You are currently browsing the tag archive for the ‘θρησκευτική ελευθερία’ tag.

Με αφορμή την πρόσφατη ποινική δίωξη για βλασφημία, η Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου διοργανώνει δημόσια συζήτηση με θέμα

Ο Θεός δεν έχει ανάγκη εισαγγελέα

Η Ένωσή μας σε παλιότερη πρότασή της το 2005 σχετικά με μια νέα διευθέτηση των σχέσεων κράτους και εκκλησίας έχει τοποθετηθεί υπέρ της κατάργησης του αδικήματος της βλασφημίας και της καθύβρισης θρησκευμάτων από τον Ποινικό Κώδικα, το οποίο αποτελεί ένα κραυγαλέο νομικό αναχρονισμό. Η πρόσφατη ποινική δίωξη εναντίον συντελεστών της θεατρικής παράστασης Corpus Christi και του δημιουργού της σελίδας κοινωνικής δικτύωσης «Γέροντας Παστιτσίος», επανέφερε στην επικαιρότητα το ζήτημα.

Στην εκδήλωση θα προβληθεί αρχείο εικαστικής λογοκρισίας για έργα που έχουν διωχθεί ως βλάσφημα στην Ελλάδα από το 1950 ως σήμερα. Εισηγούνται:

Η Κλειώ Παπαπαντολέων και Βαγγέλης Μάλλιος – νομικοί, μέλη του δ.σ. της Ένωσης, με θέμα: «Σάτιρα και βλασφημία: οι περιπέτειες ενός δικαιώματος»

Ο Μιχάλης Τσαπόγας, νομικός, μέλος της Ένωσης και ειδικός επιστήμονας στο Συνήγορο του Πολίτη με θέμα ««Οι παραδοσιακές συνταγές της μισαλλοδοξίας»

Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, φιλόλογος – συγγραφέας με θέμα: «Ποιον προστατεύουν τελικά οι νόμοι κατά της βλασφημίας;»

Ο Γιάννης Ζιώγας – επίκουρος Καθηγητής Τμήματος Εικαστικών και Εφαρμοσμένων τεχνών Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας με θέμα : «Καταγράφοντας το απαγορευμένο: όψεις εικαστικής λογοκρισίας στη σύγχρονη Ελλάδα»

Ο Στρατής Μπουρνάζος – ιστορικός, επιμελητής της ενθέτου Ενθέματα της Κυριακάτικης Αυγής με θέμα: «Πτυχές corpus Christi & παστιτσίου»

Ο Φίλιππος Λοΐζος, δημιουργός και διαχειριστής της σελίδας «Γέροντας Παστίτσιος» , και ο Λαέρτης Βασιλείου, σκηνοθέτης του Corpus Christi, με θέμα:
«Βιώνοντας τη λογοκρισία»

Συντονίζει ο αντιπρόεδρος του δ.σ. της Ένωσης, Δημήτρης Χριστόπουλος, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου Πανεπιστημίου

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στο αμφιθέατρο «Δρακοπούλου» στο Κεντρικό Κτίριο του Πανεπιστημίου Αθηνών την Τρίτη, 16 Οκτωβρίου 2012 στις 18.30.

Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου: http://www.hlhr.gr

Κι όσοι είχανε την έγνοια απόμειναν και σώριαζαν τα ξύλα.
Πυρά, μάκρος και φάρδος, σήκωσαν ως εκατό ποδάρια
Και βάλαν το νεκρό κατάκορφα με πικραμένα σπλάχνα.
(Ιλιάδα Ψ 163-165, μτφρ. Καζαντζάκη)

 

Η μητέρα καλής μου φίλης είχε αναφέρει πολλές φορές την επιθυμία της να αποτεφρωθεί. Την προηγούμενη εβδομάδα η μητέρα πέθανε και η κόρη θεώρησε αυτονόητο να ικανοποιήσει την επιθυμία της. Όμως τη συντριβή της απώλειας ήρθε να συμπληρώσει πρόσθετη οδύνη: η κακοκαιρία στη Βουλγαρία δεν επέτρεπε τη μεταφορά και αποτέφρωση εκεί. Έτσι, η συνήθης οδός προς το «πυρ το εξώτερον» (όπου ωθούσε η πολιτεία όσους επέλεγαν την αποτέφρωση) ήταν κλειστή. Τραγική ειρωνεία, καθώς βρισκόμαστε πολύ κοντά στη δυνατότητα αποτέφρωσης και στη χώρα μας.

Η υλοποίηση της σχετικής υπουργικής απόφασης που υπογράφτηκε τον Μάιο θα δικαιώσει όσους μάχονται χρόνια τώρα για τον σεβασμό της θρησκευτικής ελευθερίας που περιλαμβάνει την ελευθερία κάθε ανθρώπου να επιλέξει την τύχη του σώματός του μετά θάνατο, σύμφωνα με την κοσμοθεωρία του ή απλά τις σχετικές αντιλήψεις και επιθυμίες του. Η θρησκευτική ελευθερία βέβαια περιλαμβάνει την αθεΐα, τον αγνωστικισμό αλλά και παραλλαγές λατρείας θρησκευτικών δογμάτων, έστω και αν θεωρηθούν ως ανυπακοή στις γραμμές της εκκλησίας στην οποία τυπικά ή και ουσιαστικά κάποιος ανήκει. Υπέρ της δυνατότητας αποτέφρωσης συνηγορεί και το δικαίωμα αυτοπροσδιορισμού που επεκτείνεται και μετά θάνατον.

Εξάλλου, και για λόγους φιλοσοφικών πεποιθήσεων πολλοί προτιμούν την αποτέφρωση από την ταφή και τούτο άσχετα με το θρήσκευμα και το δόγμα στο οποίο ανήκουν τυπικά (και τυχαία, αφού στη βρεφική ηλικία της βάφτισης κανείς δεν κάνει συνειδητές επιλογές θρησκεύματος και δόγματος).

Η πολιτεία δεν δικαιούται να ενδιαφέρεται γι’ αυτές τις ατομικές επιλογές. Το μόνο που μπορεί και οφείλει να πράξει είναι να προβλέψει ρυθμίσεις, ώστε οι επιλογές του θανόντος να μην προσβάλουν δικαιώματα άλλων, αρχίζοντας από το δικαίωμα στην υγεία. Η δυνατότητα αποτέφρωσης θα φέρει την Ελλάδα στην πλειονότητα των κρατών, καθώς σήμερα η αποτέφρωση επιτρέπεται για τα ¾ του πληθυσμού της γης. Τα ποσοστά αποτέφρωσης σε Βρετανία, Ελβετία, Σουηδία, Ολλανδία, Δανία κ.α ξεπερνούν το 50%. Ταυτόχρονα θα αποκαταστήσει μια μεγάλη υστέρηση, καθώς η αποτέφρωση νεκρών στην Γαλλία ισχύει από το 1789, στην Βρετανία από το 1884 και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες από τη δεκαετία του ‘30.

Και μια τελευταία παρατήρηση. Εκείνοι που γνωρίζουν την «μαφία των τάφων» κάνουν λόγο για ποσά αστρονομικά και τεράστια διαφθορά γύρω την κτήση ή χρήση τάφων και τις τελετές ταφής. Ας ελπίσουμε ότι οι νέοι δημοτικοί άρχοντες θα πατάξουν τα κυκλώματα που λυμαίνονται τα νεκροταφεία, θησαυρίζουν από την ανθρώπινη οδύνη και εκμεταλλεύονται το εύλογο αίσθημα οφειλής των οικείων προς τον θανόντα. Ας ελπίσουμε επίσης ότι η αποτέφρωση –όταν επιτέλους ολοκληρωθούν οι διαδικασίες- θα συμβάλει στην ίδια κατεύθυνση. Μπορεί αυτό να είναι μια ελάχιστη παρηγοριά και δικαίωση για όσους δεν μπόρεσαν, με ευθύνη της πολιτείας, να ικανοποιήσουν την επιθυμία των δικών τους ανθρώπων.

Επιβεβαιώνοντας τον Καββαδία στον στίχο του τίτλου, οι Ελβετοί ψήφισαν την απαγόρευση ανέγερσης νέων μιναρέδων. Η διενέργεια ενός τέτοιου δημοψηφίσματος προκαλεί ανησυχία μεγαλύτερη κι από το αποτέλεσμά του, αφού συνδέεται με ζητήματα θρησκευτικής ελευθερίας και διακρίσεων. Τα δικαιώματα δεν είναι θέμα πλειοψηφίας και μειοψηφίας. Η καταδίκη του ωστόσο είναι τόσο εύκολη που σχεδόν στερείται ουσιαστικού αντικρίσματος, αν παράλληλα δεν απαντά σε ορισμένα βασικά ζητήματα.

Μάνταμπα, Ιορδανία (φωτο αντίφωνο)

Με βάση τις αρχές της ανοιχτής κοινωνίας ο μιναρές στην Ευρώπη αντανακλά τη θρησκευτική ελευθερία και το σεβασμό της ετερότητας. Η ξενοφοβική δημαγωγία επικαλείται όμως την προστασία των ευρωπαϊκών δημοκρατικών αξιών από την απειλή του ισλαμικού σκοταδισμού. Για να απευθυνθεί σε ευρύτερα ακροατήρια η ευρωπαϊκή ακροδεξιά αναδεικνύει εκείνη την όψη του μιναρέ που τον καθιστά σύμβολο περιορισμού των δικαιωμάτων των γυναικών. Προβάλλει την απαγόρευση ως βίαιη υπόμνηση ότι η εισβολή της θρησκείας στη δημόσια ζωή έχει όρια. Η απάντηση στη ρητορική αυτή πρέπει να είναι σαφής και αποφασιστική: δεν υπερασπιζόμαστε την ανοιχτή κοινωνία περιορίζοντάς την. Οι αξίες της δεν εκχωρούνται σε έναν χριστιανικό φονταμενταλισμό που καταπίνει την κάμηλο των αμέτρητων καμπαναριών και διυλίζει τον κώνωπα των τεσσάρων(!) ελβετικών μιναρέδων.

Από την άλλη, υπάρχουν όντως αδιανόητα φαινόμενα που θέτουν την ανοιχτή κοινωνία σε δοκιμασία, όπως τα εγκλήματα τιμής και ο γενετήσιος ακρωτηριασμός των γυναικών. Ο κληρικός και δάσκαλος στη Γενεύη Hani Ramadan απολύθηκε, γιατί υποστήριξε δημόσια τον λιθοβολισμό των μοιχών και την ποινή του ακρωτηριασμού. Πώς αντιδρούμε στις περιπτώσεις αυτές; Γράφει ο Τοντόροφ (Ο φόβος των βαρβάρων, εκδ. Πόλις): «Αν ορισμένοι άνθρωποι που κατοικούν στη Γαλλία αρνούνται το κράτος δικαίου, καταπιέζουν τις γυναίκες τους ή προσφεύγουν συστηματικά στη φυσική βία, πρέπει να καταδικάζονται, όχι επειδή οι συμπεριφορές αυτές είναι ξένες στη γαλλική ταυτότητα (που δεν είναι), αλλά επειδή παραβιάζουν τους ισχύοντες νόμους, οι οποίοι είναι εμπνευσμένοι από έναν πυρήνα ηθικών και πολιτικών αξιών». Αυτή είναι η απάντηση. Η εφαρμογή των νόμων. Απόλυτη, ανυποχώρητη, χωρίς πολιτισμικό πρόσημο, χωρίς επιλεκτικότητα ή εξαιρέσεις για λόγους οποιωνδήποτε ιδιαιτεροτήτων.

Παράλληλα όμως χρειάζεται να γίνεται καθετί που εκθέτει τις κλειστές κοινότητες στον ήλιο της ουσιαστικής συνύπαρξης. Σαν να απαντά στον κληρικό, γράφει ο αδελφός του Tarik Ramadan, καθηγητής της Οξφόρδης: «Επαναλαμβάνω για χρόνια σε μουσουλμάνους ότι πρέπει να είναι ορατοί με θετικό τρόπο, ενεργοί και προοδεύοντες μέσα στις ευυπόληπτες Δυτικές κοινωνίες τους.(…) Το Ισλάμ είναι πλέον μια ελβετική και μία ευρωπαϊκή θρησκεία και οι μουσουλμάνοι πολίτες είναι σε μεγάλο βαθμό «αφομοιωμένοι». Αντιμετωπίζουμε κοινές προκλήσεις, όπως ανεργία, φτώχεια και βία -προκλήσεις που από κοινού πρέπει να αντιμετωπίσουμε». (Ελευθεροτυπία, 5/12). Ζητούμενο για την Ευρώπη είναι οι μουσουλμανικές της κοινότητες να βγουν στη δημόσια σκηνή, όχι να σπρωχθούν στην άκρη. Το ευρωπαϊκό Ισλάμ χρειάζεται ενθάρρυνση για να κερδίσει τη δική του μάχη.

Εντέλει, τι λέει το δημοψήφισμα στον ανώνυμο μουσουλμάνο της Γενεύης που απαγορεύει στη μικρή του κόρη το κολυμβητήριο για να μην έρθει σε επαφή με αγόρια; Του στέλνει λάθος μήνυμα, τον ωθεί να κλειστεί ακόμα περισσότερο στα θρησκευτικά του τείχη. Τον κάνει να νιώθει ότι η ταυτότητά του βιάζεται, ότι αποτελεί a priori τεκμήριο κάποιας απροσδιόριστης ενοχής. Ποιος θα πληρώσει την περιχαράκωσή του; Πρώτη απ’ όλους η κόρη του, στο όνομα της οποίας υποτίθεται ότι ψήφισαν οι Ελβετοί.

Απλοϊκή και αποπροσανατολιστική η προσπάθεια να ερμηνευθεί το σκάνδαλο Βατοπεδίου με μόνη βάση τη «θεωρία του κακού ηγουμένου» που βυσσοδομούσε για να αλώσει τη δημόσια γη. Ακόμα όμως και αν έρχονταν στο φως όσοι και όσα ερευνώνται και αποδίδονταν βαρύτατες πολιτικές και ποινικές ευθύνες (σενάριο διόλου πιθανό),  πάλι θα ήταν ελλιπής η εικόνα. Το γεγονός ότι η δημόσια γη αντιμετωπίστηκε σαν πλοίο υπό Παναμαϊκή σημαία σχετίζεται επίσης –ή κυρίως- με το συνολικό πλαίσιο αδιαφάνειας και έλλειψης λογοδοσίας στις σχέσεις κράτους και εκκλησίας.

Η ελληνική εκκλησία, και όχι μόνο η μοναστική πολιτεία, δεν έχει φτάσει στη δική της μεταπολίτευση στις σχέσεις της με κρατικές δομές και στην πρόσληψη της κοινωνικής δυναμικής. Μέρος της ιεραρχίας λειτουργεί ακόμα στη μετεμφυλιακή Ελλάδα. Διεκδικεί ρόλο προνομιακού βραχίονα μιας ιδεολογικά στρατευμένης κρατικής μηχανής βασισμένη σε μια απλή αναγωγή: το ηθικό κεφάλαιο που εύλογα αναλογεί σε έναν θρησκευτικό οργανισμό μπορεί και πρέπει ανά πάσα στιγμή να μετατρέπεται σε πολιτικό και οικονομικό κεφάλαιο με διαρκείς εισβολές σε αλλότρια πεδία. Απειλές εκλογικού κόστους προς όσους πολιτικούς δεν συμπορεύονται στα εριζόμενα ζητήματα (ταυτότητες, σύμφωνο συμβίωσης, μάθημα των θρησκευτικών). Πεισματική προσπάθεια επηρεασμού της εξωτερικής πολιτικής. Διεκδίκηση ιδιότυπης ασυλίας ή έστω ευνοϊκής μεταχείρισης (πρόσφατο το αίτημα για εναλλακτικό εγκλεισμό μητροπολίτη σε μοναστήρι αντί της φυλακής). Παράδεισος  φοροαποφυγής και φοροαπαλλαγής, όμοιος με καθεστώς off-shore εταιριών, για εκκλησία και μονές.

Θεμιτή βέβαια η επιδίωξη της εκκλησίας να διαχειρίζεται τα οικονομικά της με τον πλέον επωφελή για εκείνη τρόπο ή να διατυπώνει τις απόψεις της για κοινωνικά ζητήματα. Όχι όμως όταν βασίζεται σε πελατειακές σχέσεις και εκμεταλλεύεται την εξαιρετικά μειωμένη αυτονομία και αντίσταση του πολιτικού προσωπικού έναντι των έξωθεν παρεμβάσεων και πιέσεων. Επιπλέον, κάθε φορά που στηλιτεύονται οι υπόγειες διαδρομές κράτους- εκκλησίας, προβάλλεται ως αντίλογος η «δημοψηφισματική» λογική. Αντιστέκομαι στον πειρασμό να αναλογιστώ ότι μετά τις τελευταίες αποκαλύψεις κανείς δεν μπορεί να είναι βέβαιος εάν οι πολίτες σε ένα υποθετικό τέτοιο δημοψήφισμα θα επέλεγαν τον εναγκαλισμό κράτους-εκκλησίας ή θα συνειδητοποιούσαν πως εν προκειμένω η επίκληση «εθνικών παραδόσεων» ισοδυναμεί με διαιώνιση αδιαφάνειας και προνομίων. Απέναντι όμως στη «δημοψηφισματική» λογική προέχει η υπόμνηση του αυτονόητου, ότι δηλαδή σε ζητήματα θρησκευτικής ελευθερίας δεν μπορεί η πλειοψηφία να αποφασίζει για τα ατομικά δικαιώματα των υπολοίπων. Και πάντως, οι διακριτοί ρόλοι πολιτείας και εκκλησίας προτιμότερο να επιτευχθούν όχι μέσα από μια διχαστικού τύπου αναμέτρηση αλλά από έναν ουσιαστικό αναστοχασμό της ίδιας της εκκλησίας για τον σημερινό και αυριανό της ρόλο. Αυτό τουλάχιστον το οφείλει –πρωτίστως στον εαυτό της- ως απόδειξη στοιχειώδους επίγνωσης πόσο απέχει πλέον από την πραγματική της αποστολή. Προς το παρόν, μοιάζει δυστυχώς να ενδιαφέρεται μόνο για τις απώλειες στο παγκάρι και την απαξίωση που παραπονούνται ότι εισπράττουν ορισμένοι ιεράρχες σε δημόσιες εμφανίσεις.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου εξέτασε πρόσφατα την υπόθεση Αλεξανδρίδης κατά Ελλάδος και έκρινε ότι παραβιάστηκε το δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας. Ο προσφεύγων δεν επιθυμούσε να δώσει το θρησκευτικό όρκο για να πάρει τη δικηγορική άδεια και αναγκάστηκε να αποκαλύψει ενώπιον δικαστηρίου ότι δεν ήταν ορθόδοξος χριστιανός.

Η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης περιλαμβάνει την ελευθερία επιλογής, διατήρησης, αλλαγής ή εγκατάλειψης μίας συγκεκριμένης θρησκείας, καθώς και της επιλογής ή εγκατάλειψης της θρησκείας εν γένει, της αθρησκείας ή της αθεΐας. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η θρησκευτική ελευθερία «είναι ένα από τα πιο βασικά στοιχεία για την ταυτότητα των πιστών και τις αντιλήψεις τους για τη ζωή, αλλά είναι επίσης πολύτιμη για τους άθεους, τους αγνωστικιστές, τους σκεπτικιστές και τους αδιάφορους». Κατοχυρώνεται ακόμα το δικαίωμα να διατηρεί κάποιος μυστικές τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις και να μη δίνει σε κανέναν λόγο για το είδος και τον αριθμό των θρησκειών τις οποίες πρεσβεύει ή την εκκλησία και θρησκεία στην οποία ανήκει. Με βάση τα ανωτέρω δε μπορεί να θεωρηθεί συνταγματικά επιτρεπτή η επιβολή της υποχρέωσης δήλωσης των θρησκευτικών πεποιθήσεων κατά την ορκοδοσία.

Για τους λόγους αυτούς, η Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (και άλλοι φορείς) έχει επανειλημμένα προτείνει την κατάργηση του θρησκευτικού όρκου και την αντικατάσταση του από τον πολιτικό, όπου προβλέπεται ορκοδοσία. Ενδεικτικά: το άρθρο 408 (όρκος μάρτυρα) του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας να αντικατασταθεί ως εξής: Πριν εξετασθεί, ο μάρτυρας οφείλει να δώσει τον ακόλουθο όρκο: «Δηλώνω στην τιμή και στη συνείδησή μου ότι θα πω όλη την αλήθεια και μόνο την αλήθεια, χωρίς να προσθέσω ούτε να κρύψω τίποτε».

Εντέλει, γιατί καλείται ένας μάρτυρας ενώπιον του δικαστηρίου; Καλείται για να προσφέρει όσα γνωρίζει για την εκδικαζόμενη υπόθεση. Με τον όρκο διαβεβαιώνει προκαταβολικά το δικαστήριο πως θα πει την αλήθεια και θα ανταποκριθεί στη σπουδαιότητα της διαδικασίας. Όμως, ποιο τεκμήριο ειλικρίνειας και εντιμότητας οποιουδήποτε χρειάζεται ένα φιλελεύθερο δημοκρατικό κράτος, αν όχι την επίκληση της ιδιότητας του υπεύθυνου μέλους του συνόλου, του πολίτη με την πιο ευρεία και βαθιά έννοια του όρου; Με αυτή την ιδιότητα συμμετέχει στη διαδικασία απονομής δικαιοσύνης, όχι με την ιδιότητα του πιστού (ή του μη πιστού).

Υγ. Ειδικότεροι ημών υποστηρίζουν ότι η ορκοδοσία απαγορεύεται από τη χριστιανική θρησκεία, με βάση χωρία από το Ευαγγέλιο, Ιερούς Κανόνες της Εκκλησίας και Εγκύκλιο του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Άρα, όταν ορκίζονται οι ορθόδοξοι χριστιανοί ενεργούν κατά τρόπο που παραβιάζει τις επιταγές της θρησκείας τους και τη θρησκευτική τους συνείδηση. Κατά συνέπεια, μολονότι αποτελούν την πλειονότητα, θίγονται εξίσου από την  υποχρεωτικότητα του θρησκευτικού όρκου, καθώς για να τον αποφύγουν θα έπρεπε να δηλώσουν ετερόδοξοι.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Ο χρόνος διεξαγωγής των εκλογών είναι δευτερεύον θέμα και το υποτιθέμενο δίλημμα Σεπτέμβριος ή Μάρτιος κακώς επιχειρείται να αναχθεί σε κεντρικό πολιτικό ζήτημα. Έτσι, τα ουσιώδη ζητήματα μένουν στο περιθώριο. Οι προσκεκλημένοι στα παράθυρα των 8 δεν καλούνται να διατυπώσουν αξιολογικό ή απολογητικό λόγο για τα πεπραγμένα και προγραμματικό για τα μελλούμενα αλλά να χρησμοδοτήσουν για το χρόνο των εκλογών, ωσάν αυτός να ήταν το κρίσιμο διακύβευμα. Τούτων δεδομένων, επαφίεται στον κάθε φορέα που φιλοδοξεί να συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας ατζέντας δημόσιου διαλόγου να καταγράψει τα θέματα για τα οποία αναμένει σαφείς θέσεις των κομμάτων.

Ας επιχειρήσουμε λοιπόν μια τέτοια ενδεικτική καταγραφή από τη σκοπιά προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου, καταγραφή που προφανώς δεν εξαντλεί το θέμα. Εκ των πραγμάτων, το ζήτημα των δασών και των χώρων αστικού πρασίνου αποτελεί πρώτη προτεραιότητα. Απαιτούνται ρητές δεσμεύσεις, ιδίως τη στιγμή που τα δάση καταστρέφονται και οι τελευταίες ευκαιρίες διατήρησης ή επέκτασης των υπαρχόντων χώρων αστικού πρασίνου χάνονται (στο χώρο του πρώην Κατράντζου ήδη μουγκρίζουν οι μπουλντόζες της ανοικοδόμησης). Κατά δεύτερον, η εμπέδωση της νομιμότητας και του σεβασμού στον πολίτη κατά την επιβολή της τάξης βρίσκεται επίσης στο επίκεντρο. Οι εστίες σαδιστικής βίας στα σώματα ασφαλείας επιβάλλουν τομές, ένα σχέδιο ριζικών αλλαγών.  Η θεωρία του «πληγωμένου γοήτρου» των αστυνομικών  δεν αντέχει σε σοβαρή κριτική και συμβάλλει στον πολλαπλασιασμό των περιστατικών κατάχρησης εξουσίας. Επιπλέον, δεν αρκούν οι γενικολογίες ως προς τις κακοδαιμονίες της Δικαιοσύνης και τις πληγές του σωφρονιστικού συστήματος. Οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ γνωρίζουν το απροχώρητο. Ποιες είναι οι προτάσεις των κομμάτων για να αποτραπεί ενδεχόμενη νέα έκρηξη στο χώρο των φυλακών; Σαφής θέση απαιτείται και στο τεχνητό δίλημμα μεταξύ ασφάλειας και δικαιωμάτων. Οι υποκλοπές και οι απαγωγές των Πακιστανών τεκμηριώνουν τη λειτουργία αυτονομημένων μηχανισμών εκτός λογοδοσίας και την απειλή της ανεξέλεγκτης αντιτρομοκρατίας. Απέναντί της χρειάζεται σαφής πολιτική, η οποία να μην παραγνωρίζει αλλά και να μη μυθοποιεί την απειλή της τρομοκρατίας.

Εξάλλου, στο χώρο των κοινωνικών δικαιωμάτων απαιτούνται προγραμματικές δεσμεύσεις σχετικά με τη στέγαση και την ενσωμάτωσή των ρομά που αντιμετωπίζονται σαν πολίτες τρίτης και τέταρτης κατηγορίας αλλά και ως προς τις διαδικασίες νομιμοποίησης των μεταναστών. Είναι τέλος συμβολικής σημασίας για τη δημοκρατία μας ο απόλυτος σεβασμός στην ελευθερία συνείδησης και έκφρασης. Απογοητευτική ήταν η ατολμία κατά την αναθεώρηση του συντάγματος ως προς τον απαιτούμενο χωρισμό εκκλησίας – κράτους. Απογοητευτική και η σιωπή όταν συμβαίνουν απαράδεκτα περιστατικά λογοκρισίας στο χώρο της τέχνης.

Στα θέματα δικαιωμάτων (όπως σε πολλά άλλα), είναι ανώφελη η επιμελέστατη γενικολογία των κομμάτων εξουσίας αλλά και ο ρητορικός καταγγελτικός μαξιμαλισμός της αριστεράς. Μπορούμε να ελπίζουμε σε σαφείς προτάσεις με ουσιαστικό περιεχόμενο;

Ποτάμια θυμωμένων πιστών τυλίγουν τον πλανήτη για τα σκίτσα μιας λαϊκής συντηρητικής δανέζικης εφημερίδας. Οι αντιδράσεις τους μοιάζουν ακατανόητες. Θα περιμέναμε να έβλεπαν πρώτα τα σκίτσα κι έπειτα να γελάσουν ή να θυμώσουν, να αγοράσουν ή να μην ξαναγοράσουν την εφημερίδα. Θα μπορούσαν να φωνάξουν, να οργανώσουν εκστρατεία διαμαρτυρίας. Έτσι λέμε διακινούνται οι ιδέες, έτσι δοκιμάζονται τα όριά τους και η αντοχή του κοινού. Όταν η αντίδραση δεν προέρχεται από τους αναγνώστες αλλά από φανατισμένους ανθρώπους που δεν είδαν τα σκίτσα αλλά απλώς άκουσαν γι’ αυτά, τότε λέμε πως υπάρχει πρόβλημα. Όταν μάλιστα η αντίδραση αυτή είναι βίαιη, κάθε συζήτηση σταματάει. Ακόμα κι αν ένα σκίτσο είναι απεχθές ή ρατσιστικό, δε μπορεί με τίποτα ο ρατσισμός της σκέψης να συγκριθεί με το ρατσισμό της πράξης που βασισμένος στην αρχή της συλλογικής ευθύνης αναζητά δανούς ή νορβηγούς όπου γης για να τους θανατώσει, ως εξίσου υπαίτιους με τον σκιτσογράφο. Έτσι λέμε εμείς. Μόνο που μιλάμε μάλλον εκ του ασφαλούς.

Δυτικοί ηγέτες τρέχουν τώρα να σβήσουν τη φωτιά ζητώντας συγγνώμη. Δυστυχώς απολογούνται για λάθος λόγους. Η Δύση όντως ευθύνεται για πολλά δεινά της Ανατολής. Συχνά έλυσε δικά της προβλήματα επεκτεινόμενη ανατολικά. Υπέθαλψε το πολιτικό Ισλάμ και εκμεταλλεύτηκε τις εσωτερικές αντιθέσεις των Αράβων. Τσαλάκωσε το γόητρό τους. Για όλα αυτά είναι ιστορικά υπόλογη. Όπως είναι υπόλογη για την ανοχή της απέναντι στη φονταμενταλιστική υστερία των ΗΠΑ που επένδυσαν τον τρομοκρατικό τους πόλεμο κατά της τρομοκρατίας με το μανδύα της μάχης κατά του κακού. Συμπιέζει τους μουσουλμάνους για να χωρέσουν στο πορτρέτο του τρομοκράτη, τους θέλει ταπεινωμένους. Προσοχή όμως! Δεν είναι υπόλογη γιατί αυτό το κάνει σκίτσο. Δεν είναι υπόλογη γιατί αφήνει ακόμα και σκάρτες ιδέες να κυκλοφορούν ελεύθερα. Η αυτοκριτική της Δύσης για τα εγκληματικά της λάθη δεν πρέπει να εκλαμβάνεται σαν ανοχή στην κατατρομοκράτηση της σκέψης που η κραυγάζουσα πτέρυγα του Ισλάμ θέλει να επιβάλει. Η λογική των απαγορεύσεων, της δημόσιας συγγνώμης υπό τον φόβο λιντσαρίσματος, της ταύτισης κράτους και θρησκείας είναι μακριά από τη λογική μιας σύγχρονης ανοιχτής κοινωνίας. Κάθε υποχώρηση από τις αρχές της δεν ωφελεί μακροπρόθεσμα ούτε εμάς ούτε τους αμέτρητους μετριοπαθείς μουσουλμάνους που τώρα σιωπούν μπροστά στους ακραίους ιμάμηδες.

Εν κατακλείδι, καίτοι κυνικό, ισχύει αυτό που είπε ο υπεύθυνος πολιτιστικού της επίμαχης εφημερίδας, όταν τον ρώτησαν αν μετάνιωσε για τη δημοσίευση των σκίτσων: «Είναι σα να ρωτάτε ένα θύμα βιασμού αν μετάνιωσε που φόρεσε κοντή φούστα για να πάει το βράδυ στη ντίσκο».

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Ένας θαυμάσιος διάλογος έχει ξεκινήσει στη Γαλλία, σχετικά με τη διδασκαλία της θρησκείας. Στον διάσημο διανοούμενο Ρεζίς Ντεμπρέ ανατέθηκε μια εισήγηση κι εκείνος, ενόψει της θρησκευτικής απαιδευσίας που αποτελεί κατ’ ουσίαν κενό πολιτισμικής μνήμης, αφού όσα συνεισέφερε η θρησκεία στον ευρωπαϊκό πολιτισμό έχουν εξοριστεί από τις γαλλικές αίθουσες διδασκαλίας, προτείνει νέα προσέγγιση του θρησκευτικού φαινομένου, όχι δια της επανεισαγωγής του μαθήματος των θρησκευτικών αλλά διαθεματικά, μέσα από άλλα μαθήματα (Ρ. Ντεμπρέ, Η διδασκαλία της θρησκείας στο ουδετερόθρησκο σχολείο, εκδ. Εστία). Βασικές του θέσεις: δεν πρέπει να συγχέεται κατήχηση και γνώση, η αναζήτηση (μεταφυσικού) νοήματος είναι μια κοινωνική πραγματικότητα που το σχολείο πρέπει να λαμβάνει υπόψη αλλά οι θρησκείες δεν έχουν το μονοπώλιο νοήματος, ο εξοστρακισμός του θρησκευτικού φαινομένου από την εκπαίδευση ευνοεί την παθολογία του φαινομένου, η προσέγγιση της θρησκείας ως πολιτισμικού γεγονότος στο πλαίσιο της δημόσιας εκπαίδευσης δεν αντιμάχεται τη λατρεία που αποτελεί ιδιωτική εθελοντική δέσμευση και τέλος, η διδακτική δεοντολογία προϋποθέτει την αναστολή προσωπικών πεποιθήσεων.

Το Ευρωπαϊκό εκκρεμές κινείται μεταξύ δύο άκρων, της γαλλικής λαϊκότητας και της ελληνικής σύζευξης έθνους- ορθοδοξίας. Αφού εκεί αναθεωρείται το διαζύγιο της εκπαίδευσης από το θρησκευτικό φαινόμενο, μήπως είναι η ώρα κι εδώ να επανεξετάσουμε το γάμο της παιδείας με τη μία και μόνη θρησκεία; Αν δηλαδή εκεί, χωρίς να εγκαταλείπουν την ουδετεροθρησκεία, αναγνωρίζουν πως η θρησκεία δε μπορεί να είναι παντελώς απούσα από το σχολείο, μήπως κι εδώ μπορούμε να αναγνωρίσουμε πως οι υπόλοιπες, πλην ορθοδοξίας, θρησκείες ή η άρνηση θρησκευτικής πίστης δε μπορούν να είναι απούσες από το σχολείο; Όσο δε το μωσαϊκό των μαθητών μας γίνεται όλο και πιο ποικιλόθρησκο, η ανάγκη να ανταποκρίνεται στοιχειωδώς η παρεχόμενη γνώση στη βιωμένη πραγματικότητα των μαθητών και των καιρών γίνεται επιτακτική.

Ακούω ήδη την ερώτηση: προτείνεις δηλαδή να εξοριστεί η ορθοδοξία από το σχολείο; Όχι. Η ορθοδοξία είναι συστατικό στοιχείο της ελληνικής ταυτότητας -ναρκοθετημένος ο όρος αλλά βοηθά τη συλλογιστική μας- και δε μπορεί παρά να έχει ουσιαστική θέση στην ελληνική εκπαίδευση, ειδάλλως πολλές διδακτικές προσεγγίσεις θα ήταν λειψές, στην ιστορία, στην τέχνη ή τη λογοτεχνία. Παράλληλα όμως πρέπει να αναδεικνύεται ο ρόλος όλων των θρησκευτικών παραδόσεων στον πολιτισμό. Ο ισχύων ομολογιακός χαρακτήρας του μαθήματος των θρησκευτικών απέχει πολύ από μια τέτοια λογική. Η κατηχητική μονοκαλλιέργεια της μίας θρησκείας και η απαξιωτική σιωπή για τις υπόλοιπες επιδρούν διαχωριστικά. Αντίθετα, η εμβάθυνση στον πολιτισμικό ρόλο της θρησκείας, η μελέτη της ορθοδοξίας ως στοιχείου της ελληνικής ταυτότητας θα λειτουργούσαν συνεκτικά, ως κλειδί για όσους, έλληνες ή αλλοδαπούς, χριστιανούς ή αλλόδοξους, μαθητές καλούνται να ενταχθούν στο κοινωνικό σύνολο «της ελληνικής παιδείας μετέχοντες». Αυτή δηλαδή που πρέπει να εξοβελιστεί είναι η οπαδική λογική «να μετρηθούμε κι οι περισσότεροι, δηλαδή οι ορθόδοξοι, ορίζουμε τους κανόνες».

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Η συζήτηση για τα ιερατικά ΑΕΙ φέρνει εμμέσως στην επικαιρότητα το ζήτημα της διδασκαλίας των θρησκευτικών στο ελληνικό σχολείο, όπου το μάθημα διδάσκεται υποχρεωτικά και έχει σαφέστατο ομολογιακό χαρακτήρα. Ο σχετικός νόμος του 1985 ορίζει ως σκοπό του σχολείου να λειτουργεί έτσι ώστε οι μαθητές «να διακατέχονται από πίστη προς την πατρίδα και τα γνήσια στοιχεία της ορθόδοξης χριστιανικής παράδοσης», επιχειρώντας έτσι με τρόπο ακροβατικό να συγκεράσει στόχους εμφανώς αποκλίνοντες, όπως η πίστη και η ενδογμάτιση αφενός, ο σεβασμός της θρησκευτικής συνείδησης, η δημιουργική και κριτική σκέψη των μαθητών αφετέρου.

Όποτε έχει επιχειρηθεί να τεθεί σε συζήτηση ο κατηχητικός χαρακτήρας του μαθήματος, η συζήτηση εντέχνως μετατίθεται στο πεδίο της υπεράσπισης «θεμελιωδών αξιών του ελληνισμού». Αρκεί όμως μια ψύχραιμη ματιά, και αρκετοί ευτυχώς θεολόγοι τη διαθέτουν, για να γίνει αντιληπτό πως το ισχύον πρότυπο διδασκαλίας των θρησκευτικών ενέχει πολλές και ισχυρές αντιφάσεις, οι οποίες με σφοδρότητα θα έρχονται στην επιφάνεια τα επόμενα χρόνια.

Ο αποκλειστικά ομολογιακός χαρακτήρας του μαθήματος συνεπάγεται δύο κεντρικές παραδοχές. Η πρώτη είναι η αναγωγή του ιδιωτικού σε δημόσιο. Η προσευχή στην εκκλησία, ως προσωπική επιλογή, ανήκει στην ιδιωτική σφαίρα. Η δημόσια προσευχή, η κατήχηση, η δήλωση θρησκευτικής ταυτότητας που ζητείται από όσους επιλέγουν να εξαιρεθούν από το μάθημα (άρα έμμεσα και από όσους δεν το επιλέγουν) ανήκουν στη δημόσια σφαίρα. Έτσι όμως, η λατρευτική ανάγκη μετατρέπεται από προσωπική στάση ζωής που αγγίζει τον βαθύτερο πυρήνα της ύπαρξης του καθενός σε στοιχείο ένταξης σε μια κοινωνική ομάδα, άρα και διαχωρισμού. Αυτό πλήττει πρώτα τους μη ορθόδοξους, αλλά όχι μόνον αυτούς.

Ερχόμαστε έτσι στη δεύτερη παραδοχή. Ο ομολογιακός χαρακτήρας του μαθήματος στο σχολείο, σε ένα χώρο δηλαδή κατ’ εξοχήν συνδεδεμένο με τη γνώση, προτάσσει την πίστη, τη μία και μοναδική, και καθιστά τη γνώση συμπληρωματικό αγαθό. Έτσι όμως το σύνολο των μαθητών, ορθόδοξοι και μη, καταδικάζονται σε μια μονομερή πρόσληψη των πραγμάτων, ασύμβατη με την ποικιλομορφία του γύρω τους κόσμου αλλά και του ίδιου του σχολικού τους περιβάλλοντος που γίνεται ολοένα πιο σύνθετο και πολυσυλλεκτικό. Αυτή είναι η μεγάλη αντίφαση.

Ο ελληνικός χώρος είναι δεμένος με την Ορθοδοξία αλλά ταυτόχρονα και πολυπολιτισμικός. Το ελληνικό σχολείο, πεισματικά προσκολλημένο στο πρώτο σκέλος, παραγνωρίζει αυτή τη διττή πραγματικότητα. Έτσι όμως οχυρώνεται πίσω από τα τείχη της μιας και μοναδικής αλήθειας, υποβαθμίζει τον πλούτο της ετερότητας και χάνει την ευκαιρία να αντιμετωπίσει τις θρησκείες ως γέφυρες αλληλοκατανόησης και ενίσχυσης της συνοχής του μαθητικού πληθυσμού. Σε μια περίοδο όξυνσης κάθε είδους φονταμενταλισμού η λογική αυτή είναι επιεικώς κοντόφθαλμη.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ

Τα περισσότερα κείμενα δημοσιεύονταν ως επιφυλλίδες στα ΝΕΑ μέχρι το καλοκαίρι του 13. Τα υπόλοιπα βλέπουν το φως κατευθείαν στο blog. Η πάνω φωτό είναι από την καμπάνια της Διεθνούς Αμνηστίας Use your freedom to write wrongs

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Τα καθαρά χέρια

Ας μιλήσουμε καθαρά

Λεξεις κλειδια

Άγιος Παντελεήμονας Ακροδεξιά Αριστερά Βαλκάνια Βουλή Βουλγαράκης Γάζα Δήμος Αθηναίων Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας Δεκέμβριος Διεθνής Αμνηστία ΕΕΔΑ ΕΛΑΣ Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου ΗΠΑ Ισλάμ Ισραήλ Κίνα Κακλαμάνης Καμίνης Καρατζαφέρης ΛΑΟΣ Λοβέρδος ΜΚΟ ΜΜΕ ΟΗΕ Ολυμπιακοί Σαμαράς ΣτΕ Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Συνήγορος του Πολίτη Χριστόδουλος Χρυσή Αυγή ανήλικοι ανθρωπισμός απαγωγές αστυνομία αστυνομική βία βία βασανιστήρια διακρίσεις διαμαρτυρία διαφάνεια διεθνή εθελοντισμός εθνικισμός εκκλησία εκλογές εκπαίδευση ελευθερία έκφρασης εργασιακά θανατική ποινή θρησκεία θρησκευτική ελευθερία ιθαγένεια κάμερες κρίση μειονότητες μετανάστες μνημόνιο περιβάλλον προσωπικά δεδομένα πτήσεις CIA ρατσισμός ρατσιστική βία ρατσιστικός λόγος σεξουαλικός προσανατολισμός σχολείο σωφρονισμός τράφικιν τρομοκρατία φυλακές φύλο χούντα όπλα