χώρους. Αντιμάχεται όμως και κάθε είδους αστυνόμευση ή απόπειρα φίμωσης, ελέγχου, εξαγοράς ή χειραγώγησης της διδασκαλίας, της έρευνας και της διάδοσης των ιδεών από όπου και αν προέρχεται, κράτος, ιδιώτες ή τρίτους (άτομα, ομάδες, επιχειρήσεις). Όλα τα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας απολαμβάνουν του ασύλου. Την ευθύνη της ειρηνικής και ελεύθερης απόλαυσης των αγαθών του έχουν πρωτίστως οι πανεπιστημιακές αρχές. Την ευθύνη όμως της προστασίας από καταστροφές των χώρων που το άσυλο καλύπτει την επωμίζονται, ατομικά και συλλογικά, όλα τα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας και κάθε οργανωμένος φορέας σπουδαστών ή καθηγητών. Το πανεπιστημιακό άσυλο φυσικά δεν μπορεί να αποτελεί πρόσχημα για τη διάπραξη αξιόποινων πράξεων ούτε η επίκλησή του μπορεί να αποτελέσει νόμιμο λόγο άρσης του αδίκου. Το άσυλο δεν παρέχει ποινική ή αστική ασυλία σε όσους, πανεπιστημιακούς ή τρίτους, καταστρέφουν δημόσια αγαθά και προβαίνουν αναίτια και αδικαιολόγητα σε βιαιοπραγίες ή ποινικά αδικήματα. Είναι γνωστό εξάλλου ότι η διάπραξη αυτόφωρων κακουργημάτων και η διακινδύνευση της ζωής επιτρέπουν και δικαιολογούν την χωρίς άδεια είσοδο αστυνομικών δυνάμεων στους πανεπιστημιακούς χώρους, μετά από παραγγελία των αρμόδιων εισαγγελικών αρχών.

Το άσυλο κινδυνεύει ακόμη και σήμερα κυρίως από τις δημόσιες αρχές και ειδικά τις αστυνομικές. Ομάδες ατόμων που εισβάλλουν αυθαίρετα στους πανεπιστημιακούς χώρους δεν παραβιάζουν, αν κυριολεχτούμε, το πανεπιστημιακό άσυλο. Το χρησιμοποιούν όμως καταχρηστικά όταν καταπατούν και καταστρέφουν τους χώρους του. Οι βιαιοπραγίες οδηγούν μακροπρόθεσμα στον εκφυλισμό και σκιάζουν την ηθική ακτινοβολία του πανεπιστημιακού ασύλου. Εκεί οδηγούν και οι παρατεταμένες, συχνές, αναίτιες και αυθαίρετες καταλήψεις από ομάδες φοιτητών ή πανεπιστημιακές παρατάξεις.

Το πανεπιστημιακό άσυλο είναι ένα δικαίωμα ιερό με ιστορία αιώνων. Το μεσαίωνα στρεφόταν κατά του εκκλησιαστικού σκοταδισμού και κάθε επέμβασης στην ελευθερία σκέψης, έρευνας και διδασκαλίας. Αργότερα εξελίχθηκε σε ασπίδα κατά των αυθαιρεσιών της πολιτικής εξουσίας, συχνά με αγώνες σκληρούς και ατομικές θυσίες.  Το δυσφημίζουν ή συμβάλλουν στον εκφυλισμό του όσοι ανεύθυνα και επιπόλαια το μετατρέπουν, ανέχονται ή καλύπτουν ιδεολογικά την μετατροπή του από άσυλο ιδεών σε άσυλο βιαιοπραγιών και καταστροφών. Δυστυχώς, ο πρόσφατος νόμος για την ανώτατη παιδεία δεν καθιστά την προστασία του ασύλου καλύτερη ούτε ασφαλέστερη. Αντίθετα, με μια σειρά διατάξεων διευρύνθηκαν υπέρμετρα οι αξιόποινες πράξεις και περιγράφονται με γενικόλογους και αόριστους προσδιορισμούς έτσι ώστε να καθίσταται η εκεί πρόβλεψη των αξιόποινων πράξεων αντίθετη στους ορισμούς του άρθρου 7 του Συντάγματος, που επιβάλλει την βέβαιη και ειδική περιγραφή της αξιόποινης πράξης (βλέπε σχετικά θέση του καθηγητή Ν. Παρασκευόπουλου).

Στους πανεπιστημιακούς αναλογεί η ηθική ευθύνη να διαφυλάξουν το αγαθό αυτό από την παραβίαση αλλά και από τον σταδιακό εκφυλισμό του, στον οποίο συντείνουν και πρακτικές ή ανταγωνισμοί των πολιτικών κομμάτων καθώς και η εκμετάλλευση των γεγονότων από την κερδοσκοπική αδηφαγία των ηλεκτρονικών κυρίως μέσων ενημέρωσης.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ


Οι αντοχές της δημοκρατίας δοκιμάζονται κυρίως σε περιόδους εντάσεων. Αναπόφευκτα, λοιπόν, οι εξελίξεις στα Βαλκάνια, είτε εμπλεκόμαστε άμεσα (Μακεδονικό) είτε έμμεσα (ανεξαρτητοποίηση Κοσόβου), δοκιμάζουν τα όρια της δημοκρατίας μας. Αυτά τα όρια επηρεάζουν σημαντικά οι διαμορφωτές της κοινής γνώμης, διανοούμενοι, δημοσιογράφοι, θρησκευτικοί ηγέτες, πολιτικοί. Κάθε τους φράση, κάθε νεύμα δρουν πολλαπλασιαστικά. Οφείλουν λοιπόν, όταν τα πάθη εξάπτονται και κυριαρχούν βάσιμοι ή αβάσιμοι φόβοι, να εκπέμπουν λόγο σύνεσης και σοβαρότητας. Να μην ιππεύουν το ελκυστικό άλογο της κινδυνολογίας και του λαϊκισμού. Να μην επενδύουν στο ευκαιριακό χρηματιστήριο της φοβίας. Να τονίζουν, ειδικά αυτές τις στιγμές, τις θεμελιακές αξίες μιας ανοιχτής κοινωνίας που δεν επιδέχονται συγκυριακή διαπραγμάτευση και εκπτώσεις. Μια τέτοια στάση δε σημαίνει μειωμένη επίγνωση της σοβαρότητας των περιστάσεων και των ενδεχόμενων κινδύνων. Το αντίθετο μάλιστα. Αυτή η στάση προϋποθέτει ψυχραιμία και σοβαρότητα μεγαλύτερη από όση επιδεικνύουν εκείνοι που διεκδικούν τα «πρωτεία της κραυγής».

Υπό αυτό το πρίσμα αξιολογούνται οι προαναφερθέντες ταγοί. Και ευτυχώς, μέχρι στιγμής, αυτή η αξιολόγηση είναι καλύτερη από ό,τι θα φοβόταν κανείς. Παρά τον κινδυνολογικό βόμβο των όψιμων τηλε-διπλωματών (αρκετοί έχουν πάρει διαζύγιο από τη στοιχειώδη σοβαρότητα) το μεγαλύτερο μέρος της πολιτικής ηγεσίας δείχνει να αντιδρά με σύνεση. Ευτυχής συγκυρία και η σώφρων επιστροφή της ηγεσίας της εκκλησίας στα του οίκου της, με τρόπο και ήθος που γεμίζει αισιοδοξία όσους, πολλούς, είχαν επικρίνει την βροντώδη πολυπραγμοσύνη των τελευταίων ετών.

Σε ό,τι όμως αφορά όσους διεκδικούν τον τίτλο της πνευματικής ηγεσίας, θα σταθούμε στον συνθέτη κ. Θεοδωράκη ο οποίος επέλεξε για χάρη της υψηλής τηλεθέασης τον άμβωνα σατιρικής εκπομπής για να απευθυνθεί στο εθνικό ακροατήριο. Η παρέμβασή του αποτελεί παλινωδία σε σχέση με όσα παλαιότερα υποστήριζε. Προ δεκαετίας δήλωνε πως δεν πρέπει να παγώσουν οι διμερείς σχέσεις Αθήνας – Σκοπίων λόγω του ονόματος ενώ τώρα μας καλεί να κλείσουμε τα σύνορα και «να πέσουμε με το κεφάλι ψηλά, ωραίοι, περήφανοι και -γιατί όχι- χαρούμενοι». Επιπλέον, η διατρανούμενη απογοήτευσή του συλλήβδην από τους πολιτικούς υποκρύπτει έντονο μεσσιανισμό. Αυτά όμως είναι πολιτικές επιλογές του και ως τέτοιες θα κριθούν. Αυτό που άμεσα αφορά τους προσωπικούς προβληματισμούς αυτής της στήλης είναι πως μίλησε για «δήθεν επιστήμονες» και «οργανωμένη προβοκάτσια των ΗΠΑ» αναφερόμενος σε μια επιστημονική ημερίδα. Αμφισβήτησε δηλαδή την επιστημοσύνη και την εθνικοφροσύνη των φορέων μιας προβληματικής που αποκλίνει από την πλειοψηφική και τους φωτογράφησε ως «αντεθνικώς δρώντες». Συνέβαλε έτσι ο κ. Θεοδωράκης σε μια διάχυτη τάση αμφισβήτησης της ελευθερίας έκφρασης. Η ελευθερία αυτή όμως δεν συναρτάται από το περιεχόμενο αυτής της έκφρασης. Δεν αίρεται όταν δεν συμφωνεί η πλειονότητα ή με την επίκληση «εθνικών λόγων». Μια τέτοια σχετικοποίηση θεμελιωδών δικαιωμάτων ευθέως στρέφεται κατά της ανοιχτής κοινωνίας.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Τα περισσότερα κείμενα δημοσιεύονταν ως επιφυλλίδες στα ΝΕΑ μέχρι το καλοκαίρι του 13. Τα υπόλοιπα βλέπουν το φως κατευθείαν στο blog. Η πάνω φωτό είναι από την καμπάνια της Διεθνούς Αμνηστίας Use your freedom to write wrongs

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Τα καθαρά χέρια

Ας μιλήσουμε καθαρά

Λεξεις κλειδια

Άγιος Παντελεήμονας Ακροδεξιά Αριστερά Βαλκάνια Βουλή Βουλγαράκης Γάζα Δήμος Αθηναίων Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας Δεκέμβριος Διεθνής Αμνηστία ΕΕΔΑ ΕΛΑΣ Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου ΗΠΑ Ισλάμ Ισραήλ Κίνα Κακλαμάνης Καμίνης Καρατζαφέρης ΛΑΟΣ Λοβέρδος ΜΚΟ ΜΜΕ ΟΗΕ Ολυμπιακοί Σαμαράς ΣτΕ Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Συνήγορος του Πολίτη Χριστόδουλος Χρυσή Αυγή ανήλικοι ανθρωπισμός απαγωγές αστυνομία αστυνομική βία βία βασανιστήρια διακρίσεις διαμαρτυρία διαφάνεια διεθνή εθελοντισμός εθνικισμός εκκλησία εκλογές εκπαίδευση ελευθερία έκφρασης εργασιακά θανατική ποινή θρησκεία θρησκευτική ελευθερία ιθαγένεια κάμερες κρίση μειονότητες μετανάστες μνημόνιο περιβάλλον προσωπικά δεδομένα πτήσεις CIA ρατσισμός ρατσιστική βία ρατσιστικός λόγος σεξουαλικός προσανατολισμός σχολείο σωφρονισμός τράφικιν τρομοκρατία φυλακές φύλο χούντα όπλα